قاي جاعىنان الىپ قاراساڭ دا, تۇركيانىڭ تۋريزم ورتالىعى بولماۋى مۇمكىن ەمەستەي كورىنەدى. تابيعاتى جايلى, جىلى. ەلدىڭ ءتورت جاعىندا ءتورت تەڭىزدىڭ تولقىنى تۋلاپ جاتىر. قارا تەڭىز, ءمارمار مەن ەگەي تەڭىزدەرى جانە جەرورتا تەڭىزىنىڭ جاعالاۋلارى دا جان راقاتى. ەجەلگى تاريحى مەن وركەنيەتتەردىڭ جاسامپاز مۇراسى دا وسى ەلدە توعىسقان. جاھاننىڭ جەتى عاجابىنىڭ ەكەۋى ارتەميدا حرامى مەن بودرۋمداعى گاليكارناس ماۆزولەيى – ءتۋريزمنىڭ التىن ساندىعى. ەجەلگى ريم, ەجەلگى گرەك وركەنيەتىنىڭ ىزدەرى وسى توپىراقتا جاتىر. ونى بۇگىندەرى ءتۋريزمنىڭ تاماشا نىساندارىنا اينالدىرىپ جىبەرگەن تۇرىكتەردىڭ ىسكەرلىگىنە تاڭ-تاماشا قالاسىڭ. ايتپەسە, تاۋدان قاشالعان بۋددانىڭ مۇسىندەرىن جارىپ جىبەرگەن اۋعاندىقتار دا ءبىر مۇسىلمان بالاسى ەمەس پە؟!
ەڭ باستىسى, باردىڭ بەرەكەسىن پايدالانا بىلۋدە. بايقاپ وتىرساق, تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ اراسىندا تۇركى ءتىلىن, مادەنيەتىن دامىتۋدا ەلشىلىكتەردەن دە بولەك, بىرنەشە حالىقارالىق ۇيىم ەڭبەك ەتەدى. تۇرىك كەڭەسى, تيكا, تۇركسوي تاعى باسقا حالىقارالىق ۇيىمدار مەن بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ تىرلىكتەرى ءارتۇرلى سالاعا لايىقتالعان, الايدا اينالىپ كەلگەندە بارلىعى دا ەلدەگى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا اتسالىسادى. ەر تۇرىكتىڭ ابىرويىنا قىزمەت ەتىپ جاتىر. قالاي ريزا بولماسسىڭ.
ساياساتتى قويالىق. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن وسمان يمپەرياسىنىڭ سۇلتانى سۇلەيمەن تۋرالى سەريال شىعارىپ, كوپتىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. اسەم كينوسىمەن تاريحىن جاڭعىرتتى. ءتۋريزمدى دامىتاتىن مادەنيەتتى دارىپتەۋدە بۇل وتە ءوتىمدى قادام بولدى. تەلەديدارىن قوسىپ قاراساڭ, الەمنىڭ وتىز تىلىندە سايراپ تۇر. حالىققا قىزمەتىندە كىنارات جوق, كولىك-قاتىناس قۇرالدارى كۇنى-ءتۇنى تىنباستان سارتىلداپ ءجۇرىپ تۇر. كەشەگى ىندەت كەزىندە دە تەز ەسىن جيا قويدى. ەندى تۋريستەر شوعىرلانىپ جۇرۋگە قورقاتىن بولدى, سول سەبەپتى شاعىن توپقا ارنالعان, وقشاۋ دەمالعىسى كەلەتىندەرگە جاعداي جاساپ ۇلگەردى.
تابىسى ءتۋريستىڭ قاراجاتىنا قاتىستى بولسا دا, ساياحاتشىلار كەلدى دەپ, سولاردىڭ جولىندا ءوزىنىڭ قۇندىلىعىن تارك ەتىپ جاتقان تۇرىك جوق. ەۋروپالىقتاردىڭ ءنوپىرى باسسا دا, جاعالاۋدا, بولماسا كوشەسىندە, بازارلارىندا, مۋزەيلەر مەن باسقا دا دەمالىس ورىندارىندا اشىق-شاشىق جۇرگەن ەشكىم جوق. مەشىتتەرگە باسىن بۇركەپ, اياق كيىمىن شەشىپ كىرۋگە دە ۇيرەتكەن. بۇلارمەن ءتىل تابىسۋ دا قيىنعا تۇسپەيدى, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعىلاردىڭ ءبارى اعىلشىنشا, نەمىسشە, ورىسشا دا سايراپ تۇر. بۇل ەلدىڭ ءتۋريزمى قالاي دامىدى دەگەن ويمەن ينتەرنەت اقتارعانىم بار. 1961 جىلى نەمىستەرمەن ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىپ, تۇرىك جۇمىسشىلارىن شاقىرادى. سول ەكپىنمەن الدى 7 مىڭ تۇرىك گەرمانياعا اتتانادى. نەمىستەردىڭ دە بوتەن ەلدىڭ جەرىمەن, مادەنيەتىمەن تانىسۋعا قىزىعۋشىلىق پايدا بولادى. العاشقى تۋريستەردىڭ باسىم كوپشىلىگى فرگ-دەن كەلگەندەر بولىپتى. 1972 جىلى تۋريستىك فيرمالاردىڭ قىزمەتى تۋرالى زاڭ قابىلدانادى. اراعا ون جىل سالىپ ءتۋريزمدى دامىتۋعا تۇبەگەيلى كىرىسەدى. 1990 جىلدارى كەڭەس وداعى قۇلاعاندا, ونىڭ قۇرامىندا بولعان ەلدەردىڭ دە الدىندا جول اشىلىپ, تۇرىك تاۋارلارىنىڭ ءباسى ارتادى.
مۇنىڭ ءبارىن نە ءۇشىن ايتىپ وتىرمىن. ىندەت الدىندا ءبىر جارىم ايداي وسى ەلدە بولعان ەدىم. تاعى دا جولىم ءتۇستى. ءبىر جاعى ءبىلىمىمدى كوتەرىپ, ەكىنشى جاعىنان العاندا دەمالىپ تا جاتىرمىن.
وسىنىڭ الدىندا شاشىمدى الدىرماق بولىپ, شاشتارازعا كىرگەنمىن. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ بىرنەشەۋى دە كەزەكتە تۇر ەكەن. مەنىڭ بوتەن جەرلىك ەكەنىمدى ءبىلىپ, «قوناقسىز عوي» دەپ كەزەكسىز جىبەردى. دەمالىس بولسا دا ۇيدەن قىرىق قادام ۇزاعان ادام ءمۇساپىر دەمەكشى, قاراپايىم جولاۋشى ءۇشىن التىن قۇمدى جاعالاۋ, تەڭىزدىڭ اساۋ تولقىندارى مەن سول تەڭىزدىڭ ۇستىندە قالىقتاعان كەمەلەر عانا ەمەس, جاي ادامداردىڭ ىقىلاسى دا كوڭىلدى كوركەيتەدى.
حالىقارالىق تاجىريبەگە قاراپ وتىرساق, ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن اسا كوپ ۋاقىت قاجەت ەمەس سياقتى. اقىلمەن باعالاي بىلسەك, قازاقستاننىڭ دا تۋريستەردى تارتار جەرى جوق ەمەس. تەك تابيعي بايلىعى ەمەس, ءداستۇرىن, ادەت-سالتىن دا تۋريزم نىسانىنا اينالدىرۋعا بولادى ەكەن. ادامدارى ءارلى-بەرى ساياحاتتاپ, ساپىرىلىسىپ جاتقان ۇلكەن كوشتەن قالىپ, سالانى دامىتۋدا كەنجەلەپ قالۋىمىزدىڭ سەبەبى نەدە دەگەن ساۋالىما جاۋاپ ىزدەپ ءجۇرمىن.
امانگەلدى كەڭشىلىك ۇلى
