پاندەميا جاعدايىنداعى ەكونوميكالىق احۋال, داعدارىسقا قارسى ءىس-شارالار جانە لوكداۋن
پاندەميا باستالعالى بەرى ءبىز داعدارىسقا قارسى ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ 3 توپتاماسىن قابىلدادىق. بيىل ەل ەكونوميكاسى تۇراقتى تۇردە وسۋدە. 10 ايدىڭ كورسەتكىشى بويىنشا ەكونوميكامىز 3,5%-عا ارتتى. ونىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى سانالاتىن وڭدەۋ ونەركاسىبىندە – 5,3%, قۇرىلىس سالاسىندا – 7,6% جانە پاندەمياعا بايلانىستى شەكتەۋلەرگە قاراماستان قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 3,4% ءوسىم تىركەلدى.
سونىمەن قاتار شەتەل ينۆەستيتسيالارىنىڭ كولەمى 6 ايداعى كورسەتكىش بويىنشا 30,4%-عا ارتتى. بۇل – جاقسى كورسەتكىش. سونىمەن بىرگە تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى, اسىرەسە ەكسپورت 20%-عا ءوستى. سونىڭ ىشىندە تاۋارلاردىڭ قايتا وڭدەلگەن كولەمى 25,5%-عا ارتتى. مۇنى دا اسا جاقسى كورسەتكىش دەپ ويلايمىن. جالپى, شەتەلدىك, حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى بيىل ەل ەكونوميكاسى 4%-عا وسسە, الداعى جىلى 4,5%-عا وسەدى دەپ بولجام جاساپ وتىر.
ەلدەگى ەپيدەميالىق احۋال بىرتىندەپ جاقسارىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى پاۆلودار جانە سولتۇستىك قازاقستان سىندى ەكى-اق ءوڭىر «قىزىل» ايماق قاتارىندا.
8 ملن 550 مىڭ وتانداسىمىزعا ۆاكتسينانىڭ ءبىرىنشى, 7 ملن 800 مىڭ ادامعا ەكىنشى كومپونەنتى ەگىلدى. وسىلايشا, ۆاكتسينانىڭ ءبىرىنشى كومپونەنتىن ەرەسەكتەردىڭ 75%-ى, ال ەكىنشى كومپونەنتتى 69%-ى قابىلدادى. بۇل – تمد اۋماعىنداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. پتر تەستىلەۋ ماسەلەسىندە دە كوش باستاپ كەلەمىز. جاعداي ءجىتى باقىلاۋدا.
بۇل رەتتە ءبىز ەكپە ەگىلەتىن ازاماتتار ساناتىن كەڭەيتكەنىمىزدى دە ايتا كەتكىم كەلەدى. تيىسىنشە, بالا ەمىزەتىن جانە جۇكتى ايەلدەرگە, 12-18 جاس ارالىعىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارىنا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ماقۇلداعان Pfizer ۆاكتسيناسى سالىنادى. ۆاكتسينانىڭ العاشقى توپتاماسى ايماقتارعا جەتكىزىلىپ, ەكپە جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. قازىر ينفەكتسيالىق اۋرۋحانالاردىڭ جۇكتەمەسى – 30%-عا, رەانيماتسيالىق ورىن جۇكتەمەسى 27%-عا جەڭىلدەدى. ەلىمىزدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى وزىنە ارتىلعان مىندەتتى ابىرويمەن اتقارىپ جاتىر دەۋگە تولىق نەگىز بار. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ىندەتتىڭ جاڭا تولقىنى ەۋروپانىڭ كەي مەملەكەتىنە قيىن سوعىپ جاتىر. ولاردىڭ قاتارىندا كورشىلەس مەملەكەتتەر دە بار. بۇل رەتتە, ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى پاندەميانىڭ قانداي دا ءبىر جاڭا تولقىنىنا ساقاداي ساي دەۋگە بولادى. ەڭ باستىسى, ەلدەگى جاعداي تۇراقتى.
قىمباتشىلىق جانە ينفلياتسيا
ەلدە ينفلياتسيا جوعارىلاعانى انىق بايقالىپ وتىر. الايدا بۇل – جالعىز قازاقستاندا عانا ەمەس, جاھاندىق نارىقتا قالىپتاسىپ جاتقان جاعداي. ماسەلەن, بۇۇ مالىمەتىنشە, ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ يندەكسى 30,1%-دى قۇرايدى. بۇل – كەيىنگى 10 جىلداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. كورشىلەس رەسەيدە 8,1%-عا جەتتى. مۇنداي جاعداي اقش-تا دا, ەۋروپادا دا ورناپ وتىر. ارينە, ءبىز دە جاھاندىق ەكونوميكانىڭ ءبىر بولىگىمىز. سوندىقتان ينفلياتسيا ەلىمىزدى سىرت اينالىپ وتپەيتىنى انىق. بۇگىندە قازاقستانداعى ينفلياتسيا دەڭگەيى 8,9%-دى قۇرايدى. سوعان قاراماستان, قابىلدانىپ جاتقان ءىس-شارالار ناتيجەسىندە جاعدايدى تۇراقتاندىرا الدىق دەگەن سەنىم بار. ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ يندەكسى تومەندەدى. مەملەكەت باسشىسى الدىمىزعا 8,5%-دىڭ دالىزىنە كىرۋ جونىندە مىندەت قويعان بولاتىن. بۇگىندە ءبىز وسى ماسەلەنى شەشۋ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز.
وسى ماقساتتا ءبىز ايماقتارمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. ماسەلەن, ەلىمىزدىڭ ءبىر وڭىرىندە وندىرىلەتىن تاۋار ناق وسى تاۋار ءتۇرى وندىرىلمەيتىن وزگە وڭىرلەردى قامتۋعا ءتيىس. مۇنداي جۇمىس ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا ءجۇرىپ جاتىر. ياعني تاۋار اعىنىن باسقارۋ ءۇردىسى قالىپتاستى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ساۋدا ۇستەمەلەرىن 10%-عا تومەندەتۋ, تاۋاردىڭ قىمباتتاۋىنا جول بەرمەۋ. اسىرەسە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋار تۇرلەرىن ءجىتى باقىلاپ وتىرمىز. كەيىنگى ەكى اپتادا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاماعانى – قابىلدانىپ جاتقان ءىس-شارالار جەمىسى.
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ
جۇمىسپەن قامتۋ – الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى ماسەلە. بۇعان ۇكىمەت ايرىقشا نازار اۋدارادى. ازىرلەنگەن ۇلتتىق جوبالار بويىنشا 5 جىل ىشىندە 2 ملن جۇمىس ورنى قۇرىلۋعا ءتيىس. وسىنداي جوسپارىمىز بار. بۇل ماسەلەنى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستايمىز. قازىر ەلىمىزدەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,9%-دى قۇراپ وتىر. بيىل 1,2 ملن وتانداسىمىز جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاردەمدەسۋ شارالارىمەن قامتىلادى. سونىڭ ىشىندە «ەڭبەك», «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى», «نۇرلى جەر», «نۇرلى جول» باعدارلامالارى بار. وسى باعدارلامالار ارقىلى جوسپارعا سايكەس 1,2 ملن ازاماتتى جۇمىسپەن قامتىپ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 4,9%-دا ساقتاپ قالامىز دەگەن ۇمىتتەمىز.
كولىك, ترانزيت سالالارىنداعى الەۋەت قانداي؟
مۇحيتقا شىعۋعا مۇمكىندىگى جوق مەملەكەت رەتىندە ترانزيت-كولىك سالاسى قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى. سوعان ساي ءتيىستى تەمىرجول, اۆتوكولىك ينفراقۇرىلىمدارى دامۋدا. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ ءبارى قازىر ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. ەسىمدە, 2011 جىلى قازاقستان ارقىلى 1,5 مىڭ كونتەينەر وتەتىن. ال قازىر كورسەتكىش 1 ملن كونتەينەرگە جەتىپ وتىر. پاندەميا تىعىرىققا تىرەگەن 2020, 2021 جىلدارى دا قازاقستان – رەسەي, قازاقستان – قىتاي باعىتىمەن ەۋروپاعا شىعاتىن كونتەينەر تاسىمالىنىڭ 40 پايىزعا وسكەنىن كورىپ وتىرمىز. بۇل – قازاقستان ءوزىنىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى ورنالاسقانىن وڭتايلى پايدالانىپ وتىر دەگەن ءسوز. ءبىز جەرۇستى تاسىمالىمەن-اق باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ وتىرمىز. جوعارىدا اتاپ وتكەن كورسەتكىشتەر – وسىعان دالەل.
الەم ەلدەرىنىڭ بارلىعى ترانزيت ءۇشىن كۇرەسۋدە. ەۋرازيا جۇرەگىندە, ەكى ۇلكەن مەملەكەت – قىتاي مەن رەسەي ءىرى نارىقتارىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستان بۇل كۇرەستە وزىنە ءتيىمدى مودەلدى تاپتى دەپ تولىق ايتا الامىز. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇكىمەت الدىنا قويعان ىرگەلى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى وسى ەدى. بۇل جۇمىستاردى ودان ءارى جالعاستىرا بەرەمىز.
اۋىل شارۋاشىلىعى تۋرالى
ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە پاندەميا مەن داعدارىستى ەسكەرە وتىرىپ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ەرەكشە نازار اۋداردىق. ودان كەيىنگى اۋقىمدى مىندەت – ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ. ەكەۋى دە ءبىر-بىرىمەن تىكەلەي بايلانىستى. قازىر الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋدا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل توپقا 29 ازىق-ت ۇلىك ءتۇرى جاتادى. ونىڭ 11-ءى بويىنشا ىشكى نارىق تولىقتاي قامتاماسىز ەتىلگەن. 12-ءسى بويىنشا قامتىلۋ كورسەتكىشى 80 پايىزدى, 6-ى بويىنشا 50 پايىزدى قۇراپ وتىر. بۇلار – قۇس ەتى, شۇجىق ونىمدەرى, قانت, بالىق, ءسۇت ونىمدەرى (ىرىمشىك, سۇزبە) جانە الما. ماسەلەن, ىشكى نارىقتىڭ قانتپەن قامتىلۋ كورسەتكىشى 31 پايىزعا تەڭ. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتالعان التى تاۋار ءتۇرىنىڭ قامتىلۋ كورسەتكىشىن كەم دەگەندە 80 پايىزعا جەتكىزۋىمىز كەرەك. سوندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلەنى تولىق شەشەمىز. ول ءۇشىن ءاربىر تاۋار توبىنا قاتىستى ناقتى جوسپار قۇرىلعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ياعني ءبىز جىل سايىن ءتيىستى مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋىمىز كەرەك. ءاربىر تاۋار توبىنا قاتىستى ناقتى جوسپار بار.
ەكسپورتتىق الەۋەتتى دامىتۋ دا – ماڭىزدى باعىت. بۇل باعىتتاعى مۇمكىندىك مول. 2025 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتىن ەكى ەسە ۇلعايتۋ مىندەتى تۇر. ياعني قازىرگى 3 ملرد دوللاردان 6 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ كەرەك.
ەنەرگەتيكا, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ ماسەلەلەرى
سوڭعى جىلدارى بۇل سالادا پروفيتسيت بايقالدى. ياعني بىزدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كولەمى تۇتىنۋ كولەمىنەن اسىپ ءتۇستى. بيىل تۇتىنۋ كولەمى ورتاشا ەسەپپەن 8 پايىزعا ءوستى. اتالعان ءوسىم ەكونوميكانىڭ وسىمىمەن, تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىمەن بايلانىستى. سوندىقتان بەلگىلى ءبىر مەرزىمدە دەفيتسيت پايدا بولدى. جۋىردا جامبىل وبلىسىنداعى گرەس-تە بولدىم, ارىپتەستەرىمىز ەكىباستۇز گرەس-ءى بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزدى. جوندەۋ جۇمىستارىنان كەيىن ەلەكتر ستانسالارى قوسىمشا 2 مىڭ مۆت-دان استام ەلەكتر ەنەرگياسى وندىرەتىن بولادى. بۇل قالىپتاسقان تۇبەگەيلى ماسەلەنى شەشۋگە جەتكىلىكتى. ەندىگى جەردە قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتۋعا قاتىستى ەشقانداي ماسەلە بولمايدى.
ەكونوميكا دامىپ جاتىر. سوندىقتان ەنەرگەتيكا سالاسىن دا ودان ءارى دامىتۋ ماڭىزدى. ول ءۇشىن ءتيىستى جوسپار ءتۇزىلدى. 2030 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 15 مىڭ مۆت جاڭا قۋاتقا يە بولۋىمىز كەرەك. بۇعان جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرى دە كىرەدى. سۋ, جەل, كۇن ەلەكتر ستانسالارىنىڭ, گاز گەنەراتسياسىنىڭ جۇمىسى وسىندا تولىق قامتىلعان. ياعني الداعى ون جىلدا وندىرىلەتىن ەنەرگيا كوزدەرىن ەكى ەسە ۇلعايتۋعا ءتيىسپىز.
ء بىلىم بەرۋ, مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ ماسەلەلەرى
راسىندا دا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىن جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل جەردە دەموگرافيالىق پروتسەستەردى ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. ماسەلەن, بۇگىندە ەلىمىزدە 400 مىڭعا جۋىق 1-سىنىپ وقۋشىسى بار. ال تۇلەكتەردىڭ سانى شامامەن 180 مىڭعا جۋىقتايدى. ياعني سوڭعى ون جىلدا ەلدەگى تۋ كورسەتكىشى ەكى ەسە ءوستى. تيىسىنشە, وقۋ ورىندارىنىڭ سانىنا دەگەن قاجەتتىلىك تە وزگەرىپ وتىرادى. سوندىقتان مەكتەپتەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەردىڭ ۇلەسىن ازايتۋعا بارىنشا ءمان بەرىپ وتىرمىز. بۇل رەتتە الداعى 5 جىلدا 1 مىڭ مەكتەپ سالۋ كەرەك. جىل سايىن 200 مەكتەپتەن سالىنۋعا ءتيىس. سوندا عانا اتالعان ماسەلەلەر شەشىمىن تابادى.
ارينە, ءبىلىمنىڭ ساپاسىن دا ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. بۇگىندە مۇعالىم ماماندىعىنىڭ بەدەلى ارتتى. بۇعان جالاقىنىڭ ايتارلىقتاي كوتەرىلۋى دە تۇرتكى بولدى. ماسەلەن, قازىر پەداگوگ ماماندىعىنا وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن ۇبت-دا 100-دەن جوعارى ۇپاي جيناۋ كەرەك. بۇرىن شامامەن 60 ۇپاي جەتكىلىكتى بولاتىن.
مەديتسينا سالاسىنا كەلەر بولساق, پاندەميا جاعدايىندا ەل اۋماعىندا از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە 18 اۋرۋحانا سالىندى. پاندەميا كەزىندەگى نەگىزگى جۇكتەمە دە سولارعا ءتۇستى. بۇلاردىڭ ءبارى زاماناۋي ۇلگىدە سالىنعان. دارىگەرلەرگە دە جاقسى جاعداي جاسالعان. جوسپارعا سايكەس قازاقستاندا زاماناۋي 20 گوسپيتال سالىنباق. ءبىز بۇل تۇرعىدا ماڭىزدى قادامدار جاساعان تۇركيانىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەپ كوردىك. بۇگىندە تۇركيا مودەلىنە سايكەس مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا بىرنەشە گوسپيتال سالىنۋدا. بۇل مىندەتتى ورىنداۋ ارقىلى ءبىز الداعى ۋاقىتتاعى ورىن الۋى مۇمكىن قيىندىقتارعا ساقاداي ساي بولامىز.
وتاندىق ءتۋريزمنىڭ دامۋ الەۋەتى جوعارى
الەمدىك دەڭگەيدەگى تۋريستىك ءونىمدى ۇسىنۋ وڭاي ەمەس. ءبىز بۇل باعىتتا جۇيەلى تۇردە جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز. ماڭعىستاۋدىڭ, تۇركىستاننىڭ تۋريستىك الەۋەتى جوعارى. ەلباسى شەشىمىمەن وبلىس ورتالىعى تۇركىستانعا كوشىرىلىپ, قىرۋار شارۋا تىندىرىلعانىنا ەل كۋا. مۇنداعى ساكرالدى ورىندار تۋريستەردى قىزىقتىراتىنى انىق. سوندىقتان كەسەنەلەردەن بولەك, جۇرتتى قىزىقتىراتىن دۇنيەلەر بولۋى قاجەت. ءبىز وسى ءىستى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋىمىز كەرەك.
تابيعي پاركتەردى كوممەرتسيالاندىرۋ دا ماڭىزدى باعىتتىڭ ءبىرى. وكىنىشكە قاراي تابيعي پاركتەردەگى ينفراقۇرىلىم اقساپ تۇر. بۇگىندە التىن-ەمەل, شارىن, كولساي, ىلە الاتاۋى سەكىلدى تابيعي ورىندارعا قاتىستى ناقتى جوسپارلار بەكىتىلگەن. كەز كەلگەن تۋريست بۇل جەرلەردەن جوعارى ساپالى قىزمەت الاتىن بولادى. ششۋچينسك-بۋراباي كۋرورتتىق ايماعىنىڭ دا الەۋەتى مول. جوسپار تۇزىلگەن, ينۆەستورلار پۋلى ءازىر. قولعا الىنعان جۇمىستار ويداعىداي اياقتالسا, ەكى-ءۇش جىلدا قازاقستاننىڭ تۋريستىك كەلبەتى مۇلدەم وزگەرەدى. 2020 جىلى تۋريزم سالاسىنا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا 600 ملرد تەڭگەدەن استام سومانى قۇرادى. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي كورسەتكىش بولعان ەمەس.
ەكولوگيانى جاقسارتۋ –
باسىم باعىت
ەلىمىز پاريج كەلىسىمىنە قوسىلعاندىقتان, 2030 جىلعا قاراي زياندى قالدىقتاردىڭ كولەمىن 15%-عا قىسقارتۋعا بايلانىستى مىندەتتەمە الدى. قازاقستان بۇل مىندەتتەمەنى ورىنداۋعا مۇددەلى. دەمەك جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنەن وندىرىلەتىن قۋات كولەمىن 5 ەسەگە ارتتىرۋىمىز قاجەت. ياعني كۇن, جەل ەنەرگەتيكاسى مەن گيدروستانسالاردان الىناتىن ەنەرگيانىڭ كولەمىن 5 ەسەگە كوبەيتىپ, جالپى وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسى جۇيەسىندە ونىڭ ۇلەسىن 15%-عا دەيىن ۇلعايتۋ كەرەك. جالپى, وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ كولەمىندە كومىردىڭ ۇلەسىن 40%-عا تومەندەتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قازىر ونىڭ كولەمى 70%. دەمەك وندىرىلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ دەڭگەيىن ەكى ەسەگە ازايتۋىمىزعا تۋرا كەلەدى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2 ملرد اعاش وتىرعىزىپ, ورماندى القاپتاردى ۇلعايتۋ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ەسەبىنەن كومىرتەگىنىڭ كولەمىن ازايتامىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. بىلتىر كليمات جونىندەگى سامميتتە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەلىمىز 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگىنەن تولىعىمەن ارىلۋدى كوزدەپ وتىرعانىن جەتكىزگەن ەدى. وسىعان قاتىستى ارنايى ۇلتتىق ستراتەگيا قولعا الىنعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. قازىردىڭ وزىندە بۇل باعىتتا بىرقاتار جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. تۇرمىستىق قالدىقتى وڭدەيتىن بىرنەشە زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىنا بايلانىستى جوبالاردىڭ ىسكە اسۋى دا رەسپۋبليكاداعى ەكولوگياعا وڭ اسەر ەتۋگە ءتيىس.
كورشىلەرمەن ساۋدا-ساتتىق ۇلعايا بەرەدى
سوڭعى 8 ايدا رەسەيمەن اراداعى ساۋدا-ساتتىقتىڭ كولەمى شامامەن 27%-عا ارتقانى بايقالىپ وتىر. بيىل ەلدەرىمىز اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 20 ملرد دوللاردان اساتىنىنا سەنىمدىمىز. بۇدان باسقا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى رەسەيلىك كاپيتالدىڭ تاراپىنان 20%-عا ۇلعايعانىن اتاپ وتكەن ءجون. وندىرىستىك كووپەراتسيا اياسىندا ەكى ەلدىڭ بىرلەسكەن جوباسى كوپ.
تۇجىرىپ ايتساق, كورشىلەس ەلدەرمەن جاقسى دوستاستىق قارىم-قاتىناس جولعا قويىلعان. كوپجاقتى ارىپتەستىكتىڭ وڭ ناتيجەسى كوپ. قىتاي مەملەكەتىمەن دە 20 ملرد دوللار كولەمىندە تاۋار اينالىمى قالىپتاسۋدا. وزبەكستانمەن تاۋار اينالىمى 4 ملرد دوللارعا جەتۋگە ءتيىس. ەۋروپالىق وداق ەلدەرىمەن دە ساۋدا-ەكونوميكالىق باعىتتا بايلانىستار ورناتىلىپ جاتىر. دەسە دە نەگىزگى ساۋدا ارىپتەستەرىمىزبەن اراداعى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەرگە باسىمدىق بەرىلەدى.
ساپالى سەرپىلىس
كەزەڭى
تاريحي ولشەم بويىنشا 30 جىل كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن كوپ تە, از دا ۋاقىت ەمەس. بىراق وسى ارالىقتا قازاقستان ساپالى سەرپىلىس جاساي ءبىلدى. 30 جىلدا ەلىمىز ءىجو-ءسى 17 ەسەگە ءوسىپ, تارتىلعان ينۆەستيتسيا شامامەن 400 ملرد دوللارعا جەتتى. تاۋار اينالىمى ورتاشا ەسەپپەن جارتى ملرد دوللاردان 100 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايدى. مىڭنان اسا كاسىپورىن قۇرىلىپ, 100-دەن ارتىق جاڭا ءونىم ءتۇرىن شىعارۋ ءىسى مەڭگەرىلدى. جاڭا استانا سالىنىپ, وڭىرلەردىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەردى. وسىنداي نەگىزى بەرىك زاماناۋي قازاقستاندى قۇرۋدا تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ورنى ايرىقشا. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگى مەن ديپلوماتيالىق كورەگەندىلىگى ءوز جەمىسىن بەرىپ, تۇراقتى مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىندا شەشۋشى ءرول اتقاردى. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ىسكە اسىرىلعان بىرنەشە جوبانىڭ كۋاگەرى بولىپ, ونى كورۋ باقىتى بۇيىردى. مەملەكەت دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ساياسي ساباقتاستىقتى ۇزبەۋ ماقساتىندا ەلدى باسقارۋ تىزگىنىن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا تاپسىردى. وسىلايشا, قازاقستان ءوز باعدارىنان اۋىتقىعان جوق. ەندى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ الدىندا جاڭا ماقساتتار مەن مىندەتتەر تۇر. بۇگىندە قازاقستاندى دامىتۋعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. تۇيىندەي كەلگەندە, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىمەن بىرگە تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باسىپ, وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنان ءوز ورنىمىزدى الاتىنىمىزعا ءشۇبا كەلتىرمەيمىز.
دارحان قىدىرالى,
ۆلاديمير كۋرياتوۆ
