قۇرمەتتى كەڭەس مۇشەلەرى!
ەلىمىز ءبىر ايدان كەيىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتەدى.
بۇل – بۇكىل حالقىمىز ءۇشىن ايرىقشا ءمانى بار مەرەيلى بەلەس.
سونداي-اق, مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋ جولىنداعى ماڭىزدى مەجە.
وسىعان وراي, قوعامدىق ماڭىزى بار ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
مەن بۇعان ايرىقشا ءمان بەرەمىن.
جالپى, وتىز جىل بويى كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرىلعان رەفورمالار ءومىرىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتتى.
بۇل باعدارىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنىن كورسەتەدى.
ءبىز وسى تاريحي بەلەسكە مىقتى مەملەكەت جانە ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە جەتىپ وتىرمىز.
بىراق جەتىستىكتەرگە توقمەيىلسىپ, توقتاپ قالمايمىز. العا ۇمتىلا بەرەمىز.
ساياسي جاڭعىرۋ, ەكونوميكا قۇرىلىمىن وزگەرتۋ, الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋ جۇمىستارى تىڭ قارقىنمەن جالعاسۋدا.
بۇعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى زور ۇلەس قوسۋدا.
كەڭەس العاش قۇرىلعان كۇننەن باستاپ ءتيىمدى پىكىرتالاس ورتالىعىنا اينالدى.
باسقوسۋلاردا سان ءتۇرلى باستاما كوتەرىلدى.
ونىڭ ءبارى جان-جاقتى تالقىلاندى.
ەلگە قاجەت جانە ومىرشەڭ ۇسىنىستار ناقتى رەفورماعا ۇلاستى.
ۇلتتىق كەڭەستىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 90-نان استام نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكت قابىلداندى.
ونىڭ ىشىندە زاڭدار, پرەزيدەنت جارلىقتارى مەن ۇكىمەت قاۋلىلارى, مينيسترلىكتەردىڭ بۇيرىقتارى بار.
وسىدان-اق ۇلتتىق كەڭەستىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن اڭعارۋعا بولادى.
كەڭەس ءوز قىزمەتىن ينكليۋزيۆتى, اشىق جانە جۇيەلى جۇرگىزىپ كەلەدى.
ونىڭ مۇشەلەرى وڭىرلەرگە شىعىپ, ەل ىشىندەگى بەلسەندى ازاماتتارمەن ءجيى كەزدەسىپ ءجۇر.
وسىلايشا, حالىقپەن ءتيىمدى بايلانىس جاساۋ تاجىريبەسى قالىپتاسۋدا.
كەڭەس مۇشەلەرىنە ازاماتتىق ۇستانىمى جانە ەلدى جان-جاقتى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان جەمىستى قىزمەتى ءۇشىن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن.
قۇرمەتتى ارىپتەستەر!
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز بارلىق سالانى جاپپاي رەفورمالاۋ ەمەس.
ماعىناسىز ديالوگتىڭ دا ەشكىمگە قاجەتى جوق.
كەز-كەلگەن وزگەرىس حالقىمىزدىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن جاسالۋى كەرەك.
مەملەكەتتىلىگىمىزدى نىعايتىپ, الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋدى كوزدەيتىن ۇسىنىستاردى عانا جۇزەگە اسىرعان ءجون.
بۇل – مەن ءۇشىن ايقىن ۇستانىم.
ۇلتتىق كەڭەس قىزمەتىنە كىرىسەر كەزدە قانشاما كۇدىك پەن كۇمان بولدى.
رەفورما تۇبەگەيلى وزگەرىس اكەلمەيدى, ءۇستىرت جاسالادى دەگەن پىكىرلەر ايتىلدى.
الايدا, جۇمىس ناتيجەسى مۇنداي پايىمنىڭ قاتە ەكەنىن كورسەتتى.
كەڭەس ەكى جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى كوپتەگەن وڭ وزگەرىسكە جول اشتى.
بولاشاق ۇستازدار مەن دارىگەرلەردىڭ, دوكتورانتتاردىڭ ستيپەندياسى كوبەيدى.
جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق بەرەتىن وقىتۋشىلاردىڭ جالاقىسى ءوستى.
سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتى قۇرىلدى.
ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالالارعا ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ەرەجەلەرى بەكىتىلدى.
وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە قونىس اۋدارعان ازاماتتارعا بەرىلەتىن سۋبسيديا ەكى ەسە ۇلعايدى.
پايدالانىلماي جاتقان جەر تەلىمىنە سالىناتىن بازالىق سالىق مولشەرلەمەسى ارتتى.
اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن شەتەلدىك ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالارعا ساتۋعا جانە جالعا بەرۋگە تىيىم سالىندى.
وسى جىلدان باستاپ جۇرتقا زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن الۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى.
ونى جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الۋعا, يپوتەكالىق نەسيەنى وتەۋگە جانە ەمدەلۋگە جۇمساۋعا بولادى.
سونىڭ ارقاسىندا جارتى ميلليوننان استام ازاماتىمىز زەينەتاقى جيناعىن ءوز قاجەتىنە جاراتتى.
الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توپتاردى قولدايتىن بىرقاتار شەشىم قابىلداندى.
بيىل العاش رەت كوپ بالالى, مۇگەدەك بالاسى بار جانە تولىق ەمەس وتباسىلاردىڭ بالالارىنا ءبىلىم گرانتى بەرىلدى.
سونىڭ ناتيجەسىندە وسىنداي وتباسىندا وسكەن 5 مىڭنان استام جەتكىنشەك تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك الدى.
ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالالارعا ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن بولىنەتىن قارجى ەكى ەسە ۇلعايدى.
قازىر ءبىر بالاعا 730 مىڭ تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنەدى.
وسىدان ءبىر اي بۇرىن مۇگەدەكتىكتى سىرتتاي بەلگىلەۋ قىزمەتى التى وڭىردە پيلوتتىق جوبا رەتىندە جۇزەگە اسىرىلا باستاعان ەدى.
وعان تۇرعىندار تاراپىنان سۇرانىس بار ەكەنىن كوردىك.
سوندىقتان جاڭا جىلدان باستاپ بۇكىل ەلىمىز بۇل قىزمەتتى جاڭا فورماتقا كوشىرەتىن بولادى.
تاعى ءبىر مىسال – پوليتسيانىڭ جانە قىلمىستىق اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتتىك عيماراتتارىن بەينەكامەرا ارقىلى جاپپاي باقىلاۋعا الۋ.
بۇل جۇمىس 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تولىعىمەن اياقتالادى.
ال وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق پوليتسيا بولىمدەرىنە بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلادى.
جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي وزگەرىستەردىڭ جۇيەلى اسەرى بار.
ەلىمىزدى ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋعا باعىتتالعان رەفورمالاردىڭ ءتورت توپتاماسى ازىرلەندى.
بۇل جۇمىسقا وزدەرىڭىز تىكەلەي اتسالىستىڭىزدار.
سايلاۋ تىزىمىنە ايەلدەر مەن جاستار ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتا ەنگىزۋ تالابى پارتيالاردى ءوز جۇمىسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋعا ىقپال ەتتى.
بۇرىن پارتيالىق تىزىمدەردە وسى ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ ۇلەسى 20 پايىزدان اسپايتىن.
كۆوتا ەنگىزىلگەننەن كەيىن بۇل كورسەتكىش 34 پايىزعا جەتتى.
ايەلدەر مەن جاستارعا ءوز الەۋەتىن جۇزەگە اسىرۋعا قوسىمشا مۇمكىندىك تۋدى.
ءبىز مۇنىمەن شەكتەلمەۋىمىز كەرەك.
ەندى گەندەرلىك جانە جاستار كۆوتاسى پارتيالاردىڭ دەپۋتاتتىق مانداتتارىن ءبولۋ كەزىندە دە ەسكەرىلەتىن بولادى.
مەن ينكليۋزيۆتى قوعام قۇرۋ ءىسىن جالعاستىرۋ ءۇشىن پارتيالاردىڭ سايلاۋ تىزىمىنە كۆوتا بەرىلەتىن ازاماتتاردىڭ ساناتىن كەڭەيتىپ, وعان ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن تۇلعالاردى قوسۋدى ۇسىندىم.
اۋداندىق ماڭىزى بار قالا, اۋىل, كەنت جانە اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرىنىڭ تىكەلەي سايلاۋىن ەنگىزۋ ءبىزدىڭ قوعامىمىزدى دەموكراتيالاندىرۋ جولىندا جاسالعان ماڭىزدى قادام بولدى.
بيىل ەلىمىزدە 800-دەن استام اۋىل اكىمى سايلاندى.
سونىڭ ناتيجەسىندە اۋىل اكىمدەرىنىڭ تەڭ جارتىسى جاڭاردى.
پارتيالاردىڭ بەلسەندىلىك تانىتۋى, ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان ازاماتتاردىڭ كوپتىگى جانە سايلاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋگە كوپتەپ كەلۋى بۇل رەفورمانىڭ ورىندى ەكەنىن ءارى ۋاقتىلى قولعا الىنعانىن كورسەتتى.
مۇنىڭ ءبارى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى ۇسىنعان باستامالاردىڭ ءبىر بولىگى عانا.
ونى جۇزەگە اسىرۋ قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىسىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ, مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسىنىڭ ساپاسىن جاقسارتادى.
سونداي-اق ەلىمىزدى ودان ءارى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
قۇرمەتتى كەڭەس مۇشەلەرى!
مەن بۇگىنگى وتىرىستا مىناداي ۇسىنىستاردى ورتاعا سالعىم كەلەدى.
ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ تاعى ءبىر ارالىق ناتيجەسى سانالاتىن بۇل باستامالار ەلىمىزدەگى ناقتى پروبلەمالاردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىرىنشى. اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋ
بۇل ناۋقان بۇكىل ەلىمىز بويىنشا ويداعىداي وتكىزىلىپ جاتىر.
سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ تالاپتارى قاتاڭ ساقتالۋدا.
ساراپشىلار مەن اۋىل تۇرعىندارى وسى باستامانىڭ وتە ورىندى ەكەنىن ايتۋدا.
دەگەنمەن, سايلاۋ ۇدەرىسىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك.
بۇل باعىتتا ناقتى جۇمىستار اتقارىلۋدا.
باستاماشىل توپ وسىعان وراي كەشەندى ساراپتاما جاساۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە ارنايى بارىپ قايتتى.
ونىڭ قۇرامىندا ۇلتتىق كەڭەستىڭ جانە پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىنىڭ مۇشەلەرى بار.
اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ ءتاسىلىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيتىن ناقتى ۇسىنىستار قامتىلعان ارناۋلى بايانداما تىڭدالدى.
ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ رەفورمالار ۇسىنىپ قانا قويماي, جان-جاقتى سارالاپ, وعان قاجەتتى تۇزەتۋلەردى ەنگىزۋى دە ماڭىزدى.
وسىنداي كەيبىر تولىقتىرۋلارعا جەكە توقتالىپ وتكىم كەلەدى.
كەڭەس مۇشەلەرى الەكساندر دانيلوۆ, گۇلميرا يلەۋوۆا, مارات شيبۇتوۆ ارناۋلى ورتا ءبىلىمى بار ازاماتتارعا اۋىل اكىمى لاۋازىمىنا سايلانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نورمانى بەكىتۋدى ۇسىندى.
حالىقتىڭ زور سەنىمىنە يە بولعان, تاجىريبەلى, بىلىكتى, الايدا ءبىلىم دەڭگەيىنە قاتىستى تالاپتىڭ سالدارىنان سايلاۋعا تۇسە المايتىن ازاماتتار, اسىرەسە, اۋىل-ايماقتاردا كوپ ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل وزگەرىس جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى سايلاۋدىڭ باسەكەلى بولۋىن كۇشەيتە تۇسەدى دەپ سانايمىن.
اكىم بولۋعا ۇمىتكەرلەر, اسىرەسە, ءوزىن-ءوزى ۇسىنعاندار ءۇشىن سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات ناۋقانىنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋ ماسەلەسى وزەكتى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز.
وسىعان وراي, سايلاۋ ناۋقانىنىڭ ۇزاقتىعىن وزگەرتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعان ءجون.
سونىمەن بىرگە, ءار وڭىردەگى سايلاۋ ناۋقانىن ءارتۇرلى قارجىلاندىرۋ ءتاسىلىن قولدانۋ ۇسىنىلادى.
مىسالى, ۇگىت-ناسيحاتقا قازىرگى تاڭدا بولىنەتىن قارجى سولتۇستىك ايماقتاعى حالىق از تۇراتىن اۋىلداردا سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى بولسا, حالىق تىعىز قونىستانعان وڭتۇستىك وڭىرلەر ءۇشىن ءدال سونداي قاراجات ازدىق ەتەتىنى انىق.
اتالعان ۇسىنىمدار اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ تاسىلدەرىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان دەپ سانايمىن.
سوندىقتان, ونى مۇقيات زەردەلەۋ كەرەك.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە مەنىڭ اتىما ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەپ, ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.
ەكىنشى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋ
كەز-كەلگەن ادامنىڭ باسەكەگە قابىلەتى ونىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنە تىكەلەي بايلانىستى.
ءاربىر ازاماتتىڭ ءومىر بويى ساپالى ءبىلىم الۋىنا قاجەت جاعداي جاساۋ – مەملەكەتتىڭ مىندەتى.
مەكتەپتەردە, كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ تۇر.
ءبىز وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردى كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋعا ءتيىسپىز.
ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنە بىرىڭعاي تالاپ قويىلۋى قاجەت.
سول ءۇشىن بارىنە ورتاق ەرەجە ازىرلەۋ كەرەك.
قازىر وقۋ ورىندارى كۇزەت اگەنتتىگىمەن ءبىر جىلعا كەلىسىم-شارتقا وتىرادى. ادەتتە ونى جىلدىڭ باسىندا جاسايدى. بۇل – وقۋ جىلىنىڭ ورتاسى دەگەن ءسوز.
مۇنداي كەلىسىم-شارتتاردى ۇزاعىراق ۋاقىتقا, مىسالى ءۇش جىلعا جاساعان ءتيىمدى بولار ەدى.
وعان رۇقسات بەرۋ ءۇشىن زاڭناماعا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت.
سونداي-اق, وقۋشىلارعا, مۇعالىمدەر مەن اتا-انالارعا توتەنشە جاعداي كەزىندە نە ىستەۋ قاجەتتىگىن ۇيرەتكەن ءجون.
قاتەرلى ساتتە ءاربىر ادام دۇرىس ءارى شۇعىل ارەكەت جاساي بىلۋگە ءتيىس. سوندا ول ءوزىن عانا ەمەس, وزگەنى دە قۇتقارا الادى.
مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعى – وتە وزەكتى ماسەلە.
مەن بيىلعى جولداۋىمدا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 1000 مەكتەپ سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىم. بۇل – ماڭىزدى مىندەتتىڭ ءبىرى.
جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسى وسى تاپسىرمانى ساپالى ءارى ءتيىمدى ورىنداۋىنا قاراي باعالانادى.
قازىر مەكتەپ سالۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن الۋ ايتارلىقتاي قيىندىق تۋعىزاتىن بولدى.
ءوڭىر اكىمدەرىنە بارلىق مەكتەپكە جەر تەلىمىن الدىن-الا ءبولۋدى تاپسىرامىن.
ەلدى-مەكەننىڭ جوسپارىن جاساپ, تۇرعىن-ءۇي سالعان كەزدە الەۋمەتتىك نىسان بولۋ قاجەتتىگى ەسكەرىلۋگە ءتيىس. بۇل – زاڭنامادا كورسەتىلگەن تالاپ.
بىراق, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بەلگىلەنگەن تالاپتى ورىنداي بەرمەيدى.
تاعى دا قايتالاپ ايتامىن.
تۇرعىن-ءۇي الاپتارى بوي كوتەرگەن كەزدە ونىمەن بىرگە مىندەتتى تۇردە مەكتەپ پەن بالاباقشا سالىنۋى كەرەك.
ۇكىمەتكە زاڭنىڭ ساقتالۋىن قاتاڭ باقىلاۋدى تاپسىرامىن.
تاعى ءبىر ماسەلە بار.
ءار سىنىپتاعى بالا سانى شەكتەن تىس كوپ.
نەگىزى, ءبىر سىنىپتاعى بالالاردىڭ سانى 25-تەن اسپاۋى كەرەك. وسى ستاندارتتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىسپىز.
سونىمەن قاتار, مەكتەپتەردىڭ ۇلگىلىك جوباسىن ازىرلەۋدى تاپسىرامىن.
مەكتەپتىڭ جالپى كولەمى مەن ديزاينى ورىن سانىنا بايلانىستى انىقتالۋعا ءتيىس.
مەكتەپ 2500 بالاعا ارنالسا, سوعان ساي ينفراقۇرىلىم دا بولۋى كەرەك. وندا سپورت زالدارى, اسحانالار, زەرتحانا جانە وقۋ كابينەتتەرى بولۋعا ءتيىس.
جاڭا مەكتەپ سالۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنا, تالان-تاراجعا تۇسۋىنە جول بەرمەۋ قاجەت.
كەلەسى ماسەلە.
مەملەكەت جاستارعا ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا وتە كوپ گرانت بولەدى. بۇگىندە ءبىر ستۋدەنتتى وقىتۋ قۇنى – شامامەن 4 ميلليون تەڭگە. گرانت سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. ەندى قارجىلاندىرۋ ءتاسىلىن وزگەرتكەن ءجون.
قارجى تىكەلەي گرانت يەسىنە بەرىلۋگە ءتيىس, ياعني ستۋدەنت وقۋ اقىسىن ءوزى تولەۋى كەرەك. بۇل – قاراجات ستۋدەنتتىڭ ارنايى ەسەپ-شوتىنا تۇسەدى دەگەن ءسوز. ونى تەك وقۋ اقىسىن تولەۋگە جۇمساۋ كەرەك.
بۇل ءتاسىل جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا باسەكەلەستىكتى ارتتىرادى. سونداي-اق, مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ اشىق بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتىپ, ستۋدەنتتەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى.
ۇكىمەت بۇل شەشىمدى جۇزەگە اسىرۋ جولدارىن مۇقيات ويلاستىرۋى كەرەك.
ەلىمىزدە بالالاردىڭ بوس ۋاقىتىن پايدالى وتكىزۋىنە جانە قوسىمشا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاسالۋدا.
الايدا, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك نىسانداردى جەكە ادامدار يەلەنىپ جاتىر.
اسىرەسە, وقۋشىلار سارايى مەن مۋزىكا مەكتەپتەرىنە, بالاباقشالارعا كوز تىگۋشىلەر كوپ.
سونداي ءبىر وقيعا جۋىردا الماتىدا بولدى.
بۇعان مۇلدەم جول بەرمەۋىمىز كەرەك.
ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك نىسانداردى جەكە مەنشىككە بەرۋگە زاڭ جۇزىندە شەكتەۋ قويۋدى تاپسىرامىن.
بۇگىندە ەلىمىزدە مەديتسينا كادرلارى تاپشى.
بۇل سالاعا 4 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەر جەتىسپەيدى.
وبلىس ورتالىقتارىندا, اسىرەسە, اۋداندار مەن اۋىلداردا بىلىكتى دارىگەرلەر از.
ويتكەنى, ايماقتاردا ولارعا قاجەتتى جاعداي جاسالماعان.
ءوڭىر اكىمدەرى وسى ماسەلەمەن بەلسەندى تۇردە اينالىسۋعا ءتيىس.
مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت.
كادر تاپشىلىعىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – مامانداردىڭ شەتەلگە كەتۋى.
جىل سايىن جوعارى مەديتسينالىق ءبىلىمى بار مىڭنان استام ازامات وزگە ەلگە قونىس اۋدارۋدا.
ال شەتەلدە وقىعان ءوز ماماندارىمىز قازاقستاندا وقۋىن جالعاستىرامىن دەسە, الدىنان ءتۇرلى كەدەرگى شىعادى.
ولار كلينيكالىق تاجىريبەدەن وتكىسى كەلسە دە, قيىندىققا تاپ بولادى.
ۇلىبريتانيا مەن اقش-تىڭ ايگىلى مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان جاستارىمىز از ەمەس. ولاردىڭ بىرقاتارى ەلگە ورالعان سوڭ ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا تۇرا الماعانى تۋرالى مالىمەتتەر دە بار. بۇل دۇرىس ەمەس.
ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ بەلدى وقۋ ورىندارىندا مەديتسينالىق ءبىلىم العان ازاماتتارىمىزعا ەش كەدەرگى بولماۋى كەرەك.
ولاردىڭ دارىگەر بولىپ جۇمىس ىستەۋىنە رۇقسات بەرۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت.
سونداي-اق, بىزدە جوعارى تەحنولوگيالى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن بىلىكتى مامان تاپشى. بۇل ماسەلەنى ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى تاتتىگۇل تالاەۆا كوتەرگەن بولاتىن.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە قاجەت تەحنيكالىق كادرلاردى دايارلاۋ ءىسىن قولعا العان ءجون.
مامانداردى, اسىرەسە بيوينجەنەرلەردى وقىتۋعا مەديتسينالىق تەحنيكا شىعاراتىن كومپانيالاردى بارىنشا تارتۋ كەرەك.
مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى كۇتىپ ۇستاۋ اسا ماڭىزدى.
بۇل جۇمىسپەن كەشەندى تۇردە اينالىسۋ قاجەت.
ۇكىمەتكە مەديتسينالىق تەحنيكانى جوندەپ, ونىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى قاراستىرۋدى تاپسىرامىن.
بۇل سالاداعى جۇمىس جۇيەلەنسە, بيۋدجەت شىعىنى ازايادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىندەگى تەحنيكا بۇزىلىپ, بوسقا تۇرمايتىن بولادى.
جالپى, ءبىلىم ساپاسى جاقسارسا, تۇتاس ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتى ارتادى.
وسى سالاعا سالىنعان ينۆەستيتسيا بولاشاقتا ەسەلەپ قايتادى.
جاستاردىڭ تابىسقا جەتۋىنە جانە ەل يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋىنە جول اشىلادى.
ءۇشىنشى. تسيفرلىق تەحنولوگيانى بارىنشا ەنگىزۋ
تسيفرلاندىرۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى باسىمدىعى. مەن جاقىندا ارنايى كوميسسيانىڭ وتىرىسىن وتكىزدىم. الدىمىزدا تۇرعان جاڭا مىندەتتەردى ايقىندادىق.
ءبىز تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن ەش باسەڭدەتپەۋىمىز كەرەك.
بۇل ءۇردىس بارلىق سالانى قامتۋعا ءتيىس.
بىرنەشە مىسال كەلتىرەيىن.
قازىر اقپاراتتىق بازالاردىڭ اراسىندا بايلانىس جوق.
سونىڭ سالدارىنان قاعاز جۇزىندە قۇجات تالاپ ەتۋ ءۇردىسى ءالى دە ساقتالىپ وتىر.
ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ءلاززات قوجاحمەتوۆا مەن ۋايس ەرسايىن ۇلى دا وسى ماسەلەگە توقتالدى.
ماسەلەن, ەلەكتروندى ۇكىمەت بازاسىنا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى كورسەتەتىن قىزمەت تۇرلەرى ەنگىزىلگەن.
وندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك نەمەسە كوپ بالالى اناعا تولەنەتىن جاردەماقى الاتىن ازاماتتار تۋرالى مالىمەت بار.
سوعان قاراماستان جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جانە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى تۇرعىنداردان ءمور باسىلعان قاعاز انىقتاما تالاپ ەتەدى.
بيىل حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى وسىنداي ەكى ميلليوننان استام قۇجات بەرگەن.
قازىرگى تسيفرلاندىرۋ داۋىرىندە مۇنىڭ ەش قاجەتى جوق.
قاراپايىم ماسەلەنى مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرى قيىنداتىپ وتىر.
«ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» بازاسىنا اكىمدىكتەر مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن قوسۋ كەرەك.
سوندا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەمىز, ازاماتتاردىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەيمىز.
قۇجات اينالىمىن جانە ءىس جۇرگىزۋدى تسيفرلاندىرا بەرگەن ءجون.
قازىر ەلىمىزدە ەڭبەك شارتتارىن ەسەپكە الۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسى بىرتىندەپ ەنگىزىلىپ جاتىر.
بۇل جۇيە ەڭبەك كىتاپشالارىنان باس تارتۋعا جانە قاعازباستىلىقتان قۇتىلۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەگەنمەن, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كوبى ءالى كۇنگە دەيىن قىزمەتكەرلەرىنەن ەڭبەك كىتاپشاسىن, جەكە پاراعى مەن ءومىربايانىن جازباشا تاپسىرۋدى تالاپ ەتەدى.
ازاماتتاردىڭ بۇعان نارازىلىق ءبىلدىرۋى ورىندى.
مۇنداي ەسكى تاسىلدەردەن ارىلۋ قاجەت.
وسى ماسەلەنى ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرى جانە باسقا ساراپشىلار دا كوتەرىپ ءجۇر.
ءتورتىنشى. بانكتەردىڭ كەپىلدىك ساياساتىن جەتىلدىرۋ جانە باعالاۋ قىزمەتىن رەتتەۋ
وتكەن قىركۇيەك ايىندا الماتىدا بورىشكەردى ۇيىنەن ماجبۇرلەپ شىعارۋ كەزىندە بۇكىل قوعامدى ءدۇر سىلكىندىرگەن قايعىلى وقيعا بولدى. بۇل قىلمىستى ەش اقتاۋعا بولمايدى.
ءبىز قۇقىقتىق مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. بارلىق داۋلى ماسەلە تەك زاڭعا سايكەس شەشىلۋگە ءتيىس. ەشكىمنىڭ بىرەۋدى ءوز بەتىمەن جازالاۋىنا جول بەرىلمەيدى.
وسى قايعىلى وقيعا بورىشكەرلەردىڭ نەسيە مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماۋ ماسەلەسىن جۇيەلى تۇردە شەشۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى.
سونداي-اق, وزىندە كەپىلدە تۇرعان جىلجىمايتىن م ۇلىكتى بانكتەردىڭ الىپ قويۋ, ساتۋ, باعالاۋ ءتاسىلى جەتىلمەگەنىن جانە اشىق ەمەس ەكەنىن اڭعارتتى.
قازىر ەلىمىزدىڭ 540 مىڭ ازاماتىندا تولەۋ مەرزىمى 90 كۇننەن اسىپ كەتكەن, جالپى سوماسى 354 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن نەسيە بار.
قارجى سەكتورىنا زيان كەلتىرمەي بورىشكەرلەردى قولداۋ ءۇشىن مۇقيات ويلاستىرىلعان شارالار قابىلداۋ كەرەك.
ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ كەپىلدىك ساياساتى يكەمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتىپ, م ۇلىكتى باعالاۋ قىزمەتىن رەتتەۋدى كۇشەيتۋ قاجەت.
بورىشكەرگە ماجبۇرلەپ ءوندىرىپ الۋ شارالارىن قولدانعانعا دەيىن 3 اي جانە اتقارۋ ءوندىرىسى اياسىندا قوسىمشا تاعى 3 اي ىشىندە كەپىلدەگى مۇلكىن ءوز بەتىمەن ساتۋ قۇقىعى بەرىلۋگە ءتيىس.
مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن نەسيەنىڭ كولەمى كەپىلدەگى م ۇلىكتىڭ باعالانعان قۇنىنىڭ 15 پايىزىنا جەتپەسە جانە نەسيە بويىنشا تولەم جاساماعان مەرزىمى 6 ايدان اسپاسا, بورىشكەردىڭ كەپىلدەگى مۇلكىن الىپ قويۋدى شەكتەۋ كەرەك.
كەلەسى ماسەلە.
كەپىلدەگى م ۇلىك ساتىلعان كەزدە ودان تۇسكەن اقشا نەگىزگى قارىزدى وتەي الماسا, بورىشكەردىڭ قالعان قارىزى كەشىرىلۋگە ءتيىس.
بۇل تالاپ بورىشكەردىڭ باسقا مۇلكى بولماعان, سونىمەن بىرگە, ونىڭ تابىسى ەڭ تومەنگى ەڭبەكاقىنىڭ ەكى ەسەلەنگەن مولشەرىنەن اسپاعان جاعدايدا عانا قولدانىلادى.
اۋكتسيونداعى ساۋدانىڭ اشىق جانە ءادىل بولۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك.
اۋكتسيوندا ساۋداعا شىعارىلعان كەپىلدەگى م ۇلىك ونىڭ باعالانعان قۇنىنىڭ 75 پايىزىنان ارزانعا ساتىلماۋعا ءتيىس.
وسى ورايدا, مۇنداي ساۋداعا م ۇلىكتى كەپىلگە الۋشى, ياعني بانكتەر, سونداي-اق ونىڭ قىزمەتكەرلەرى, سەنىمدى تۇلعالارى جانە بانككە قاتىسى بار وزگە دە ادامدار قاتىستىرىلماۋعا ءتيىس.
ساۋداعا بورىشكەر مەن ونىڭ جاقىن تۋىستارىنىڭ ءبىر مەزەتتە قاتىسۋىنا جول بەرىلمەيدى.
باعالاۋشىلارعا قويىلاتىن تالاپتى دا قاتايتامىز.
ولاردىڭ جۇمىس ءوتىلى كەمىندە 3 جىل بولۋى كەرەك.
باعالاۋشىلار ءاربىر ءۇش جىل سايىن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرسىنان ءوتىپ تۇرۋعا ءتيىس.
باعالاۋشىلاردىڭ ەسەپتىلىگىن ەنگىزىپ, سەنىمسىز باعالاۋشىلاردىڭ ءتىزىمىن جاساۋ قاجەت.
سونىمەن بىرگە, باعالاۋ قىزمەتىنە بەرىلەتىن ليتسەنزيانى توقتاتا تۇرۋ جانە جويۋ ءتارتىبىن قاتايتۋ قاجەت.
ليتسەنزيا شاعىمدانۋ قۇقىعىنسىز 3 جىلعا توقتاتىلادى, 5 جىل مەرزىمگە جويىلادى.
باعالاۋشى قايتادان زاڭ بۇزسا, باعالاۋ قىزمەتىمەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ءبىرجولا ايىرىلادى.
مەن بۇعان دەيىن اتاپ وتكەنىمدەي, ۇكىمەت ۇلتتىق بانكپەن, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن, پارلامەنتپەن بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءتيىستى زاڭنامالىق نورمالاردىڭ قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.
بەسىنشى. بيۋدجەت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ
بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ جانە مەملەكەت قاراجاتىن جۇمساۋ كەزىندە قابىلداناتىن بارلىق شەشىمدەر مەيلىنشە ءتيىمدى بولۋعا ءتيىس.
قاي جوبا ەلگە بارىنشا پايدالى ەكەنىن, قايسىسىن كەيىنگە قالدىرۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىنۋ وتە ماڭىزدى.
ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اسەرى جونىندەگى تالداۋ ناتيجەلەرىن تولىق پايدالانعان ءجون.
قازىر ونى كەشەندى باعالاۋ, مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە قولدانۋ جونىندەگى ءتيىستى مەحانيزم جاسالۋدا.
ونى ازىرلەۋدى جانە تولىقتاي ەنگىزۋدى اياقتاۋ قاجەت.
بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندەگى باسشىلىقتىڭ ءجونسىز شەشىمدەرى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى ناشارلاۋىنا اكەپ سوقتىراتىن قوسىمشا سالدارلار تۋىنداتۋى مۇمكىن.
سوندىقتان ۇكىمەت بيۋدجەت قارجىسىن ۇلتتىق باسىمدىقتارعا سايكەس پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مەملەكەت شىعىندارىن رەتتەيتىن كەشەندى جۇيەنى جولعا قويۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار, بيۋدجەتتى ءتيىمدى جوسپارلاۋعا جانە مەملەكەتتىك ساياساتقا حالىقتىڭ ءتۇرلى ساناتقا جىكتەلۋى دە تىكەلەي اسەر ەتەدى.
اتاپ ايتقاندا, جاستار ساناتىنا قاي جاسقا دەيىنگى ازاماتتار كىرەتىنىن ايقىندايتىن ءبىرتۇتاس ولشەم جۇيەسىن ازىرلەۋ ماسەلەسى ماڭىزدى بولىپ وتىر.
الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە جاستار ساناتىنىڭ جوعارعى شەگى 35 جاسقا دەيىن كوتەرىلدى. بۇل ولاردىڭ وتباسىن قۇراتىن ورتاشا جاس مولشەرىنىڭ ارتۋىنا جانە ءبىلىم الىپ, بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە كەتەتىن ۋاقىتتىڭ كوپتىگىنە بايلانىستى بولىپ وتىر.
ءبىزدىڭ ەلىمىز دە بۇدان تىس قالمايدى. دەگەنمەن, بۇعان بايلانىستى بىرىڭعاي ۇستانىمىمىز جوق.
مىسالى, بىرقاتار الەۋەتتىك باعدارلامالاردا, ۇلتتىق ستاتيستيكا مالىمەتتەرىندە جانە پارتيالىق ءتىزىم جاساۋ كەزىندە جاسى 29-دان اسپاعان قىز-جىگىتتەر جاستار دەپ كورسەتىلەدى.
ال پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىنە ازاماتتاردى ىرىكتەگەندە جانە جاس عالىمداردى گرانت ارقىلى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن كونكۋرس جاريالاعاندا وعان جاسى 35-تەن اسپاعاندار قاتىسادى.
سوندىقتان, حالىقارالىق تاجىريبەنى جان-جاقتى زەرتتەپ, ونى ءبىزدىڭ جاعدايىمىزعا بەيىمدەپ, ءتيىستى شەشىم قابىلداۋ كەرەك.
التىنشى. ادام قۇقىعىن قورعاۋ جۇيەسىن ودان ءارى نىعايتۋ
بۇل ماسەلە بويىنشا ناقتى باستامالارعا توقتالماس بۇرىن ۇلتتىق كەڭەستىڭ قۇقىق قورعاۋ پروبلەمالارى جونىندەگى جۇمىسىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى.
مەن بۇل سالاعا ايرىقشا ءمان بەرەمىن. ويتكەنى, ونىڭ احۋالى, تۇپتەپ كەلگەندە, قوعامىمىزدىڭ دامۋ دەڭگەيىنە اسەر ەتەدى.
ءبىز قۇقىقتىق جانە ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ جولىندا بىرتىندەپ العا جىلجىپ كەلەمىز.
بيىلعى ماۋسىم ايىندا مەن قۇقىق قورعاۋ سالاسىن كەشەندى جاڭعىرتۋعا ارنالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى بۇدان ارعى شارالارى تۋرالى» جارلىققا قول قويدىم.
بۇدان بۇرىن مەنىڭ باستامام بويىنشا, ءبىزدىڭ ەلىمىز ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار جونىندەگى حالىقارالىق پاكتىنىڭ ءولىم جازاسىن جويۋدى كوزدەيتىن ەكىنشى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاماسىنا قوسىلدى.
بيىلعى جولداۋىمدا مەن قىلمىستىق كودەكستىڭ نورمالارىن حاتتاما ەرەجەلەرىمەن ۇيلەستىرۋدى جانە زاڭ قابىلداۋدى تاپسىردىم. ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
سونىمەن قاتار, ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋشىلارىمىز اراسىندا بۇل تۋرالى قىزۋ پىكىرتالاس بولدى.
ناقتىراق ايتساق, ازىرلەنگەن زاڭ جوباسىنىڭ جەتكىلىكسىز تۇستارى بار ەكەنى جانە وندا ءولىم جازاسىن جويۋ ماسەلەسى تۇپكىلىكتى شەشىلمەگەنى تۋرالى ايتىلۋدا. بۇل پىكىرتالاستىڭ نەگىزگى تۇستارى جونىندە بۇگىن جەمىس تۇرماعامبەتوۆا تۇجىرىمدى ويىن ءبىلدىردى.
قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ ماسەلە كوتەرىپ جاتقانى دۇرىس.
ءولىم جازاسى ەشبىر جاعدايدا ەشكىمگە قولدانىلمايتىنداي ەتىپ, ءبىرجولا جويىلۋعا ءتيىس. سوندىقتان پارلامەنت مەنىڭ جانە ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ۇستانىمىن قاپەرگە الادى دەپ ويلاميىن.
كەلەسى ماسەلە. مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باسىمدىعىنى ءبىرى – انا مەن بالانى قولداۋ.
ەرلەردەن گورى ايەلدەر كوبىنەسە جۇمىس پەن بالا كۇتىمىن قاتار الىپ جۇرەتىنىن مويىنداۋعا تۋرا كەلەدى.
ايەل ادام دەكرەتتىك دەمالىسقا شىقسا, كاسىبي داعدىسى مەن بىلىكتىلىگىن جوعالتادى.
سونىڭ سالدارىنان ەڭبەك نارىعىندا ايەلدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتى تومەندەيدى. اسىرەسە, بالاسىنا ۇدايى قاراپ وتىرۋعا مۇرشاسى كەلمەيتىن جالعىز باستى اتا-انالارعا وتە قيىن. ولارعا ەرەكشە ەڭبەك جاعدايىن جاساۋ كەرەك.
جالعىز باستى اتا-انالاردىڭ قاشىقتان جانە قىسقارتىلعان رەجىمدە جۇمىس ىستەۋ قۇقىعىن زاڭ جۇزىندە قاراستىرعان ءجون.
دامىعان ەلدەردىڭ ءىرى كومپانيالارى كەڭسە ىشىنەن بالالارعا ارنالعان بولمەلەر اشىپ قويعان.
مۇنداي تاجىريبە ءبىز ءۇشىن دە قالىپتى بولۋعا ءتيىس.
سول ءۇشىن وسى ساناتتاعى قىزمەتكەرلەردىڭ مۇددەسىنە ساي ەڭبەك رەجيمىن رەتتەۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن ەنگىزۋ كەرەك.
دەگەنمەن, ەڭبەك ۇدەرىستەرى ۇزدىكسىز ءجۇرۋىن جانە ءتيىستى ەڭبەك ونىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا ايەلدەر وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا كوبىرەك ۇشىرايدى.
كەڭەستىڭ بەسىنشى وتىرىسىندا وزدەرىڭىزبەن بىرگە بۇل ماسەلەنى تالقىلاپ, جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن ناقتى شەشىم قابىلدادىق. اتاپ ايتقاندا, مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا, ايەلدەر مەن بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعايتىن ارناۋلى قۇرىلىمدار قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى.
بۇل باعىتتاعى وزگەرىستەردى جالعاستىرا بەرۋ قاجەت.
وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن ءتيىمدى اتقارۋ ماڭىزدى.
بۇزاقىلاردى الەۋمەتتىك, ساۋىقتىرۋ جانە تاربيە تۇرعىسىنان جونگە سالۋ جۇمىستارىن جۇيەلى جۇرگىزۋ كەرەك.
جالپى, قوعامداعى زورلىق-زومبىلىقتى ازايتۋعا ارنالعان كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەت.
وندا وتباسىلىق تاربيە, ءبىلىم, مادەنيەت ماسەلەلەرى قامتىلۋعا ءتيىس.
قۇقىق بۇزۋشىلارعا قويىلعان شەكتەۋلەردىڭ ءىس-جۇزىندە قولدانىلۋىنىڭ ماڭىزى زور.
سوندىقتان پوليتسيا قورعاۋ نۇسقاماسى ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋگە كىرىستى. مىسالى, كۇندىز-ءتۇنى قىزمەتتە جۇرەتىن پاترۋلدىك پوليتسەيلەر دە قورعاۋ نۇسقاماسىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋعا ءتيىس. ولاردىڭ جۇمىسى دا وسى عوي. بۇل وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاسايتىن ادامدارعا باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ وسى تۇرلەرىنەن تۋىندايتىن قاتەردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇدان بۇرىن «ۇرىپ-سوعۋ» جانە «سانالى تۇردە دەنەگە جەڭىل جاراقات سالۋ» قىلمىس ساناتىنان شىعارىلعانىن بىلەسىزدەر.
وسىنىڭ ناتيجەسىندە انىقتالعان فاكتىلەر جىلىنا 700-دەن 20 مىڭعا دەيىن كۇرت كوبەيگەن.
الدىن الۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن مۇنداي اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاتايتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاعان ءجون.
قازىر مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا, قىلمىستىق زاڭنامانى وڭتايلاندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە.
اتاپ ايتقاندا, تۇلعاعا قاتىستى, ونىڭ ىشىندە وتباسىلىق-تۇرمىستىق سالاداعى قىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جان-جاقتى زەرتتەلەتىن بولادى.
بۇل جۇمىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوعارىدا اتالعان اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى قىلمىس ساناتىنا جاتقىزۋ نەمەسە جاتقىزباۋ ماسەلەسىن ايقىنداپ الۋ قاجەت.
ۇلتتىق كەڭەستىڭ باسقوسۋلارىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بىرنەشە رەت كوتەرىلدى.
مىسالى, كەڭەس مۇشەلەرى مارات باشيموۆ پەن مۇرات ابەنوۆ «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ كەمشىن تۇستارى جونىندە ايتتى.
بۇل شىنىندا دا وزەكتى ماسەلە. سوندىقتان, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگى زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ازىرلەۋدە. ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن جان-جاقتى ءارى ءتيىمدى قورعاۋعا ارنالۋعا ءتيىس.
سوڭعى جىلداردا الاياقتىققا بايلانىستى قىلمىس سانى ۇدايى وسۋدە. تەك بيىلعى 9 ايدىڭ وزىندە ەلىمىزدە الاياقتىق ارەكەتتىڭ 32 مىڭ دەرەگى تىركەلدى. ولاردىڭ جارتىسى ينتەرنەت ارقىلى جاسالعان. نەسيە الۋ تۋرالى مالىمەتكە قاتىستى وزگەرىستەر 15 جۇمىس كۇنى ىشىندە جاڭارتىلاتىندىقتان وسىنداي جاعدايعا جول بەرىلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, ءبىر ادامنىڭ ءتۇرلى بانكتەن بىرنەشە نەسيەنى راسىمدەۋ فاكتىلەرى دە كەزدەسەدى.
نەسيە بەرۋشىلەر ازاماتتاردىڭ بەرەشەگى جەدەل ءوسىپ بارا جاتقانىن دەر كەزىندە بايقاي الماعان سوڭ, بورىشكەردىڭ قارجىلىق مىندەتتەمەسىن ناقتى ەسەپتەي المايدى.
ونىڭ ۇستىنە بۇل قايتارىلۋى ەكىتالاي نەسيەنىڭ اۋقىمىن ۇلعايتىپ, قارجى نارىعى سۋبەكتىلەرىنە كەرى اسەر ەتەدى.
كەڭەس مۇشەسى مارات شيبۇتوۆ نەسيە بيۋروسىنا اقپارات بەرۋ مەرزىمىن زاڭ تارتىبىمەن ءبىر جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتۋدى ۇسىنعان ەدى.
بۇل ۇسىنىستى زەرتتەپ-زەردەلەگەن ءجون.
تۇتاستاي العاندا, مەملەكەت ازاماتتىق قوعامنىڭ, ساراپشىلاردىڭ بەلسەندى قولداۋىنا سۇيەنىپ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبارىن دايەكتى تۇردە شەشۋدى كوزدەپ وتىر. الدا تۇرعان جۇمىس كوپ.
بۇگىنگى باستامالار مەن شارالار قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا, ازاماتتاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان.
مەملەكەتتىك ورگاندار العا قويىلعان مىندەتتەر مەن باسىمدىقتاردى تولىق ءارى ۋاقتىلى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
بارشاڭىزعا ءمالىم, قانداستارىمىزدىڭ ءوز اتاجۇرتىنا ورالۋ ماسەلەسى تۋرالى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز بىرقاتار ماڭىزدى تاريحي شەشىم قابىلداعان ەدى.
ۇلى كوش 1991 جىلى باستالدى.
بۇعان ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاق كسر مينيسترلەر كابينەتى قابىلداعان №711 قاۋلى رەسمي تۇردە جول اشتى.
بۇل قۇجات 1991 جىلعى 18 قاراشادا قابىلداندى.
كوپ ۇزاماي ەلباسى «الىستا جۇرگەن اعايىنعا اق تىلەك» اتتى جولداۋىن جاريالاپ, شەتتەگى قانداستارىمىزدى ەلگە شاقىردى.
سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىر جارىم ميلليوننان استام قازاق وتانىنا ورالدى.
بۇگىندە ولار ەگەمەن ەلىمىزدى وركەندەتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسۋدا.
سولاردىڭ ىشىندە اۋىت مۇقيبەك جانە تاعى باسقا قوعام قايراتكەرلەرى ۇلى كوشتىڭ تاريحي ءرولىن ەسكەرىپ, ارنايى كۇن بەلگىلەۋ قاجەتتىگىن ايتىپ ءجۇر.
ۇكىمەتكە وسى تاريحي داتانى اتاۋلى كۇندەر تىزبەسىنە قوسۋ ماسەلەسىن جان-جاقتى قاراستىرىپ, ءتيىستى ۇسىنىس ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.
قوعامدا ءجيى ايتىلىپ جۇرگەن تاعى ءبىر ماسەلە – شەكارالاس ايماقتاردى دامىتۋ.
بۇل تاقىرىپتى ۇلتتىق كەڭەس مۇشەسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سايروۆ كوتەرگەن بولاتىن.
سوڭعى كەزدە شەكارا بويىنداعى ەلدى-مەكەندەردە حالىق سانى ازايىپ بارا جاتقانى جاسىرىن ەمەس.
مۇنىڭ وزىندىك سەبەپتەرى بار.
بىراق, شەكارا ماڭىن بوس قالدىرۋعا بولمايدى.
بۇل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تىكەلەي قاتىسى بار ماسەلە. ونى جۇيەلى تۇردە شەشۋ قاجەت. قوماقتى قاراجات كەرەك بولادى.
ۇكىمەتكە مۇنى جان-جاقتى قاراستىرىپ, شەكارالاس ايماقتاردى دامىتۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگىزۋدى تاپسىرامىن.
قۇرمەتتى كەڭەس مۇشەلەرى, جيىن قاتىسۋشىلارى!
ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تولىققاندى ينستيتۋتقا اينالدى.
بۇل قۇرىلىم ەلىمىزدى جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىنە تىڭ سەرپىن بەرۋدە.
ءبىز ماسەلەلەردى كەشەندى تۇردە قاراۋ ءۇشىن قوعام وكىلدەرىن, ساراپشىلار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى جۇمىلدىرىپ كەلەمىز.
سونىڭ ناتيجەسىندە جان-جاقتى تالقىلانعان ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدانۋدا.
ۇلتتىق كەڭەس ناقتى رەفورما ۇسىنۋمەن شەكتەلىپ وتىرعان جوق.
ەڭ الدىمەن, ونى جۇزەگە اسىرۋعا بارىنشا اتسالىسۋدا.
بۇل – كوپ ەڭبەكتى تالاپ ەتەتىن اۋقىمدى جۇمىس.
تۇجىرىمدار مۇقيات تالقىلانىپ, زاڭ جوبالارى ساراپتامادان وتەدى.
سونداي-اق, قولدانىسقا ەنگىزىلگەن نورمالاردىڭ تيىمدىلىگىنە تالداۋ جاسالادى.
ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزدەگى وزگەرىستەر تۋرالى بىرقاتار ساراپتامالىق قۇجات ازىرلەندى.
دەگەنمەن, كەڭەستىڭ تالداۋ قىزمەتى جۇيەلى ءارى تۇراقتى بولۋى ءۇشىن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ كەشەندى جوسپارىن دايىنداۋ كەرەك.
بۇل رەتتە جاڭعىرۋ ۇدەرىستەرىن جان-جاقتى ءارى تەرەڭ زەرتتەۋگە باسا نازار اۋدارىلۋعا ءتيىس.
ۇلتتىق كەڭەس رەفورمالارعا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرۋى قاجەت.
ونىڭ بۇرمالانۋىنا نەمەسە وزگەرىستەر تۋرالى جاڭساق پىكىر قالىپتاسۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك.
قابىلدانعان نورماتيۆتىك اكتىلەر, ساياسي رەفورمالار مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باستامالار تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنا قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن قاداعالاپ وتىرعان ءجون.
قولعا الىنعان وزگەرىستەر ەلىمىزدەگى دەموكراتيا قاعيداتتارىن ورنىقتىرا تۇسۋگە ءتيىس.
سونداي-اق, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋى قاجەت.
«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى كەرەك.
قازىر ەلىمىزدە رەفورمالار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى.
بارلىق سالادا بىرتىندەپ ساپالى وزگەرىس بولىپ جاتىر.
مۇنىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
سوندىقتان, ءاربىر رەفورمانى تياناقتى ءارى تۇپكىلىكتى جۇزەگە اسىرۋ اسا ماڭىزدى.
ەڭ باستىسى, قوعامدا جاسامپازدىق رۋحى دارىپتەلە بەرۋگە ءتيىس.
اشىق پىكىرتالاس پەن مازمۇندى ديالوگ قاشاندا بولۋى كەرەك.
بۇل ەلىمىزدى ودان ءارى وركەندەتۋ ءۇشىن قاجەت.
حالقىمىز «كەڭەسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» دەپ بەكەر ايتپاعان.
ادەتتە, ماسەلە جان-جاقتى تالقىلانسا, دۇرىس شەشىمى تابىلادى.
بىراق, دەموكراتيا دەگەن جەلەۋمەن قوعامعا ىرىتكى سالاتىن ارەكەتكە جول بەرىلمەيدى.
مۇنى ەستەن شىعارماعان ءجون.
«پليۋراليزمگە اشىق, راديكاليزمنەن قاشىق بولۋىمىز كەرەك».
ءبىزدىڭ ساياساتىمىزدىڭ باستى ۇستانىمى – وسى.
ءسوز سوڭىندا تاعى ءبىر ماسەلەگە ارنايى توقتالعىم كەلەدى.
مەن ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىن.
بۇل – وتە ماڭىزدى مىندەت.
رەفورمالارىمىزدىڭ تۇپكى مەجەسى – ۇلتتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ.
سەبەبى, حالقى مىقتى ەل عانا قۋاتتى مەملەكەت قۇرا الادى.
ال, ۇلتىمىزدىڭ كەمەلدەنۋى ءۇشىن ءاربىر ازامات ورەسى بيىك, پاراساتتى بولۋعا ۇمتىلۋى قاجەت.
ياعني, سانا وزگەرمەسە, ءبارى بەكەر.
شىن مانىندە, جاڭعىرۋ تاربيەدەن باستاۋ الادى.
سوندىقتان, ءبىز ۇرپاق تاربيەسىنە باسا ءمان بەرۋىمىز كەرەك.
جاستاردىڭ بويىنا ەڭ ىزگى قاسيەتتەردى سىڭىرە بىلگەن ابزال.
بۇل – يماندىلىق پەن ادامگەرشىلىك, وتانشىلدىق پەن ۇلتجاندىلىق, بىلىمگە قۇشتارلىق پەن ەڭبەكقورلىق, ۇقىپتىلىق پەن تياناقتىلىق.
مەن جاقىندا بەلگىلى ءدىنتانۋشى, ارىپتەسىمىز, ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى قايرات جولدىباي ۇلىنىڭ «كەمەل ادام» دەگەن كىتابىن وقىپ شىقتىم.
جاستارعا ونەگەلى ءتالىم-تاربيە بەرەتىن مۇنداي ەڭبەكتەر ەلگە قاجەت.
وسىنداي كىتاپتاردى كەڭىنەن تاراتۋىمىز كەرەك.
بىزدە ۇشقىر ويلى جاستار از ەمەس. بيلىك ولاردى قولداۋى كەرەك, ولارعا جان-جاقتى جاعداي جاساۋىمىز قاجەت.
جالپى, ازاماتتارىمىزدىڭ اعارتۋشىلىق جۇمىسپەن كوبىرەك اينالىسقانى ءجون.
ەل بىرلىگى – ءبىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعىمىز.
كەيبىر شەتەلدىك ساياسي كۇشتەر ەل ىشىنە ىرىتكى سالعىسى كەلىپ, قازاقستان تۋرالى جالعان اقپارات تاراتۋدا. وسىنداي ارەكەتتەرگە قارسى تۇرۋ ءۇشىن اقپاراتتىق كەڭىستىك ارقىلى وزىمىزدە دە, شەتەلدە دە ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋ كەرەك.
سەبەبى, ەلىمىزدىڭ بىرتۇتاستىعى – رەفورمالارىمىزدىڭ تابىستى جۇزەگە اسۋىنىڭ باستى كەپىلى.
ءبىز تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە تولايىم تابىسقا كەنەلدىك.
ونىڭ بارىنە ەلباسى نەگىزىن سالعان بىرلىك پەن ىنتىماق ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جەتتىك.
سوندىقتان, وسى قۇندىلىقتاردى ساقتاي بىلەيىك!
ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن!
