ايماقتار • 15 قاراشا، 2021

سارساڭعا سالعان سۋبسيديا

1185 رەت كورسەتىلدى

اۋىلدا تۇراتىن اعايىننىڭ باستى كۇنكورىسى – ءتورت ت ۇلىك. سوڭعى كەزدە مالدىڭ جا­يىن بىلەتىندەر تۇقىمىن اسىلداندىرۋعا بەت بۇردى. الايدا مەملەكەتتەن بەرىلەتىن سۋبسيديانىڭ سارساڭى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ وكىلدەرىن الاڭداتىپ وتىر. ءتىپتى ءتورت ت ۇلىكتىڭ تۇقىمىن تۇلەتكەندەر اراسىندا سۋبسيديانىڭ بەرىلەتىنىنەن حابارسىزدارى كەزدەسەدى. مۇنداي دەرەك «اتىراۋ – ادالدىق الاڭى» جوبالىق كەڭسەسى جۇرگىزگەن جاسىرىن ساۋالداما قورىتىندىسىندا بەلگىلى بولعان.

جاسىرىن ساۋالداماعا قاتىسۋعا تىلەك بىلدىرگەن 123 شارۋا قوجالىعىنىڭ وكىلىنە بىرنەشە ساۋال قويىلدى. ساۋالداما قورىتىندىسىنا توقتالساق، وعان قاتىسۋشىلاردىڭ 91،8%-ى اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ ءۇشىن بەرىلەتىن سۋبسيديالار بارىن بىلەدى. ال 8،1%-ى
وزدەرى ماڭداي تەرىمەن تابىس تاۋىپ جۇرگەن سالاعا سۋبسيديانىڭ بەرىلەتىنەن مۇلدە حابارسىز ەكەن. دەمەك، بۇل سۋبسيديا تۋرالى اقپاراتتىڭ اشىقتىعىنا كۇماندى قويۋلاتا تۇسەدى. شارۋا قوجالىعى وكىلدەرىنىڭ 71،5%-ى سۋبسيديا العانىن جاسىرماعان. بىراق 28،4%-ى وسى كەزگە دەيىن بىردە-ءبىر رەت سۋبسيديانىڭ قولعا تيمەگەنىن اشىق ايتىپ وتىر.

قازىر بۇرىنعىداي قوبىراتىپ قاعاز جيناۋدىڭ كەزەڭى ءوتتى. جۇرتتىڭ ءبارى ينتەرنەتتىڭ يگىلىگىنە جۇگىنەدى. ينتەرنەت دەمەكشى، شالعاي ەلدى مەكەندەردە ءالى دە قولبايلاۋ بولاتىن جايتتىڭ بارى بەلگىلى. دەگەنمەن ساۋالداماعا قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى سۋبسيديا الۋدا كەدەرگى بولماعانىنا سەنىمدى ەكەنىن ءبىلدىرىپتى. الايدا
8،1%-ى قيىندىقپەن بەتپە-بەت كەلگەنىن العا تارتقان.

بالكىم بۇعان ينتەرنەتتىڭ جوقتىعى، كەي اۋىلداردا جىلدامدىعىنىڭ جەت­كى­لىكسىزدىگى مەن سۋبسيديا الۋدىڭ ۇزاق­قا سوزىلۋى، ءوتىنىش بەرەتىن ەلەكتروندى پورتالمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ كۇر­دە­لى­لى­گى، مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ءوتىنىشتى قاراۋدى سوزبۇيدالىققا سالۋ، سۋب­سيديا ءتارتىبىن تۇسىندىرمەۋ سە­­كىلدى جايت­تار سەبەپ بولارى داۋسىز. مۇ­نى شارۋالاردىڭ 8،1%-ى­ ­
راس­­­تاپ وتىر. قيىندىققا كەزىككەن شار­ۋا­گەر­­لەردىڭ 10،5%-ى مۇنىڭ سەبەبىن سۋبسي­ديا الۋعا ءوتىنىش بەرەتىن پورتالمەن، ال 9،7%-ى ينتەرنەتپەن بايلانىستىرادى.

شارۋالاردىڭ سۋبسيديا الۋ كەزىندە لاۋا­زىمدى تۇلعاعا نەمەسە دەلدال­دار­عا اقشا بەرۋ ماسەلەسى بار ما؟ بۇل وراي­دا ءالى دە جەڭ ۇشىنان جالعاسقان سى­باي­لاس­تىق­تىڭ بارىن 3 شارۋا قوجا­لى­عى، ياعني قاتى­سۋشىلاردىڭ 2،4 پايىزى جوققا شىعار­ماي­دى. دەمەك، ولار سۋبسيديا الۋ ءۇشىن پارا بەرۋگە ءماجبۇر بولعانى داۋسىز.

ساۋال­داماعا قاتىسۋشىلار اۋىل شارۋا­­­شىلىعى سالاسىنا بەرىلەتىن سۋب­سي­ديا­لاردى الۋ ءتارتىبى جە­ڭىل­دە­تىل­گەنىن، تيىمدى­لىگى ارتقانىن قالايدى. شارۋا يە­ل­ەرىنىڭ پايىمىنشا، بىرىنشىدەن، سۋب­سيديا الۋدىڭ جولدارى جونىندە اقپا­راتتاندىرۋ دەڭگەيى ءالى دە تومەن. ەكىن­شى­دەن، qoldau.kz پورتالى بويىنشا تولەم اقىنى، سۋبسيديا قاراجاتىنىڭ 10%-ىن ۇستاۋدى ازايتۋ قاجەت-اق. ۇشىنشىدەن، ەت ونىمدەرىنە بەرىلەتىن سۋبسيديا مول­شە­رىنىڭ كوبەيگەنىن ءجون سانايدى. بىراق ولاردى سۋبسيديا الۋعا قويىلاتىن تالاپ­تىڭ وتە جوعارى ەكەنى قىنجىلتادى.

اتىراۋدا سۋبسيدياعا قول جەت­كىز­گەن­مەن، كەيىننەن سارساڭعا تۇسكەن شارۋا يە­لە­رى دە بار. ماسەلەن، «اتىراۋ-ساۋدا» جشس ديرەكتورى ءالىمجان بالجىگىتوۆتىڭ اي­تۋىنشا، 2019 جىلى وبلىستىق اۋىل شا­رۋاشىلىعى باسقارماسىنا جىلىجاي قۇ­رىلىسىنا جۇمسالعان شىعىندى وتەۋ ءۇشىن سۋبسيديا الۋعا ءوتىنىش بەرگەن. سوعان وراي قاجەتتى راسىمدەردەن كەيىن اتالعان سەرىكتەستىككە 108،4 ملن تەڭگە مولشەرىندە سۋب­سيديا تولەنگەن. سەرىكتەستىك سۋبسي­ديا قارجىسىن نىسانالى ماقساتقا جۇم­ساعان. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى باس­ق­ار­ما­سى تاراپىنان جىل سايىن جۇر­گىزىلگەن مونيتورينگتە راستالىپ وتىر. الايدا بيىل اتالعان باسقارما ما­ماندارى پرو­كۋ­راتۋرانىڭ تەكسەرۋ قورى­تىن­دى­سىنا ساي­كەس كاسىپكەردەن بەرىلگەن قارا­جاتتى قايتارۋدى سۇراعان.

– سوڭعى 6-7 اي ىشىندەگى ارەكەتتەر ابدەن مەزى ەتتى. الدىمەن ماعان «جىلى­جايىڭ­دى جالعا زاڭسىز بەردىڭ» دەدى. ارەكە­تىمنىڭ زاڭعا قايشى ەمەسىن دالەلدەۋ ءۇشىن زاڭ كومپانياسىن جالداۋىما تۋرا كەلدى. زاڭ كومپانياسى مەنىڭ بارلىق ارەكە­تىمنىڭ زاڭدىلىعىن دالەلدەدى. سودان كەيىن جىلىجايدىڭ جوبالىق قۋاتى تۋرالى شاعىم تۇسكەن. ءبىز ونىڭ دا نە­گىزسىز ەكەنىن دالەلدەدىك. ەندى سۋبسيديا بەرۋ كەزىندە جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما دۇرىس رەسىمدەلمەگەنىن ايتىپ وتىر. بىراق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى كەزىندە بارلىق قۇجاتتى قا­بىلدادى ەمەس پە؟ ارادا ەكى جىلداي ۋاقىت وتكەن سوڭ وندىرىسكە سالىنعان اق­شا­نى قايتارۋىم كەرەك ەكەن. مەن بۇ­عان تۇبەگەيلى كەلىسپەيمىن. نەگە؟ بى­رىن­­شىدەن، مەن بەرىلگەن سۋبسيديانى ءوز قالتاما سالىپ العان جوقپىن. ونى كا­سىپ­­كەرلىگىمدى كەڭەيتۋ ءۇشىن وندىرىسكە سال­­دىم. ەكىنشىدەن، سۋبسيديا الۋعا تاپ­­­سى­رعان قۇجاتتارىم دۇرىس بولماسا، سۋب­­سيديانى نەگە بەردى؟، – دەيدى ءا.بال­جى­گىتوۆ.

سۋبسيديانى قايتارۋ قاجەتتىگى جونىن­دە­گى تالاپپەن «ساعيەۆا» جەكە كاسىپ­كەرلىك وكىلى باۋىرجان سادىقوۆ تا كەلىسپەي وتىر. بۇل جەكە كاسىپكەرلىگى كوكونىس قوي­ما­سىن سالۋعا جۇمسالعان شىعىندى وتەۋ ماقساتىندا 33 ملن تەڭگەدەن استام سۋبسي­ديا العان.

– ءبىز 2019 جىلى كوكونىس قويماسىن سال­عان ەدىك. قويماعا قاجەتتى توڭازىتقىش جاب­دى­عىن 135 ملن تەڭگەگە ساتىپ ال­دىق. كەيىن وسىنداي نىسانعا جۇم­سال­­عان شىعىندى وتەۋ ءۇشىن سۋبسيديا بەرىلەتىنىن ەستىدىك. سودان سوڭ Qolday.kz پلاتفورماسى ارقىلى قاجەتتى قۇ­جات­تار­دى ۇسىنىپ، سۋبسيدياعا الۋعا ءوتى­نىم بەردىك. قۇجاتتاردىڭ اراسىندا «قۇ­رىلىس كونسالتينگ» جشس دايىن­دا­عان ساراپتامالىق قورىتىندى دا بار. قازىر بىزگە ساراپتامالىق قورىتىندى ءتيىستى تالاپقا ساي رەسىمدەلمەگەن دەگەندى العا تارتىپ وتىر. سول سەبەپتەن، سۋبسيديا قار­جى­سىن قايتارۋىمىز كەرەك ەكەن، – دەيدى ب.سادىقوۆ.

بىراق وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى امانگەلدى سالاماتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، فەرمەر­لەر­گە سۋبسيديا زاڭدى تالاپقا ساي بە­رىل­گەن. دەگەنمەن پروكۋراتۋرانىڭ نارا­زىلىعى نەگىزىندە قۇرىلعان كوميس­سيا ار­قىلى ەكى شارۋاشىلىقتىڭ قۇ­جات­تارى تەك­سەرىلىپ، زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىق­تال­ما­عان.

– ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان تولەم بارلىق تالاپقا سايكەس جۇرگىزىلدى. ال ساراپتاما قورىتىندىسىنىڭ نەمەسە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋ ءبىزدىڭ قۇزىرەتىمىزگە جاتپايدى. بۇعان ساراپتامالىق مەكەمە مەن كاسىپكەردىڭ ءوزى جاۋاپ بەرەدى. قازىر باسقارمادا بو­لىن­گەن قاراجاتتىڭ ماق­سات­تى پايدالا­نى­لۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزەتىن كادرلار جەتىسپەۋشىلىگىنەن تۋىنداعان پروبلەما بار. جالپى، ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا­لار تۋرالى ايتار بولساق، بيىل ونىڭ كولەمى 1 ملرد 818 ملن تەڭگەنى قۇرادى. الايدا بۇل قارجىنىڭ 185 ملن تەڭگەسى يگەرىلدى. بۇعان بىرقاتار نىساندى تاپسىرۋ مەر­زىمىن كەلەسى جىلعا اۋىس­تى­رۋ، سۋبسي­ديا­لاۋ بويىنشا كەيبىر باع­دار­لا­مالاردىڭ كۇشىن جويۋى سەبەپ بولىپ وتىر، – دەيدى ا.سالامات.

وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ اعا پروكۋرورى ادىلەت نۇرباەۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە، بۇل ورايدا كاسىپكەرلەردىڭ ەش كىناسى جوق. سەبەبى بيزنەس وكىلى تەك ءوتىنىم بە­رە­دى. ال سۋبسيديانى بەرۋ جونىندەگى شە­شىمدى قۇ­زى­رەتتى ورگان رەتىندە اۋىل شارۋا­شى­لى­عى باسقارماسى قابىلدايدى.

– ەكى كاسىپكەر دە جوبالىق-سمە­تا­لىق قۇجاتتاماعا سايكەس، بەرىل­گەن قا­را­جاتتىڭ جۇمسالۋى تۋرالى مالى­مەت­­تەر كورسەتىلگەن قۇجاتتى ۇسىنۋى قاجەت ەدى. ولار ۇسىنعان قۇجاتتا بۇل مالى­مەت جوق. الايدا ءبىز بۇعان بيزنەس وكىلدەرىن كىنالى دەپ ەسەپ­تە­مەي­مىز. ويت­كە­نى مەملەكەتتىك ورگان قارا­جات بەرەر كەزدە وسى قۇجاتتاردىڭ بول­ۋىن قام­تاماسىز ەتۋى ءتيىس ەدى. رەسپۋب­لي­كا­نىڭ باسقا وڭىرلەرىندە دە بايقالعان بۇل پروبلەمانى شەشۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ بيزنەس-ومبۋدسمەنى رۋستام ءجۇرسىنوۆ باس پروكۋراتۋراعا جۇگىندى. نا­تي­­جەسىندە، قاراجاتتىڭ ماقساتتى جۇم­سال­ۋىن راستايتىن بارلىق قۇجاتتى ۇسىن­عان­نان كەيىن كاسىپكەرلەرگە قاتىستى بۇل ماسە­لە­گە نۇكتە قويىلادى دەگەن شەشىم قا­بىل­داندى، – دەپ ءتۇسىندىردى ءا.نۇرباەۆ.

ال قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىلىنىڭ اتى­راۋ وبلى­سى بويىنشا سەكتور مەڭ­گە­رۋشىسى سارسەنباي جولدىباەۆتىڭ پىكى­رىنە سۇ­يەن­­سەك، مۇنداي ماسەلەنىڭ قايتا­لان­باي­­تىنىنا كەپىلدىك جوق. ستاتيستيكاعا سايكەس، 2019 جىلى سوت ورگاندارىنا سۋبسي­ديا­لاردى قايتارۋ تۋرالى ەكى ءوتىنىش تۇسكەن. بيىل 94 ملن تەڭگەدەن استام قار­جىنى قايتارۋعا 8 تالاپ ارىز بەرىلىپ وتىر. سوندىقتان مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديانى بەرۋدىڭ ناقتى تەتىگى قاجەت. سوندا عانا بيزنەس وكىلدەرى سۋبسيديانى ال­عاننان كەيىن سارساڭعا تۇسپەيدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تمد ءسامميتى قازان ايىندا وتەدى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 19:56

ۇقساس جاڭالىقتار