دۇنيە-مالدىڭ بەت-جۇزىنە قارامايتىن مارتتىكتى, ارلى ادامگەرشىلىكتى بارىنەن جوعارى دەپ ەسەپتەگەندىكتەن, ۇرپاعىن كىسى اقىسىن جەمەۋگە, الا ءجىپتى اتتاماۋعا تاربيەلەدى. سولاي بولا تۇرا سوڭعى جىلدارى اۋىلداسىنىڭ اق ادال ەڭبەگىمەن ءوسىرىپ وتىرعان ءتورت ت ۇلىك مالىنا ءتۇز تاعىسىنان بەتەر ىندىنى قۇرىپ, كوز الارتاتىنداردىڭ كوبەيۋى ويلاندىرادى-اق.
2020 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. «مال ۇرلىعى» دەگەن جەكە باپ ءتۇزىلدى, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ەندى مال ۇرلىعى ازايدى ما؟
وسى جىلدىڭ وزىندە وبلىستا 118 مال ۇرلاۋ فاكتىسى تىركەلىپ وتىر. بۇل مال يەلەرىنىڭ ارىز-شاعىمى ءتيىستى ورگاندارعا جەتىپ, انىقتالعانى عانا. ايتپەسە, كەڭپەيىل قازاقتىڭ ء«بىر قوي جاي دا ءولىپ قالادى», ء«بىر مالدى قاسقىر دا جەيدى» دەسىپ, جوعىن ىزدەمەيتىن, ۇرى الىستان كەلمەي, اۋىلدان تابىلسا, كەشىرىممەن قارايتىن كەڭدىگىنىڭ كەسىرىنەن جاريا بولماي جاتقانى دا از ەمەس.
ناۋرىز ايىندا وبلىستىق ءماسليحات ءتورت ت ۇلىك مالدى جايۋ ەرەجەلەرىن بەكىتتى. جاڭا ەرەجە ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى مالساق قاۋىمعا جەتكىزىلدى. وسى ارادا تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, مال جايۋ ەرەجەلەرىن ساقتاماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. وكىنىشكە قاراي, مۇنىڭ ءوزى دە مال يەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرا الماي وتىرعان جايى بار. وسى جىلى 3,5 مىڭ باس مالدىڭ قاراۋسىز جۇرگەندىگى انىقتالعان. مال يەلەرى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. وعان قوسا باقتاشىسىز جايىلىمدا ءجۇرىپ, كۇرە جولدىڭ ۇستىنە شىعىپ كەتىپ, تەمىر جول توراپتارىنا تۇياق ىلىكتىرگەن ءۇش مىڭعا جۋىق مال 182 مال قوراسىنا قامالعان. رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جول بويىندا قاراۋسىز جايىلىپ جۇرگەن مال قانشا رەت جول-كولىك وقيعاسىنىڭ سەبەپكەرى بولدى. ادام دا, مال دا وپات بولىپ, ارقيلى دەنە جاراقاتىن الىپ, بەينەتكە ۇشىراپ جاتىر. سوڭعى التى جىل ىشىندە ءتورت ت ۇلىكتىڭ قاراۋسىزدىعىنان بولعان 49 جول-كولىك اپاتىندا بەس ادام قازا تاۋىپ, 74 ادام اۋىر جاراقات الدى.
اۋىلدىق جەردەگى مالساق قاۋىمنىڭ نەگىزىنەن مالدىڭ سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعانى بەلگىلى. ايتسە دە, سول مالىنا مۇقيات قاراۋ, كوزدەن تاسا ەتپەۋ جاعى كەمشىن. مالى كوزىنەن تاسا بولىپ, جازاتايىم ايىرىلىپ قالعان سوڭ عانا وپىنادى. مۇندايدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە جۇگىنەدى. بۇل ارادا ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كەيبىر مال يەلەرىنىڭ ءتيىستى قۇجاتتارى تولتىرىلماعان, ۆەتەرينارلىق تولقۇجاتتارى جوق. مۇنداي كەلەڭسىزدىكتى بولدىرماۋ ءۇشىن ءتورت تۇلىك مالدى تەگىس تاڭبالاۋ جانە ەن سالۋ قاجەت. مالدى تاسىمالداعان كەزدە ۆەتەرينارلىق انىقتاما بولۋى مىندەتتى.
– مال ۇرلىعىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ مال جايۋدى ۇيىمداستىرۋ, ءتورت ت ۇلىكتى تاڭبالاۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىن سايكەستەندىرۋ بازاسىنا قاجەتتى مالىمەتتەردى ۋاقىتىلى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى قارالدى, – دەيدى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ارمانبەك بايمۋرزين. وسى جىلى عانا كولىكتەردىڭ مالعا سوعىلۋى سەبەبىنەن
7 وقىس وقيعا بولدى. ءبىر ادام قازا تاۋىپ, 9 جولاۋشى جاراقاتتاندى. مال جولعا شىعىپ كەتپەۋ ءۇشىن جاعالاۋىنا 15 مىڭ مەتر قورشاۋ, نۇر-سۇلتان – ششۋچينسك باعىتىنداعى اۆتوجولعا جالپى ۇزىندىعى 10 مىڭ مەتردەن استام تور ورناتىلدى.
وسى ارادا ءبىر ايتا كەتەتىن دۇنيە, پوليتسيا كۇشىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. وبلىس ىشىندەگى جول مىڭداعان شاقىرىمدى قۇرايدى. دەمەك, مال يەلەرى ءوز باعىمىنداعى جانۋارلارعا جاۋاپتى بولۋى كەرەك. بۇل جايىندا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى دە ايتىپ وتىر.
وسى ارادا ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەلىك, بيىلعى 24 قازاندا ەسىل اۋداندىق پوليتسيا بولىمىنە شاعىم تۇسكەن. وندا سۆوبودنوە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جالپى قۇنى 14 ملن تەڭگەدەن اساتىن 49 باس جىلقىسىنىڭ جوعالعانى تۋرالى حابارلاعان. ىلە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى 8 ىزدەۋ توبىن ۇيىمداستىرعان. جوعالعان جىلقىنى ىزدەۋگە جەرگىلىكتى تۇرعىندار دا اتسالىسقان. ەكى تاۋلىك ىشىندە اۋدان اۋماعىنداعى بارلىق ساي-سالا, ورمان-توعاي ءسۇزىلىپ شىققان. كوپ كۇش جۇمساپ, تياناقتى ىزدەۋدىڭ ناتيجەسىندە جايىلىمنان جوعالعان جىلقىلار تابىلدى. سويتسە ولار ەلدى مەكەننەن 15 شاقىرىمداعى قىزىلسۋ وزەنىنىڭ جاعالاۋىنان تابىلعان. ارينە, مال يەسى جىلقىلارىنىڭ سايكەستەندىرۋ بازاسىندا تىركەلمەگەندىگىنەن جاۋاپقا تارتىلدى. مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, بار جاۋاپكەرشىلىكتىڭ مال يەسىنىڭ موينىندا ەكەنىن تاعى ءبىر قايتالاعىمىز كەلەدى. بۇرىنعىداي «ۇزىن ارقان, كەڭ تۇساۋعا» سالىنۋدىڭ ەندىگى ارادا ەش قاجەتى جوق.
اقمولا وبلىسى
