سۇحبات • 08 قاراشا، 2021

تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى، پروفەسسور مۇستافا شەنتوپ: قازاقستاننىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى ءبىز ءۇشىن دە ماقتانىش

421 رەت كورسەتىلدى

– تۇركيا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن العاش مويىنداعان ەل ەكەنى تاريحتان بەلگىلى. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناس بۇگىندە قانداي دەڭگەيدە دامۋدا؟

– تۇركيا مەن قازاقستان اراسىندا ۇزاق تاريحي، تەرەڭ مادەني بايلانىستار مەن حالىقتار اراسىنداعى بەرىك دوستىققا نەگىزدەلگەن ساياسي، ديپلوماتيالىق جانە ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار جەلىسى قالىپتاسقان.

تۇركيا مەن قازاقستاننىڭ ايماق­تىق جانە حالىقارالىق پلاتفورمالارداعى ىن­تىماقتاستىعى جوعارى دەڭگەيدە. ەۋرازيا گەوگرافياسىندا بەيبىتشىلىك پەن تىنىش­تىق ورناتۋ ءۇشىن ەكى ەلدىڭ باسشىلىعى­مەن تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ءسامميتى قۇرىلىپ، تۇركى كەڭەسى مەن تۇرىكپا-نىڭ قۇرىلۋىن­دا تۇركيا مەن قا­زاقستان ماڭىزدى ءرول وينادى. تۇر­كىتىلدەس رەسپۋبليكالار ارا­سىن­داعى ما­دە­ني قاتىناستاردى رەتتەيتىن تۇرىكسوي ۇيى­مى تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرا­مى­نا كىرەدى. قازاقستاندا سونداي-اق حالىقارا­لىق تۇر­كى اكادەمياسى ورنالاسقان. ءبىلىم مەن ما­دەنيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاس­تىق – ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس­تىڭ ماڭىز­دى بولىگى بولىپ تابىلادى. بۇل ورايدا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حا­لىقارا­لىق تۇرىك-قازاق ۋنيۆەرسيتەتى وتە ماڭىزدى فۋنك­تسيا اتقارادى. وسى تۇرعىدان العان­دا، تۇركىستان گەوگرافياسى ءۇشىن دە، ايماق ءۇشىن دە ەكى دوس ءارى ماڭگىلىك باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق نەعۇر­لىم مىقتى بولسا، تۇركى الەمى دە سوعۇرلىم كۇش­تى بولادى. سوندىقتان مۇنى جۇزەگە اسىرۋ­دا كوپ كۇش جۇمساعان پرەزيدەنتىمىز رەجەپ تايپ ەردوعان مىرزاعا جانە تۇركى الە­مىنىڭ اقساقالى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مىرزاعا العىس ايتۋ كەرەك.

رۋحاني كوشباسشى سانالاتىن قوجا احمەت ياساۋي ەكى ەل حالىقتارى قۇر­مەت­­تەيتىن ورتاق تۇلعا، ونىڭ ءىلىمى قا­زاق جانە تۇرىك الەمىنىڭ ورتاق رۋحاني قۇن­دى­­­لىق­­تارىنىڭ نىشانى بولىپ تابىلادى. عاسىرلار بويى انا­دولىدا وسكەن يۋنۋس ەمرە، ءماۋلانا دجەلالەددين رۋمي، قاجى بەكتاش ءۋالي جانە قاجى باي­رام ءۋالي سياقتى باسقا دا رۋحاني كوش­­باس­شى­لارىمىز ءياساۋيدىڭ مۇرا­گەر­لەرى سانالادى.

تۇركيا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن ءبىرىنشى بولىپ مويىنداعانى – اسا ما­عى­نالى ءارى ماڭىزدى دۇنيە، الايدا بۇل جەردە اسىرەلەيتىن نارسە جوق. شىن ما­نىندە، بۇل ءبىزدىڭ ورتاق تاريحىمىز بەن با­ۋىر­لاستىعىمىزدىڭ بىزگە جۇكتەگەن پا­رى­زىنىڭ ورىندالۋى عانا.

بيىل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى اتاپ وتىلۋدە. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ، ءبىر نارسەنى ءتۇسىندىرىپ كەتكىم كەلەدى. ءيا، مۇمكىن 30 جىل تۋرالى ءسوز قوزعاپ وتىرعان شىعارمىز، بىراق بۇل ەشكىمدى جاڭىلىستىرماۋ كەرەك. بۇل قىسقا مەرزىمنىڭ تۇبىندە مىڭداعان جىل­دىق تاريح پەن مەملەكەتتىك ءداستۇر جاتىر. ءبىز، تۇركىلەر، مۇنى وتە جاقسى بىلەمىز، سە­بەبى تۇرىك قاعاناتىنان باستاۋ العان (كوك تۇرىكتەر) بۇل ءبىزدىڭ ورتاق تاريحىمىز.

قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن بەرى ءبىزدىڭ باۋىرلاستىققا نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناستارىمىز ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك دەڭگەيىنە جەتتى. ءبىز ەكونوميكادان ساۋداعا، مادەنيەتتەن قورعانىس ونەركاسىبىنە دەيىن ءتۇرلى سالالاردا كوپ ولشەمدى ىنتىماقتاستىقتى جۇزەگە اسىرۋدامىز.

سوڭعى ۋاقىتتا پاندەميا سالدارىنان جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىستار­دىڭ ءماجبۇرلى سيرەپ قالعانى بايقالادى. الايدا وسى كۇزدەن باستاپ مۇنىڭ ورنىن تەز ارادا تولتىرامىز دەپ ۇمىتتەنەمىز. مۇنىڭ العاشقى قادامى – ەكىجاقتى ساپار جۇزەگە اسىرۋ ءارى تۇركى الەمى ەل­دەرى پارلامەنتتەرىنىڭ سپيكەرلەرى جينالاتىن تۇرىكپا پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىسۋ ماقساتىندا 26-29 قىر­كۇيەكتە اتا جۇرتىمىز قازاقستانعا بارۋ بولدى. وسى ورايدا، 2021 جىلعى 12 قاراشادا ىس­تان­بۇل قالاسىندا وتكىزى­لەتىن تۇركى كەڭەسى ليدەرلەرىنىڭ 8-ءشى ءسام­ميتى – تۇركى الەمى كوشباسشىلارىن ءبىر شاڭىراق استىنا جيناۋ تۇرعىسىنان ۇلكەن ماڭىزعا يە.

– وتكەن جىلى تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءما­جىلىسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولدى. وسى تۇرعىدا، ءماجىلىستىڭ ەل ومى­رىندەگى ءرولى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.

– ءيا، ءسىز ايتقانداي، وتكەن جىلى تۇر­كيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسىنىڭ 100 جىل­دىعىن اتاپ وتتىك. ارينە، تۇركيادا زاڭ شىعارۋشى بيلىكتىڭ تاۋەلسىز پايدا بولۋ تاريحى ەرتەرەكتەن، ياعني سوناۋ العاشقى پارلامەنت (مەدجيليس-ي مەبۋسان) كەزە­ڭىنەن باستاۋ الادى.

تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسى – تۇر­­كيا­­­نىڭ ەڭ العاشقى ءماجىلىسى جانە قاھار­­­­مانى بولىپ تابىلادى. ول ۇلت-ازات­­­تىق كۇرەستى جۇرگىزگەن. مۇستافا كەمال اتاتۇرىك ول كەزدە تۇركيا ۇلى ۇلت­­ت­ىق ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى رەتىندە ۇلت-ازاتتىق كۇرەسىمىزگە كوشباسشىلىق ەت­كەن. بۇل جاعداي تۇرىك ۇلتىنىڭ ەرىك-جى­گەرى كورى­نىس تاپقان ءماجىلىسىمىزدىڭ باس­قا كوپتەگەن ەلدىڭ ماجىلىستەرىنە قاراعاندا ەرەكشە ەكەنىن ايقىنداپ تۇر.

تۇۇم وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن، ياعني 2016 جىلى ءوزىنىڭ جەڭىمپاز ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە كورسەتتى. فەتۋللاحشى تەر­رور ۇيىمىنىڭ (FETO) مۇشەلەرى 15 شىلدەدەگى توڭكەرىس ارەكەتى كەزىندە ءبىزدىڭ پارلامەنتكە شابۋىل جاساۋعا تىرىستى. FETO وپاسىزدارى تۇۇم عيماراتى­نا ۇشاقتان ءۇش بومبا تاستادى. سول ءتۇنى بار­لىق ساياسي پارتيالاردان شىققان دەپۋتاتتارىمىز سول شابۋىلعا قاراماستان پارلامەنتكە كەلىپ، وپاسىزدىق ارەكەتىنە قارسى تۇردى. قاھارمان حالقىمىز تانك­تەردى جالاڭ قولدارىمەن توقتاتۋ ارقىلى وتانىمىز بەن پارلامەنتىمىزدى وسى وپاسىز تەرروريستىك ۇيىمنان ءوز ومىرلەرىن قيا وتىرىپ قورعادى.

ءدال 100 جىل بۇرىن قانداي باتىل كۇرەس جۇرگىزىلسە، 15 شىلدەدە فەتۋل­لاح­شى تەررور ۇيىمى ۇيىمىنىڭ مۇشە­لەرىنە قارسى ءدال سونداي كۇرەس جۇرگىزىلدى. ساتقىندار مەن زياندى قاۋىمداستىقتار 100 جىل بۇ­رىن ەلىمىزگە «ميسسيا مەن قورعاۋ» اتىن جامىلىپ باسىپ كىرۋدى جوسپار­لاعانداي، ءدال سول وقيعا 15 شىلدە­دە قايتالاندى. بۇل ۇيىمنىڭ ءبىر عانا ماق­ساتى بار ەكەنىن كورىپ وتىرمىز – وزدەرى شوعىرلانعان ەلدەردى باسىپ الۋ جانە وزدە­رىنە بەرىلگەن تاپسىرمالارعا سايكەس ۇيىم­دارىنىڭ قىزمەتىن جۇ­زەگە اسىرۋ. تۇرىك ۇلتى رەتىندە ءبىز 15 شىل­دەدە وسى ۇيىمدى جانە ونىڭ قۇرى­لىمىن پرەزي­دەنتىمىزدىڭ ەركىمەن جانە ۇلتىمىزدىڭ تولىق قولداۋىمەن ءوز جەرىمىزدەن ج ۇلىپ الىپ تاستادىق. 100 جىلدىق تاريحى بار ءما­جىلىسىمىز قاھارمان رەتىندە ەكى مارتە تاريحتان ءوز ورنىن الىپ، الەمدىك دەموكراتيا تاريحىندا تەڭدەسسىز قۇرمەتكە يە بولدى. بۇل – وزىمىزدەن كەيىنگى ۇرپاققا قال­دىراتىن ۇلى مۇرالارىمىزدىڭ ءبىرى.

وسى ورايدا، بىرقاتار ەلدە ءبىلىم بەرۋ اتىن جامىلىپ، قىزمەتىن جالعاستىرىپ كەلە جاتقان بۇل ۇيىمنىڭ ءارتۇرلى ماق­سات­­تارى بار ەكەنىن جانە وزدەرى تۇراتىن ەل­دەرگە قاۋىپ توندىرەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى.

ءسىزدىڭ سۇراعىڭىزدىڭ ەكىنشى بولىگى­نە جاۋاپ رەتىندە تۇۇم ءوز تاريحىنان الاتىن قاينار كۇشىمەن ەلدىڭ زاڭ شى­عا­رۋشىلىق جانە باقىلاۋ قىزمەتى تۇرعىسىنان ازاماتتارىمىزدىڭ ومىرىندە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن جەتكىزگىم كەلەدى. اتاپ ايتقاندا، پرەزيدەنتتىك باس­قارۋ جۇيەسى ءبىزدىڭ ءماجىلىسىمىزدىڭ وكى­لەتتىگىن الدەقايدا كەڭەيتىپ، زاڭ شى­عارۋدى تولىعىمەن تۇۇم مەن دەپۋ­تات­تارعا جۇكتەدى. 600 دەپۋتاتى بار تۇركيا ۇلى ۇلتتىق ءماجىلىسى ازامات­تارىمىزدىڭ ومىرىنە قاتىستى بارلىق ماسەلەنى بارىنشا ەگجەي-تەگجەيلى قاراستىرۋ ارقىلى زاڭ شىعارۋ بيلىگىن مۇقيات جۇزەگە اسىرىپ وتىر.

بۇل تۇرعىدا ءبىزدىڭ ءماجىلىس – بار­لىق ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ­عا قاتىسۋعا دەگەن ەرىك-جىگەرىن بىرىكتىرە­تىن، ەلىمىزدە بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتا ءومىر ءسۇرۋدىڭ كەپىلى بولىپ تابىلاتىن ەڭ نەگىزگى ينستيتۋت.

– قازاقستان-تۇركيا پارلامەنتارا­لىق بايلانىستارى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز، قان­داي باعا بەرەر ەدىڭىز؟

– ۇلتتىق ماجىلىستەر – تىكەلەي سايلاۋ جو­لى­مەن حالىق ءوز ەركىن ءبىلدىرۋ ارقى­لى تاڭ­دالاتىن وكىلدەردەن تۇرا­دى. سون­دىق­تان پارلامەنتارالىق قاتى­ناس­تار ەلدەر اراسىنداعى ساياسي قارىم-قاتى­ناستار­دان بولەك، گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نى­عايتۋ تۇرعىسىنان دا وتە ماڭىزدى. تۇرىك-قازاق قاتىناستارىنا كەلەر بولساق، وندا ءتىپتى ماجىلىستەردىڭ مىندەتى ودان ءارى ارتا تۇسەدى.

بۇل تۇرعىدا، ءبىز پارلامەنتتىك ديپ­­­­لوماتيا ارقىلى تۇرىك-قازاق قاتى­ناس­تارىنا ۇلەس قوسۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. شىن­دى­عىندا، قازاقستانعا كەلگەن ماقسا­تىم­نىڭ ءبىرى دە – وسى. بۇل تاقىرىپ­تا قازاق­ستان­دىق ارىپتەستەرىممەن تولىق كە­لى­سەتىنىمىز­دى اتاپ وتكىم كەلەدى.

ارينە، پارلامەنتارالىق قاتىناس­تاردىڭ دا كوپجاقتى ولشەمى بار. ءبىز ءار­تۇرلى حالىقارالىق پارلامەنتتىك پلاتفورمالاردا قازاقستان ماجىلىسىمەن ۇنەمى بايلانىستامىز جانە ىنتىماق­تاستىق جۇر­گىزۋدەمىز.

ءبىز تۇركى الەمى ەلدەرىنىڭ پارلامەنت باس­شىلارىن بىرىكتىرەتىن تۇرىكپا-نىڭ قىزمەتىنە ۇلكەن ءمان بەرەمىز. 26-28 قىر­كۇيەكتە تۇركىستان قالاسىندا تۇرىك­پا كەزدەسۋلەرىن وتكىزدىك. ءبىز پار­لامەنت رە­تىندە تۇرىك الەمىنىڭ ىنتىماق­تاستى­عى­نىڭ ودان ءارى دامۋىنا قوساتىن ۇلەسى­مىزگە ۇلكەن دەن قويامىز. ءبىزدىڭ پار­لامەنت­تەر اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناس قانشا­لىق­تى كۇشتى بولسا، ءبىزدىڭ حالىق­تاردىڭ جۇ­رەكتەرى سوعۇرلىم بىرگە سوعاتىن بولادى.

– وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، تۇركىستان – تۇر­كى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى. ەكى جىل بۇرىن قالاعا وبلىس ورتالىعى مار­­تەبەسى بە­رىلدى. قازاقستاننىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل شەشىمىن تۇرىك حال­قى قالاي قابىلدادى؟

– تۇركيا رەتىندە ءبىز تۇركىستان قالاسىن تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استانالارىنىڭ ءبىرى دەپ جاريالاۋ تۋرالى شەشىمدى قولدادىق جانە ارينە، قۋانا قۇپتادىق.

قوجا احمەت ياساۋي – تۇركيا تۇرىك­تەرى ءۇشىن دە، بۇكىل تۇركى الەمى ءۇشىن دە باعا جەتپەس تۇلعا. ياساۋيدىڭ ياسى قالا­سىندا جاندىرعان رۋحاني وتىنىڭ ۇش­قىندارى مىڭداعان شاقىرىم قاشىق­تىقتا انادولى مەن بالقان ەلدەرىندە مىڭداعان جىلدار وتسە دە جارقىراپ تۇر. ءبىز بيىلعى جىلدى ياساۋي ءداستۇرىن جال­عاس­تىرۋشى يۋنۋس ەمرە مەن قاجى بەك­تاش ءۋالي جىلى رەتىندە اتاپ وتۋدە­مىز.

تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەرەكشە كوڭىل بولۋىمەن تۇركىستاننىڭ سوڭعى جىلدارى جەتكەن جەتىستىكتەرىنە جا­قىننان كۋا بولىپ وتىرمىز. نازار­باەۆ مىرزا – قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس، تۇركى الەمى ءۇشىن دە كوكجيەكتى اشاتىن ۇلى كوشباسشى. ونىڭ پەرسپەكتيۆالا­رى، قاعيدالارى، ەڭبەكقورلىعى مەن تابان­دىلىعى ۇلگى بولىپ وتىر. الەمدەگى بەي­بىت­شىلىك ءۇشىن جاساعان قادامدارى دا وتە ماڭىزدى. ول كىسىنىڭ تۇركىستاننىڭ تۇر­كى الەمى مەن بۇكىل ادامزاتتىڭ مادەني ورتالىعى بولۋى ءۇشىن جاساعان ىستەرىن دە ماقتانىشپەن جانە ريزاشىلىقپەن كورىپ وتىرمىز.

تۇركىستاندى قايتادان تارتىمدى ور­­تالىققا اينالدىرۋدا تۇرىك كومپا­نيا­لارىنىڭ دا ۇلەس قوسىپ جاتقانىن ماقتان تۇتامىز. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، وبلىستى قازاقستاننىڭ باسقا ايماق­تارى­مەن ءارى الەم ەلدەرىمەن بايلانىس­تىراتىن تۇركىستان اۋەجايىنىڭ قۇرى­لىسىن تۇرىك كومپانياسى جۇرگىزگەن بو­لا­تىن. ءدال وسى كومپانيا اۋەجايدىڭ اكىم­­شىلىك جۇمى­سىن دا ءوز موينىنا الدى. سول سياق­تى قالادا­عى باسقا دا تۋريستىك نى­­سان­داردا تۇرىك كاسىپكەرلەرىنىڭ ۇلەسى بار.

ماعان دا تۇرىكپا وتىرىسى اياسىندا تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە بارۋ، سونداي-اق تۇركىستاندا­عى جاڭالىقتارعا ءوز كوزىممەن كۋا بولۋ مۇمكىندىگى بۇيىردى. الداعى ۋاقىتتا، پاندەميانىڭ باسەڭدەۋىمەن تۇركىستانعا تۇركيادان كوپتەگەن ءتۋريستىڭ باراتىنىنا سەنىمدىمىن. نەگىزىنەن، تىكەلەي رەيستەر اشىلعالى بەرى تۇركيادان تۇر­كىستانعا كەلۋشىلەر سانىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز.

– سوڭعى كەزدەرى كۇن تارتىبىندە قى­زۋ تال­قىلاناتىن سۇراقتاردىڭ ءبىرى – اۋعان­ستان ماسەلەسى. تۇركيانىڭ بۇل ەلگە كوز­قاراسى قانداي؟

– ءبىز اۋعانستانمەن تاريحي تىعىز دوس­­­تىق پەن مادەني بايلانىستامىز. ءبىز­­دىڭ ەلىمىز اۋعانستاننىڭ دامۋى مەن ور­كەندەۋى ءۇشىن رەسپۋبليكا تا­ري­حىن­­داعى گۋمانيتارلىق جانە تەح­ني­­كا­لىق قولداۋدىڭ ەڭ اۋقىمدى باعدارلا­ما­­لارىنىڭ ءبىرىن جۇزەگە اسىردى. اۋعان­­ستان­داعى سوڭعى وقيعالار اياسىندا تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتى تەزىرەك ورناتۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر.

تۇركيا اۋعانستاندا اۋقىمدى ۇكىمەت قۇرۋدى ول باستان قولداپ، بارلىق اۋعان­داردىڭ سول ۇكىمەتكە وزدەرىن تيەسىلى سە­زىنۋى كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. 2021 جىلى 7 قىركۇيەكتە جاريالانعان ۋاقىتشا ۇكىمەت حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جان-جاقتىلىق جونىندەگى ءۇمىتىن تولىق اقتاي المادى. ەلدەگى مەكەمەلەر مەن ۇيىم­­داردىڭ قىزمەتىن جال­عاس­تىرۋ تۇر­عىسىنان ۋاقىتشا بولسا دا، ۇكىمەتتىڭ جاريالانۋىمەن باسقارۋ­داعى بەلگىسىزدىكتى جويۋعا تىرىساتىنى تۇسىنىكتى جاعداي. تۇراقتى باسقارۋ قۇرىلىمدارىن قۇرۋ كەزىندە ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىق ءۇشىن بۇكىل ەلدى قامتيتىن تاسىلمەن ارەكەت ەتۋ ماڭىزدى. اۋعان حالقىنىڭ ۇمىتىنە سايكەس حالىق­ارالىق قوعامداستىقتىڭ ۇلەسىمەن وتكەن كەزەڭدە قول جەتكىزىلگەن الەۋمەتتىك قۇقىقتار مەن نەگىزگى قۇقىق­تارعا قاتىستى بوستاندىقتاردى ساقتاۋ ماڭىزدى. تۇركيا رەتىندە ءبىز بۇل پروتسەسكە قاتىسۋ ساياساتىن قابىلدادىق. وسى ورايدا، ءبىزدىڭ كابۋلداعى ەلشىلىگىمىز ءۇزىلىسسىز اشىق بولدى جانە بايلانىستارىن ۇزگەن جوق.

قازىرگى ۋاقىتتا الدىندا تۇر­عان تە­رەڭ گۋمانيتارلىق جانە ەكونو­مي­كالىق داعدارىسپەن ءتيىمدى كۇرەسۋ – اۋعانستان­نىڭ باسىمدىعى بولىپ تابى­لادى. بۇل كەزدە حالىقارالىق قاۋىم­داستىق اۋعان حالقىنا قولداۋ كور­سەتۋى قاجەت. ۋاقىت­شا ۇكىمەتتىڭ حالىق­ارالىق قولداۋدى قام­­تاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان ءوز ارەكەتىن جان-جاقتى كوزقاراسپەن جۇزەگە اسىرۋى دا ماڭىزدى. تۇرىك جارتى قىزىل ايى اۋعان­ستاندا شۇعىل گۋمانيتارلىق كومەك كور­سەتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋدا. ءبىزدىڭ ەل بۇ­رىنعىداي ۇنەمى اۋعان حالقىنىڭ جانىندا بولا بەرەدى.

– بيىل قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دىعى. 30 جىلداعى دامۋ دەڭگە­يىن قا­لاي باعالار ەدىڭىز؟

– ءبىز قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن ءوز جەتىستىگىمىز دەپ بىلەمىز جانە قول جە­ت­كى­زىلگەن دامۋ دەڭگەيىمەن ماقتانامىز.

90-جىلداردان باستاپ قازاقستان باسشىلىعى، اسىرەسە نازارباەۆ مىرزا، ءوز كوزقاراسىن ۇسىنىپ، ونى جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. ەلباسى نازارباەۆ مىرزانىڭ كورەگەن جەتەكشىلىگىمەن قازاقستان ساياسي تۇراق­تىلىقتا، وركەندەۋ مەن دامۋداعى جەتىس­تىكتەرى ارقاسىندا ءوز وڭىرىندە جانە الەمدە ۇلكەن مارتەبەگە يە بولدى. قازاق­ستاننىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى ءبىز ءۇشىن دە ماقتانىش. تۇركى الەمىنىڭ اقساقالى نازارباەۆ مىرزا ءوزىنىڭ «اباي اماناتى» اتتى ماقالاسىندا «بارلىق قازاق حالقى ەركىن ءومىر سۇرەتىن مەكەن تۋرالى ارمانىن» جەكە ءوزى جۇزەگە اسىردى. بۇل دامۋ باعىتى پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن جالعاسىپ جاتقانىن كورىپ قۋانۋدامىز. پرەزيدەنت توقاەۆ ساياسي، ەكونوميكالىق، مودەرنيزاتسيا، مەملەكەتتىك باسقارۋ، كەدەيلىك پەن سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى ۇستانىمىمەن ەلدىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرگىسى كەلەدى.

ايماقتىق جانە جاھاندىق وقيعالار جەدەل وزگەرىپ جاتقان كەزەڭدى باستان وتكە­رىپ جاتىرمىز. مۇنداي كەزەڭدەردە بەرىك كوشباسشىلىقتى، ۇلتتىق بىرلىك پەن بۇ­تىندىكتى، تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ماڭىزدى. قازاقستان بۇل تۇرعىدا ۇلگى كورسەتەتىنى ءسوزسىز. مۇنداي كەزەڭدەر – باۋىرلاس ەلدەر ىنتىماقتاستىعىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسەتىن كەزەڭدەر. تۇركيا مەن قازاقستان الداعى ۋاقىتتا دا قوس حالىقتىڭ تىلەگىمەن ەكىجاقتى ىنتى­ماق­تاستىقتى تەرەڭدەتە بەرەدى دەپ سەنەمىن.

 

اڭگىمەلەسكەن

سۆەتلانا عالىمجانقىزى،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

سينگاپۋردىڭ سوڭعى اۋىلى

الەم • بۇگىن، 17:55

پەتر يان ۇزدىكتەر قاتارىنا ەندى

جەكپە-جەك • بۇگىن، 16:05

ۇقساس جاڭالىقتار