ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
سەكتورداعى سانداردىڭ كوڭىل كۇيى كۇشتى
جالپى, سوڭعى بەس جىلدا ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ اكتيۆى جىل سايىن ورتاشا 15,3 پايىزعا ءوسىپ كەلەدى. بۇل ارينە, ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ دا ەرەكشە جىلدامدىقپەن دامىپ جاتقانىن ايعاقتاپ تۇر. قازىر نارىقتا 27 ۇيىم جۇمىس ىستەسە, سونىڭ توعىزى ءومىردى ساقتاندىرۋمەن اينالىسادى ەكەن. وسى تاقىرىپقا از-كەم زەرتتەۋ جاساعان Ranking بۇكىل ۇيىمنىڭ مەنشىك كاپيتالدارىن قوسسا 721 ملرد تەڭگە بولاتىنىن ەسەپتەپ شىعىپتى. بۇل تۇرعىدا دا ءوسۋ بار: 721 ملرد تەڭگە بىلتىرعى كورسەتكىشتەن 10,3 پايىزعا كوپ.
جىل سايىن ازاماتتاردىڭ ساقتاندىرۋ ونىمدەرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلە جاتىر. 2021 جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا ساقتاندىرۋ (قايتا ساقتاندىرۋ) كەلىسىمشارتتارى بويىنشا قابىلدانعان سىيلىقاقىلار كولەمى 522 ملرد تەڭگەگە جەتكەن: ءسويتىپ, ءبىر جىل ىشىندە بىردەن 40 پايىزعا كوبەيىپ شىعا كەلگەن. سونىمەن بىرگە, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىكىن قوسا ەسەپتەگەندە جىل باسىنان بەرى جاسالعان ساقتاندىرۋ كەلىسىمدەرى 8,6 ملن-عا جەتكەن. بۇل دا 2020 جىلداعى كورسەتكىشتەن 34,4 پايىزعا كوپ. سونىڭ ىشىندە ءاۆتوموبيلدى ساقتاندىرۋ – 14 پايىزعا (511,4 مىڭ كەلىسىم), ءتۋريستى ساقتاندىرۋ – 4,2 ەسە (313,5 مىڭ), ءومىردى ساقتاندىرۋ – 50,3 پايىز (548,3 مىڭ), جازاتايىم وقيعالاردان ساقتاندىرۋ 2,2 ەسە (640,8 مىڭ) ارتقان.
ء«بىر قىزىعى, ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىلارىنىڭ جالپى سانىنىڭ ءوسۋى تەك مىندەتتى ەمەس, سونىمەن قاتار ەرىكتى ساقتاندىرۋ سەگمەنتىندەگى ونىمگە سۇرانىستىڭ ارتۋىمەن دە بايلانىستى. بيىل قىركۇيەكتىڭ سوڭىنداعى جاعداي بويىنشا جەكە ەرىكتى ساقتاندىرۋ بويىنشا سىيلىقاقى ءوسىمى 84,6 ملرد تەڭگەگە جەتكەن نەمەسە ءبىر جىل ىشىندە 61,2 پايىزعا ۇلعايعان. ءومىردى شۇعىل ساقتاندىرۋ جانە جاڭا ەرىكتى جيناقتاۋ ونىمدەرىن ەنگىزۋگە بايلانىستى ءومىردى ساقتاندىرۋ كەلىسىمدەرىنىڭ سانى ارتتى», دەپ جازادى Ranking ساراپشىلارى.
سالا تسيفرلانادى
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماريا حادجيەۆانىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلعا دەيىن ساقتاندىرۋ ونىمدەرى تسيفرلانا باستايدى. ونىڭ سوزىنشە, الەمدە ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ قىزمەتتەرى ونلاينعا ءوتىپ جاتىر. قازاقستان دا وڭتايلى ۇردىستەن تىسقارى قالماۋى ءتيىس.
«العا قويىلعان مىندەتتەرگە جەتۋ ءۇشىن اگەنتتىك مىناداي باعىتتارعا باسا نازار اۋدارادى: ءبىرىنشى – Insurtech, بۇل ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن كورسەتۋ كەزىندە تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ قولدانىلۋى. ياعني ەكى تاراپتىڭ دا ۋاقىتىن ۇنەمدەۋ كەرەك. ەكىنشى باعىت – RegTech. بۇل تەحنولوگيالار ساقتاندىرۋ نارىعىنا قاتىسۋشىلار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان. مىسالى, ساقتاندىرۋ شارتتارى بويىنشا تولىق دەرەكقورىن قۇرۋ ەسەبىنەن ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنا جۇكتەمەنى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەتتىك دەرەكقورلاردى ينتەگراتسيالاۋ ءاربىر كليەنت بويىنشا تاۋەكەلدەردى نەعۇرلىم تولىق جانە دۇرىس باعالاۋدى (اندەرايتينگ) جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءۇشىنشى باعىت – SupTech: ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ رەتتەۋشىلىك تالاپتاردى ورىنداۋىن قاداعالاۋدى اۆتوماتتاندىرۋ. SupTech قاداعالاۋ ورگانىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى, بۇل ناتيجەسىندە كليەنتتەردىڭ قۇقىقتارىن ءتيىستى دەڭگەيدە قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەدى», دەيدى م.حادجيەۆا.
سەكتور ءوسىمىنىڭ سىرى
البەتتە, 2020 جىل بۇل سەكتورعا دا اۋىر ءتيدى. قاتاڭ كارانتين شەكتەۋلەرىنە بايلانىستى بىلتىر ساقتاندىرۋ بويىنشا سىيلىقاقىلاردى جيناۋ كورسەتكىشى 2019 جىلعى 55,7 پايىزدان 2020 جىلى 16 پايىزعا دەيىن تومەندەپ كەتكەن. سوعان قاراماستان ۇيىمدار اكتيۆى – 38, مەنشىك كاپيتالى – 42, تازا پايدا 58,5 پايىزعا ارتقان. سوندا بۇل ءوسىمنىڭ سىرى نەدە دەگەن سۇراق تۋىندايدى عوي. سويتسەك, بىرقاتار كومپانيالار ءتىپتى قاتاڭ داعدارىس كەزىندە ادامداردى ارباپ قويار ۇسىنىستار جاسايدى ەكەن. ياعني ازامات ساقتاندىرۋ ءونىمىن تۇتىنۋ ارقىلى ينۆەستيتسيالىق تابىس تابا باستايدى.
مىسالى, كسج Standard Life ۇيىمى بانكتەر سەكىلدى ءومىردى ساقتاندىرۋدىڭ جيناقتاۋشى باعدارلاماسىن ۇسىنادى. اقشا جيناقتالىپ جاتقان مەرزىم ىشىندە ۇيىم كليەنتكە كەپىلدى پايىزدىق تابىس بەرىپ وتىرادى. ەلدە تەڭگە قۇنسىزدانۋى جوعارى بولعاندىقتان, ولار تابىستى دوللارمەن كەپىلدەندىرەدى. نارىقتا ونىڭ كولەمى جىلدىق 3,5 – 4 پايىز كولەمىندە قۇبىلىپ تۇرادى. بانكتەردە ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەر بويىنشا جىلدىق ستاۆكا 1 پايىزدان ارەڭ اساتىنىن ەسكەرسەك, ساقتاندىرۋ ۇيىمدارى ۇسىنىسىنىڭ كليەنتتەرگە مايداي جاعاتىنى تۇسىنىكتى.
ساراپشىلار سونداي-اق كارانتيننىڭ دە وسىمگە ۇلەس قوسقانىن اتاپ وتەدى. ارينە, بۇل جەردە تىكەلەي ەمەس جاناما اسەر ءسوز بولىپ وتىر. ازاماتتار جۇمىسىنىڭ ونلاينعا اۋىسۋى بوس ۋاقىتتى كوبەيتىپ, ناتيجەسىندە ولار قارجىلىق قۇرالداردى كەڭىنەن زەرتتەي باستادى دەگەن پىكىر دە ايتىلادى.
حالىقارالىق
اگەنتتىكتەر كوزىمەن
2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان بەرى قولجەتىمدى بولعان unit-linked ينۆەستيتسيالىق ساقتاندىرۋ ءونىمى دە سەكتورداعى ءوسىمدى جەدەلدەتىپ جاتىر. Fitch Ratings امەريكالىق رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ باعالاۋىنشا, ءوسىم نارىق سىيىمدىلىعىن ارتتىرادى جانە كومپانيالار اراسىنداعى باسەكەنى كۇشەيتەدى. بيىلعى 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سەكتورداعى بارلىق ءوسىمنىڭ تەڭ جارتىسى وسى ونىمگە تيەسىلى بولعان. ساقتاندىرۋعا بايلانىستى سالىق كودەكسىنە سالىق جەڭىلدىكتەرىنىڭ ەنگىزىلۋى وسىمگە سەبەپ بولىپ وتىر. جاڭا ءونىم مەن جەڭىلدىكتى ەستىپ بۇل نارىققا بەت بۇرعان كومپانيالار سانى دا ارتپاق.
«بيزنەس اۋقىمىنىڭ كەڭەيۋى بىرقاتار قيىندىق تا تۋدىرادى. سەكتورداعى مىندەتتەمەلەر مەن اكتيۆتەردى باسقارۋ ساپاسى ءالسىز. تەحنيكالىق رەزەرۆ قۇرىلىمى جانە ۆاليۋتا مەن مەرزىم بويىنشا ينۆەستيتسيالار اراسىنداعى الشاقتىق باسىم. نەسيە ساپاسى جانە ديۋراتسيا بويىنشا ينۆەستيتسيالىق قۇرالداردى تاڭداۋدىڭ ازدىعى ءومىردى ساقتاندىراتىن قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ جۇمىسىنا كەرى اسەر ەتىپ وتىر. ءومىردى ساقتاندىرۋ سەگمەنتىنىڭ ودان ءارى ءوسۋى بۇل تاۋەكەلدى كۇشەيتۋى مۇمكىن», دەپ مالىمدەيدى Fitch Ratings سالاداعى كەمشىلىكتەردى ايتا وتىرىپ.
ايتا كەتەيىك, Unit-linked كەلىسىمىنىڭ يەسى – جوعارى الەۋەتتى كىرىسپەن ينۆەستيتسيالاۋ مۇمكىندىگىن الادى جانە سونىمەن بىرگە ءبىرىنشى كۇننەن باستاپ ساقتاندىرىلادى. كليەنت ستراتەگيانى جانە ينۆەستيتسيالىق قۇرالدى تاڭداي الادى. ال ادەتتەگى ساقتاندىرۋ بويىنشا كليەنت ينۆەستيتسيالاۋعا قاتىسپايدى, تەك كەلىسىمى سوڭىنا جەتكەن كەزدە بەلگىلەنگەن كىرىستى الۋمەن شەكتەلەدى.
S&P اگەنتتىگى 2021-2022 جىلدارى ءومىردى ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ ءوسىمى 25 پايىزدان كەم بولمايدى دەپ بولجايدى. «2021 جىلى قازاقستانداعى ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسى» اتتى ۆەبيناردا اگەنتتىك ساراپشىلارى كەيبىر كورسەتكىشتەرگە توقتالادى.
«ەگەر دامىعان ەلدەردە جان باسىنا شاققانداعى ساقتاندىرۋ شىعىنى ورتاشا 3,7 مىڭ دوللاردى قۇراسا, دامۋشى ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 220 دوللارعا جۋىقتايدى. بۇل كورسەتكىش قازاقستاندا وتە تومەن. 10 جىلدا ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسى قۇرىلىمىندا ايتارلىقتاي وزگەرىس بولدى. مىسالى, 2010 جىلى ءومىردى ساقتاندىرۋداعى سىيلىقاقىنىڭ ۇلەسى 12 پايىز بولسا, قازىر – 31 پايىز. اتالعان كورسەتكىش م ۇلىكتى ساقتاندىرۋ بويىنشا 6 پايىزعا قىسقاردى, ترانسپورت قۇرالدارىن ساقتاندىرۋ وزگەرىسسىز قالدى», دەپ مالىمدەيدى.
S&P باعالاۋىنشا, قازاقستاننىڭ ەلدىك جانە سالالىق تاۋەكەلدەرىنىڭ دەڭگەيى – ورتاشادان جوعارى («ۆۆۆ-«/ «تۇراقتى»/ «ا-3»). قىتاي, كولۋمبيا, پورتۋگاليا, پولشا ەلدەرى دە بىزبەن دەڭگەيلەس ەكەن. نەمەسە ءبىز ولارمەن دەڭگەيلەسپىز.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ جاڭا ەسەبىنە سۇيەنسەك, 2021 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندەگى جاعداي بويىنشا ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ كولەمى 476 488 ملن تەڭگە بولعان. سىيلىقاقىنىڭ باسىم بولىگىن ەرىكتى جەكە ساقتاندىرۋ الىپ تۇر ەكەن: 199 174 ملن تەڭگە. مىندەتتى ساقتاندىرۋ بويىنشا 85 753 ملن تەڭگە جينالعان. 191 561 ملن تەڭگە – م ۇلىكتى ەرىكتى ساقتاندىرۋدان تۇسكەن قاراجات كولەمى.
