فابريكانى قۇرۋ تۋرالى پرەزيدەنت جارلىعى 1992 جىلى مامىردا شىعىپ, 1995 جىلى 19 مامىردا سالتاناتتى تۇردە اشىلدى. اشىلۋىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىستى. ءسوز جوق, ەلىمىزدە بانكنوتتاردى شىعارۋ بويىنشا وندىرىستىك بازانىڭ قۇرىلۋى – قاجىرلى ەڭبەكتىڭ جانە مامانداردىڭ ۇنەمى ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسى. سول كەزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ء«بىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگىنىڭ جارقىن كورىنىسى – تەڭگەنىڭ ءبىرىنشى شىعارىلىمى حالقىمىزدىڭ جانە بولاشاق ۇرپاقتىڭ يگىلىگىنە پايدالانىلۋى ءتيىس» دەگەن ەدى.
قيىن كەزەڭدە ءتول تەڭگەنى ەنگىزۋ, ونى باسىپ شىعاراتىن بازا قالىپتاستىرۋ – ساياسي شەشىم بولدى. بانكنوت باسىپ شىعارۋدىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازاماتتار بۇل ورايدا ەلباسىنىڭ باتىلدىعىن ەرەكشە اتايدى. الەمدەگى ەل سانى 200-دەن اسقانىمەن, بانكنوت فابريكاسىنىڭ سانى 80-گە جۋىق قانا ەكەن.
اقشا-نەسيە ساياساتىن قالىپتاستىراتىن جانە قولما-قول اقشا بويىنشا ەل ەكونوميكاسىنىڭ سۇرانىستارىن ەسەپتەۋدىڭ ادىستەمەسىنە يە جالعىز مەكەمە – ۇلتتىق بانك بولعاندىقتان, بانكنوت فابريكاسىنىڭ دا ۇلتتىق بانك قۇرامىنا كىرۋى قۇپتارلىق شەشىم. قازىر فابريكادا 400-دەن استام جوعارى بىلىكتى ماماندار قىزمەت ەتەدى. ولاردىڭ كوبى – كاسىپورىننىڭ ىرگەتاسىن بىرگە كوتەرىسكەن ازاماتتار.
«قىزمەتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپ وتە جوعارى. پوليگرافيا يندۋسترياسىندا جەتكىلىكتى تاجىريبەسى بار ماماندار عانا جۇمىسقا قابىلدانادى. بانكنوتتاردى جوبالاۋ, كونتسەپتسياسىن جاساۋدان باستاپ اقشاعا اينالعانعا دەيىنگى ارالىق بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى. تيىسىنشە ءار كەزەڭ اسا مۇقيات ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى. مۇندا ەلەۋسىز دەتال دەگەن بولمايدى. ۇساق-تۇيەككە دەيىن ءمان بەرۋ كەرەك. اقشانى باسىپ شىعارۋدى باستاۋ جانە دايىن ونىمگە قول جەتكىزۋ مەرزىمى ءبىر جارىم-ەكى اي ۋاقىتتى قۇرايدى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە نومينالعا جانە ءوندىرىس كەزەڭىنە بايلانىستى. ال ءوندىرىستىڭ قانشا كەزەڭگە سوزىلاتىنى قورعانىس ەلەمەنتتەرىن پايدالانۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى. بانكنوت نومينالى جوعارى بولعان سايىن قورعانىس ەلەمەنتى دە كوبىرەك بولادى», دەيدى ۇلتتىق بانكتىڭ بانكنوت فابريكاسىنىڭ باس ديرەكتورى باتىربەك ءالجانوۆ بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا.
فابريكا جۇمىسىنىڭ العا باسۋى ءبىرىنشى رەتتە بىلىكتى ماماندارى مەن جوعارى تەحنولوگيالارى ارقىلى عانا مۇمكىن بولماق. قازىر مۇندا قولدانىلاتىن بارلىق قۇرىلعىلار جوعارى تەحنولوگيالىق مىنەزدەمەگە يە. ونىڭ بارلىعىن اتالعان سالادا جەتەكشى سانالاتىن شەتەلدىك كومپانيالار جاساپ شىعارعان. فابريكا وكىلىنىڭ حابارلاۋىنشا, پاندەمياعا دەيىن قىزمەتكەرلەر جۇمىس ورنىندا جانە شەتەلدىك كاسىپورىنداردا تۇراقتى تۇردە وقۋ كۋرستارىنان ءوتىپ وتىرعان.
قىركۇيەكتىڭ باسىندا Kursiv پورتالى ەلىمىزدە بانكنوت جانە مونەتا باسىپ شىعارۋ شىعىنى 6 ەسە ارتىپ, 30 ملرد تەڭگەدەن اسىپ ءتۇستى دەپ حابارلاعان ەدى. بانكنوت شىعىندارى 21,4, ال مونەت شىعىندارى 8,4 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسكەن. پاندەميا كەزىندە ۇكىمەت حالىقتى جانە بيزنەستى قارجىلاي قولداپ, سول ماقساتتا فابريكا ستانوكتارىن ءجيى-ءجيى قوسۋعا تۋرا كەلگەنى بەلگىلى. دەگەنمەن فابريكا باسشىلىعى جىل سايىن وندىرىلەتىن بانكنوت كولەمىن انىقتاۋ ۇلتتىق بانك قۇزىرەتىندەگى شارۋا دەيدى. ء«بىز سولار بەكىتىپ بەرگەن كولەم بويىنشا بانكنوتتار دايىنداۋمەن اينالىسامىز. قازىرگى كەزدە فابريكانىڭ جىل سايىن 800 ملن بانكنوتقا دەيىن ءونىم جاساي الاتىن قاۋقارى بار», دەيدى ب.ءالجانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, فابريكادا سىناق بانكنوتتارعا جانە وزگە قورعالعان پوليگرافيالىق ونىمدەرگە جاڭا قورعانىس ەلەمەنتتەرىن قويۋمەن, سولاردى وندىرىسكە ەنگىزۋمەن اينالىساتىن ديزاينەرلەر مەن سۋرەتشىلەر بار. ال بانكنوت ديزاينىمەن ۇلتتىق بانكتىڭ ديزاينەرلەرى اينالىسادى.
«بانكنوتتاردى باسىپ شىعارۋ تەحنولوگياسى ەشقاشان ءبىر ورىندا تۇرىپ قالعان ەمەس, ءار كەز وركەندەپ, دامىپ وتىرادى. ماتەريالداردىڭ, قورعانىس ەلەمەنتتەرىنىڭ جاڭا تۇرلەرى پايدا بولىپ جاتىر. سوندىقتان فابريكا ءاردايىم الەمدىك ۇردىستەرگە نازار اۋدارىپ وتىرادى جانە ءبىز قازىر باسقا مەملەكەتتەر ءۇشىن پوليمەرلىك نەگىزدە بانكنوتتار دايىنداپ بەرە الاتىن دەڭگەيگە جەتتىك. وندا تۇپنۇسقا قورعانىس ەلەمەنتتەردىڭ جوعارعى دەڭگەيى – توزۋعا توزىمدىلىك بار. ياعني ۇزاق ۋاقىت بويى ءتۇرىن بەرمەي ساقتالادى. ونى قازىر «پلاستيكالىق اقشا» دەپ تە اتاپ ءجۇر. فابريكامىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلى وتە جوعارى. سوعان ساي باسقا ەلدەر ءۇشىن دە پلاستيكالىق نەگىزدە قۇجاتتار جانە بانكنوتتار دايىنداپ بەرەمىز» دەيدى فابريكا باسشىسى.
ب.ءالجانوۆتىڭ سوزىنشە, فابريكا نەگىزىنەن ءۇش باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. ولار – بانكنوت ءوندىرىسى, وزگە قورعالعان ونىمدەر ءوندىرىسى جانە پلاستيكالىق نەگىزدەگى ءوندىرىس.
ء«بىرىنشى باعىت بويىنشا – ءوزىمىزدىڭ دە, وزگەنىڭ دە ۆاليۋتاسىن باسىپ بەرەمىز. ەكىنشى باعىت – جوعارى دەڭگەيلى قورعانىسى بار ونىمدەر باسىپ شىعارۋ بويىنشا اسسورتيمەنت 130-دان استام ءونىم اتاۋلارىنان اسىپ كەتەدى. ولار – پاسپورت بلانكىلەرى, جەكە كۋالىك, ازاماتتىق حال اكتىلەرى بويىنشا بارلىق قۇجاتتار, تاباك ونىمدەرىنىڭ اكتسيزدىك ماركالارى, الكوگول ونىمدەرى بويىنشا ەسەپتىك-باقىلاۋ ماركالارى, ديپلوم, اتتەستات, ليتسەنزيا, سەرتيفيكات, تاعى دا باسقا قۇجاتتار. ءۇشىنشى باعىت – پلاستيكالىق نەگىزدەگى ونىمدەر ءوندىرىسى بويىنشا – ID-كارتا, جۇرگىزۋشى كۋالىگى, ترانسپورت قۇرالىن تىركەۋ تۋرالى كۋالىك سياقتى قۇجاتتاردى شىعارامىز. وسى رەتتە تاعى ءبىر باعىتتى اتاپ وتسە بولادى, بۇل – ءتۇرلى كودتار بويىنشا ونىمدەر دايىنداۋ. ياعني QR-كود, DataMatrix-تار تۋرالى ايتىپ وتىرمىز. ونداي ءونىم نەگىزىنەن اقپاراتتىق باقىلاۋ جۇيەلەرىن پايدالانا وتىرىپ شىعارىلادى. ءبىز 2019 جىلى «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق-مەن بىرلەسىپ, باسقا دا باسپا ونىمدەرىنىڭ اسسورتيمەنتىن كەڭەيتۋ مۇمكىندىگىمەن اكتسيزدىك الىم ماركالارىن ءوندىرۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن ازىرلەدىك جانە ەنگىزدىك», دەيدى فابريكا باسشىسى.
بانكنوت تۋرالى ايتقان كەزدە ونىڭ قورعانىس مەحانيزمى, ياعني, قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. ۇلتتىق بانك قورعانىستىڭ ءۇش دەڭگەيىن انىقتاعان.
ء«بىرىنشىسى – قوعامدىق دەڭگەي. ياعني ارنايى قۇرىلعىلاردى قولدانباي-اق اقشانىڭ شىن-وتىرىگىن اجىراتۋعا بولادى. بۇل رەتتە قاعاز, سۋ, ءجىپ سياقتى زاتتاردى قولدانۋعا بولادى. ەكىنشى دەڭگەي بويىنشا ۋلتراكۇلگىن جانە ينفراقىزىل قۇرالداردى قولدانىپ, ماشينالىق وڭدەۋ ءتاسىلىن پايدالانىپ انىقتايدى. بۇل ادىستەردى نەگىزىنەن بانك جانە وزگە دە قارجىلىق مەكەمەلەر مەن ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرى قولدانادى. قورعانىستىڭ ءۇشىنشى دەڭگەيىندە ۇلتتىق بانك ساراپشىلارى جۇمىس ىستەيدى. ولار بانكنوتتىڭ جالعاندىعىن تولىققاندى انىقتاپ بەرەدى», دەيدى ب.ءالجانوۆ.
قازاق اقشاسىنىڭ اناۋ-مىناۋ قاتەرگە بوي ۇسىنا قويمايتىنى بۇرىننان دا ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. وسىدان 3-4 جىل بۇرىن «تاۋەلسىز قازاقستان ۆاليۋتاسى – تەڭگە» اتتى كونفەرەنتسياعا قاتىسقان الەمگە ايگىلى De La Rue (باعالى قاعازدار ءوندىرۋشى) كومپانياسىنىڭ وڭىرلىك مەنەدجەرى دەميان كۆياتكوۆسكي تەڭگەنىڭ تەك ادەمى عانا ەمەس, قورعالۋى تۇرعىسىنان دا الەمدەگى ەڭ وزىق ۆاليۋتالاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتقان ەدى.
«تەحنولوگيالاردى دامىتۋ بويىنشا قازاقستان ءار كەز جەتەكشى پوزيتسيا ۇستانادى. ەگەر قازاقستانداعى بانكنوتتىڭ دامۋىنا قارايتىن بولساق, وندا العاشقى سەريالارىنىڭ پورترەتپەن باسىلعانىن جانە بۇل ورايدا اعىلشىن اقشالارىنا ۇقساس ەكەنىن اڭعارامىز. ال قازىر ولار الدەقايدا اشىق, انىق جانە قازاقتاردىڭ مىنەزىن كورسەتە الادى. الايدا جاڭا اقشالار ادەمى بولعاندىقتان وندىرىلمەيدى, قورعانىس ءۇشىن, سەنىمدى تولەم جۇيەسى ءۇشىن شىعارىلادى. قازىر قازاقستاننىڭ بانكنوت فابريكاسى De La Rue تاپسىرىسىمەن ءۇشىنشى ەلدەر ءۇشىن دە اقشا باسىپ شىعارىپ وتىر. سىزدەردىڭ بانكنوتتاردىڭ ساپاسى وتە مىقتى, مەن ونى وتە جوعارى باعالايمىن», دەگەن ەدى د.كۆياتكوۆسكي.
ۇلتتىق بانك دەرەگىنشە, 2014 جىلدان بەرى قازاقستاندا اقشا باسىپ شىعارۋ كولەمى 80 پايىزعا ءوسىپ, 2019 جىلدىڭ سوڭىندا 2,7 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. ءسويتىپ, ۇلتتىق بانك 2019 جىلى بانكنوتتار مەن مونەت شىعارۋ ءۇشىن 5,3 ملرد تەڭگە كولەمىندە شىعىن جۇمساعان. بۇل 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ. بانكنوت باسۋ – 1,3, ال مونەت باسۋ – 3,6 ملرد تەڭگە شىعىندى قاجەت ەتكەن. قالعان 335 ملن تەڭگە امورتيزاتسيا, قۇرىلعىلاردىڭ توزۋى, كۇزەت, تاسىمالداۋ, ساقتاندىرۋ سياقتى شىعىندار ءۇشىن جۇمسالعان.
