تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن باعدارلاما

مەملەكەت باسشىسى ءوز جول­داۋىن­دا اتاپ وتكەندەي, اتالعان باع­دار­لامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىن­دا 3,5  مىڭنان استام جوبا ىسكە قو­سىل­دى. سونداي-اق 70 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلدى. وندىرىلگەن ءونىم مەن كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ جالپى قۇنى 3,5 ترلن تەڭگە بولدى.

«جالپى ەكونوميكالىق دامۋى­مىزدا وڭ ءۇردىس بار ەكەنى ءسوزسىز. الايدا بۇگىنگى احۋالدىڭ ءالى دە كۇردەلى ەكەنىن اشىق ايتۋى­مىز كەرەك» دەگەن پرەزيدەنت «قارا­پايىم زاتتار ەكونوميكاسى» جانە «بيز­نەستىڭ جول كارتاسى» باعدارلا­مالارىنىڭ مەرزىمىن 2022 جىلعا ۇلاستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. سونداي-اق بۇل ماقساتقا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ جالپى كولەمى كەمىندە 1 ترلن تەڭگە بولاتىنىن ايتتى.

ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تۇسىنىكتەمە بەرگەندەي, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» حالىق تۇتى­ناتىن تاۋارلاردى قولداۋعا باعىت­تالعان. باعدارلاما شەڭبەرىندە كاسىپ­كەرلەرگە 6 پايىزدىق تۇپكىلىكتى مول­شەرلەمەمەن جەڭىلدەتىلگەن كرە­ديت بەرىلەدى. كرەديت سوماسى شەك­تەلمەيدى. ال سۋبسيديالاۋ مەرزىمى 10 جىلدى قۇرايدى.

ءاۋ باستا 2019 جىلدان 2021 جىل­عا دەيىن عانا ىسكە اسىرىلادى دەپ جوسپارلانعان باعدارلاما وڭ­دەۋ ونەركاسىبى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ءوندىرىستى كەڭەيتۋگە جانە ىشكى نارىقتى وتاندىق وندىرۋ­شىلەردىڭ تاۋارلارىمەن ءھام قىز­مەتتەرىمەن تولىقتىرۋعا كۇش سالدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋعا جانە وڭىرلىك ءونىم شىعارۋ كورسەتكىشتەرىن ارتتىرۋعا دا سەپتىگىن تيگىزدى. مەم­لە­كەت باسشىسىنىڭ باعدارلاما مەرزىمىن ۇزارتۋى دا سوندىقتان.

باعدارلاما تالاپتارىنا سايكەس ەكىن­شى دەڭگەيلى بانكتەر مەن «اگ­رار­لىق نەسيە كورپوراتسياسىنا» ءتيىس­­تى قا­را­جاتتى ۇلتتىق بانك بەرە­دى. بۇل رەتتە باعالى قاعازداردى بانك­­تەر مەن نەسيە كورپوراتسياسىن جىل­دىق 11 پايىزعا دەيىنگى سىياقى مول­­شەر­­لە­مە­سىمەن 10 جىلعا دەيىنگى مەر­زىم­گە 1 ترلن تەڭگەگە دەيىنگى سو­ما­عا ساتىپ الادى. وسى ورايدا جەكە كا­سىپ­­كەر­لىك سۋبەكتىلەرىنىڭ جوبالارىن قور­­لان­دىرۋدىڭ جالپى سوماسى 1 ترلن تەڭگەگە تەڭ. ونىڭ ىشىندە اگرو­­ونەر­­كاسىپتى قايتا وڭدەۋگە – 300 ملرد تەڭ­گە, اگروونەركاسىپ وندىرىسىنە – 300 ملرد تەڭگە, وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن قىز­­مەت كورسەتۋگە 400 ملرد تەڭ­گە كوزدەلگەن.

اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن, ليزينگتىك كومپانيالارمەن قاتار اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ جوبالارىن قارجى­لاندىرۋ جونىندەگى وپەراتور بولىپ سانالادى. كورپوراتسيا تىكەلەي كرە­ديت بەرۋمەن قاتار كەيىننەن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋ­شىلەرگە كرەديت ۇلەستىرۋ ءۇشىن نەسيە سەرىكتەستىكتەرىن قورلاندىرۋعا قۇقىلى. ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ جالپى جىكتەۋىشى بويىنشا تاۋارلار تىزبەسى كرەديتتەۋ بو­يىنشا باسىم جوبالاردى ىرىكتەۋدىڭ نەگىزگى كريتەريى سانالادى.

وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى, كور­سەتى­­لەتىن قىزمەتتەردەگى جانە اگرو­ونەر­­كاسىپ كەشەنىندەگى قايتا وڭ­­دەۋگە قاتىستى جوبالاردى «دامۋ» كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋ قورى رەسپۋبلي­كالىق بيۋدجەت قارا­جاتى ەسەبىنەن سۋبسيديالايدى. مۇن­داعى اكىمشى – ۇلت­تىق ەكونوميكا مينيستر­لىگى. اگرو­ونەركاسىپتەگى ءوندىرۋ جانە قاي­تا وڭدەۋ جوبالارىن اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى مينيسترلىگى سۋبسيديا­لايدى.

بۇگىندە باعدارلاما ىسكە اسىرىلا باستاعان ساتتەن باستاپ (2019 جىلدان بەرى) ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر مەن اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى 803,5 ملرد تەڭگەگە 3 314 جوبانى ماقۇلدادى. ونىڭ ىشىندە اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى جەلىسى بويىنشا 2 203 جوبا (102,4 ملرد تەڭگە), «دامۋ» جەلىسى بويىنشا 1 111 جوبا (701,1 ملرد تەڭگە) قار­جىلاندىرىلدى.

جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, «بيزنەس­تىڭ جول كارتاسى» باعدار­لا­ماسى دا ءوز جۇمىسىن جالعاستىرا­دى. بۇل باعدارلاما بويىنشا 2020 جىل­دان باستاپ سالالىق شەكتەۋسىز جىلدىق 6 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن 5 جىل مەرزىمگە 7 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەڭىلدەتىلگەن كرەديت بەرىلەدى. باع­دار­لامانى قولداۋدىڭ نەگىزگى قارجى قۇرالدارىنا پايىزدىق مول­شەر­لەمەنى سۋبسيديالاۋ جانە كاسىپ­كەرلەردىڭ كرەديتتەرىنە كەپىل­دىك بەرۋ, مەملەكەتتىك گرانتتار ۇسىنۋ, سونداي-اق بيزنەس جوبالارع­ا جەتىسپەيتىن ينجەنەرلىك ينفراقۇ­رىلىمدى جەتكىزۋ كىرەدى. كاسىپكەر­لەردى قارجىسىز قولداۋمەن بيزنەستى جۇرگىزۋدى وقىتۋ, بولاشاق جانە ءىسىن جاڭا باستاعان كاسىپكەرلەردى كون­سۋل­تاتسيالىق سۇيەمەلدەۋ تۇرعىسى­نان دا جوبالار كەشەنى كوزدەلگەن.

«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» جانە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى 106 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرعان. 36 ترلن تەڭگەگە ونىمدەر مەن قىزمەتتەر شىعارىلىپ, بيۋدجەتكە 2,3 ترلن تەڭگە سالىق تولەنگەن.