پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سان سالالى مىندەتتەرى امبەگە ايان. ءار كۇن سايىن كۇردەلى كاسىبي جاۋاپكەرشىلىگىن جەتە اتقارىپ, ءمىنسىز قىزمەت ەتۋمەن بىرگە قىلداي قاتەلىككە جول بەرمەۋگە ءتيىستى. سايىپ كەلگەندە, پوليتسيا قىزمەتىنىڭ كاسىبي قۇزىرەتتىلىك دەڭگەيى الدىمەن قوعامدىق پىكىرگە اسەر ەتەدى. مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى بويىنشا جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ تۇتاس رەفورماسىن جاساۋ قاجەتتىلىگى ءپىسىپ جەتىلگەندىگىن اتاپ وتكەن-ءدى. جاڭا مودەلدىڭ سيپاتى – قوعام مۇشەلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن انىقتاۋ پروتسەسىنە بەلسەندى قاتىسۋىندا بولىپ وتىر. بۇل قادام پوليتسيا قىزمەتىنە وڭ وزگەرىستەر اكەلۋگە ءتيىستى.
الدىمەن «سەرۆيستىك پوليتسيا مودەلىنىڭ» ءمانى تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز ايتا كەتەلىك. وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ورەسى كورسەتىپ وتىرعانىنداي, پوليتسيا حالىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋى قاجەت. ءاربىر پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ ۇرانى «مەن قوعام ءۇشىن, بەلگىلى ءبىر اۋماقتا ادامدار جايلى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن نە ىستەي الامىن؟» بولۋعا ءتيىس. وسى ورايدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇمىسى تۋرالى حالىقتىڭ پىكىرىن ەسكەرىپ وتىرۋ ايرىقشا ماڭىزدى.
– اپتا سايىن ازاماتتارمەن جەكە قابىلداۋ وتكىزەمىن, قابىلداۋعا كەز كەلگەن ادام كىرە الادى. جىل باسىنان بەرى ءوڭىردىڭ 392 تۇرعىنى وسىنداي كەزدەسۋلەر بارىسىندا ءارتۇرلى ماسەلە كوتەردى, – دەيدى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا گەنەرال-مايورى ارمانبەك بايمۋرزين, – كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ دەنى شەشىمىن تاپتى. ازاماتتارمەن جۇزدەسۋ اۋداندار مەن اۋىلدىق وكرۋگتەردە دە وتكىزىلەدى. شەشىم ناتيجەسى ءبىرشاما ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەر دە بولادى. نەگىزىندە مۇنداي جايلاردىڭ كوپشىلىگى قىلمىستىق ىستەردى تەرگەۋ ساپاسى بويىنشا كوتەرىلەدى. ازاماتتاردىڭ پوليتسياعا دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ جانە دەپارتامەنت جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن مولايتۋ ءۇشىن وبلىس تۇرعىندارىمەن ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋلەرىن وتكىزەمىز. بۇل جەردە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس باياندالىپ قانا قويماي, كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن كوپتەگەن سۇراق شەشىمىن تابادى. ياعني اشىق, بۇكپەسىز وي-پىكىر ايتىلاتىن سىندارلى ديالوگ. حالىقتىڭ پىكىرىن ءبىلۋ ءۇشىن دەپارتامەنتتە, ءاربىر باسقارما جانە بولىمدە سەنىم تەلەفوندارى جۇمىس ىستەيدى. جىل باسىنان بەرى قوڭىراۋ شالىپ, وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەر توڭىرەگىندە وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ جاتقان زامانداستارىمىزدىڭ قاتارىنىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانىنا قاراعاندا پوليتسياعا دەگەن سەنىم ارتا ءتۇستى دەپ ايتۋعا بولادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 26 اقپانىنان باستاپ دەپارتامەنتتە جانە اۋماقتىق قۇرىلىمداردا ازاماتتاردى قابىلداۋ كۇرت جاندانا باستادى. دەمەك, بۇل ورايدا دا ايتىلعان ءسوزدىڭ دالادا قالمايتىندىعىنا ازاماتتاردىڭ سەنىپ وتىرعاندىعىن اڭعارۋعا بولادى. وسىنداي قابىلداۋ كەزىندە 7684 ازامات كەزەكشى وفيتسەرلەرمەن تىلدەسىپ, سانالۋان ساۋالدارىن قويدى.
حالىقپەن بىرلەسە اتقارىلعان ءىس-قيمىل قىلمىستىڭ الدىن الۋعا دا ءتاپ-ءتاۋىر سەپتىگىن تيگىزەتىندىگى بەلگىلى. زاڭنامادا پوليتسيانىڭ ەرىكتى كومەكشىلەرىنىڭ قاتارىنا قۇقىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋگە جاردەم كورسەتۋگە نيەت بىلدىرگەن ازاماتتاردى قابىلداۋ جانە ولارعا سىياقى تولەۋ كوزدەلگەن. ۋاقىت وتكەن سايىن قوعامدىق كومەكشىلەر قاتارى تولىعا تۇسۋدە. بۇگىندە جالپى سانى 400-دەن اسادى. بايىپتاپ قاراساڭىز, ارلى ادىلەت كۇزەتشىسىنە اينالعان ادامداردىڭ كوكەيىندەگى ىزگى وي ناتيجەسىن دە بەرۋدە. ماسەلەن, جىل باسىنان بەرى پوليتسيانىڭ 67 قوعامدىق كومەكشىسى باقانداي 87 قىلمىستى اشۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. وسىدان-اق اتقارىلعان ءىستىڭ ناتيجەسىن سالماقتاۋعا بولادى. 1340 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلىپ وتىر. شىندىق ءۇشىن شىرىلداعان 56 قوعامدىق كومەكشى 2 ميلليون 600 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ىنتالاندىرىلدى.
وبلىس حالقىمەن بىرلەسە وتىرىپ اتقارعان شارۋالاردىڭ ارقاسىندا وبلىستاعى قىلمىستىق ىستەر 4,5 پايىزعا كەمىدى. اۋىر ساناتتاعى قىلمىستاردىڭ كولەمى 24,8, اسا اۋىر قىلمىستار 27,8 پايىزعا تومەندەدى. سونداي-اق قوعامدىق ورىنداردا جانە كوشەلەردە دە ءتارتىپ بۇزۋشىلىق ازايىپ كەلەدى. وسىعان وراي ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان باستاپ وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باسشىلارىنىڭ اتىنا وبلىس تۇرعىندارىنان 55 العىس حات كەلىپ ءتۇسىپتى. اتقارىلعان جۇمىسقا ريزاشىلىق تانىتقان قاراپايىم ادامداردىڭ جۇرەكجاردى لەبىزى. جىل باسىنان بەرى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى 3622 قىزمەتكەرىن ءوز مىندەتتەرىن ءمىنسىز اتقارعانى ءۇشىن عانا ەمەس, قوعاممەن ءساتتى قارىم-قاتىناس جاساعانى ءۇشىن ماراپاتتاعان. مىنە, وسى جەردە پوليتسيانىڭ سەرۆيستىك مودەلىنىڭ ءمانى مەنمۇندالاپ تۇر دەپ ايتساق, جاراسىمدى.
پوليتسيا قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, قىلمىسقا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرىمەن اينالىسىپ قانا قويماي, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ بەلگىلى ءبىر تىزبەسىن دە كورسەتەدى: جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىن بەرۋ مەن اۋىستىرۋ, كولىك قۇرالدارىن تىركەۋ ەسەبىنە قويۋ نەمەسە الۋ, ازاماتتىق جانە قىلمىستىق قارۋدى تىركەۋ جانە ەسەپكە قويۋ, ولاردى ساقتاۋعا رۇقسات بەرۋ, ەل اۋماعىنا قارۋدى اكەلۋگە جانە اكەتۋگە رۇقسات بەرۋ. تولقۇجاتتار مەن جەكە كۋالىكتەر بەرۋ. بۇل ورايداعى باستى مىندەت حالىققا بارىنشا قولايلى بولۋ ءۇشىن قىزمەت كورسەتۋ ۋاقىتىن بارىنشا قىسقارتۋ. ياعني جان جادىراتار جەدەلدىك قاجەت. قۇجاتتار توپتاماسىن تاپسىرعان ساتتەن باستاپ مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ مولشەرى بۇرىنعى 6 ساعاتتان 2 ساعاتقا دەيىن, كولىك قۇرالدارىن تىركەۋ جانە ەسەپتەن شىعارۋ جانە جۇرگىزۋشى كۋالىگىن بەرۋ 90 مينۋتقا دەيىن, پورتالعا جۇگىنگەن كەزدە 1 ساعاتقا دەيىن قىسقارعان. ەلەكتروندى كەزەك تالونىن العان ساتتەن باستاپ قۇجاتتاردى تاپسىرۋعا دەيىنگى كەزەك كۇتۋدىڭ ەڭ ۇزاق ۋاقىتى بار بولعانى 20 مينۋت قانا.
«102» قىزمەتىن جەتىلدىرۋ جانە «ازاماتتاردىڭ حابارلامالارىن قابىلداۋ پروتسەسىنىڭ بىرىزدىلىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا زاماناۋي تەحنيكالىق جابدىقتار ورناتىلعان. دەپارتامەنتتىڭ 9 بولىمشەسىندە جانە 19 اۋماقتىق بولىمشەلەردە بۇل ماسەلە تولىق شەشىمىن تاپقان. دەپارتامەنتتە «پوليتسيانىڭ قوعامدىق كومەكشىسى» تەلەگرامم-ارناسى جۇمىس ىستەيدى. بۇل ارناعا ءوڭىر ازاماتتارى وزدەرى كۋا بولعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى فوتوسۋرەتتەر مەن بەينەجازبالار جولداي الادى. ازاماتتاردىڭ سۇرانىسىنا وراي جەدەل, دەن قويا جۇمىس ىستەپ, «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ازامات قاي جەردە بولسىن كەز كەلگەن پوليتسيا قىزمەتكەرىنە ءوز ءوتىنىشىن ايتىپ جۇگىنە الادى. مىنە, سوندىقتان وبلىستىڭ ەلدى مەكەندەرىندەگى ستاتسيونارلىق پوليتسيا بەكەتتەرىنىڭ جەلىسىن كەڭەيتۋ قولعا الىنعان.
– بۇگىندە وسىنداي 8 بەكەت جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ التاۋى وبلىس ورتالىعىندا بولسا, قالعان ەكەۋى اۋدانداردا. ۇستىمىزدەگى جىلى تاعى دا 5 ستاتسيونارلىق پوليتسيا بەكەتى سالىنباق, – دەيدى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ارمانبەك حاكىمبەك ۇلى, – حالىقتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءبىر باعىتى – ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتەرىنىڭ جەلىسىن بارىنشا كەڭەيتۋ. قازىرگى تاڭدا وبلىس بويىنشا 191 پوليتسيا پۋنكتى جۇمىس ىستەيدى. وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن جىلى اشىلعان پوليتسيا پۋنكتەرى بىرنەشە كولىكپەن قامتاماسىز ەتىلدى. ءىز جۇزىندە بارلىق ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتەرى لوكالدى جەلىگە قوسىلعان. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بارلىق دەرەك قورىنا قولجەتىمدى.
تسيفرلاندىرۋ اياسىندا اكىمشىلىك ءوندىرىستى جۇرگىزۋدىڭ بارلىق پروتسەسى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلىپتى. بارلىق 320 ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى يۋۆەنالدى پوليتسيانىڭ 87 قىزمەتكەرى مەن پاترۋلدىك پوليتسيانىڭ ساپتىق بولىمشەلەرىنىڭ 536 قىزمەتكەرى پلانشەتتەرمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. مىنە, وسىلايشا سەرۆيستىك پوليتسيا مودەلىنىڭ ءتيىمدى ەكەندىگى ءىس جۇزىندە دالەلدەنىپ وتىر. حالىقتىڭ قامىن جەگەن شارۋا وسى وڭ باعىتىندا دامىسا, سەنىم دە ارتىپ, ءۇمىت تە مولايادى.
