مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى حالىققا جولداۋىندا مەديتسينا ماماندارىنا كوپ كوڭىل بولىنەتىنىن جەتكىزگەن بولاتىن. «ماسەلەن, دارىگەردىڭ ەڭبەگىن باعالاي بىلەتىن بولدىق. ءبىر كەزدە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەملەكەت نازارىنان تىس قالعانى راس ەدى. دارىگەر ماماندىعىن ماتەريالدىق تۇرعىدان دا نىعايتا ءتۇسۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. بيۋدجەتتى تاياۋداعى ناقتىلاۋ كەزىندە ەكىنشى جارتىجىلدىقتا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن ىنتالاندىراتىن قوسىمشا تولەم ءۇشىن 150 ميلليارد تەڭگە ءبولۋدى تاپسىرامىن. مۇنى ءبىز قازىرگى داعدارىس كەزىندە قولعا الىپ جاتىرمىز, ەندى ونى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. 2023 جىلعا قاراي دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى ەكونوميكاداعى ورتاشا جالاقىدان ەكى ەسە ارتىق بولادى. ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلدى, بىراق وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىن اياعىنان تۇرعىزۋ كەرەك. بارلىق نەگىزگى ءدارى-دارمەكتەر مەن مەديتسينالىق بۇيىمدار قازاقستاندا وندىرىلۋگە ءتيىس. بۇل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى. كەلەسى جىلدان باستاپ وسى باعىتتا ناقتى ناتيجە كۇتەمىن», دەگەن ەدى.
ءيا, ۇلت دەنساۋلىعىن نىعايتۋ – مەملەكەتتىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. مەملەكەت بۇل مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىن سالۋدا. سوڭعى 30 جىلدا وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ايتارلىقتاي دامىپ, ءتىپتى كوشباسشى ەلدەر دە كوز تىگە قارايتىنداي دارەجەگە جەتتى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. رەسپۋبليكادا 496 اۋرۋحانا جانە 1955 امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق مەملەكەتتىك ۇيىم بار, ولاردا 207 مىڭعا جۋىق مەديتسينا قىزمەتكەرى, ونىڭ ىشىندە 55 مىڭداي دارىگەر جۇمىس ىستەيدى. بارلىعى 85 مىڭنان استام اۋرۋحانا توسەكتىك ورىندارى ورنالاستىرىلعان. قازاقستان حالقىنىڭ سانى 1991 جىلى 16 964 000 ادامدى قۇرادى. 2019 جىلى حالىقتىڭ 1000 ادامىنا شاققاندا نەگىزگى دەموگرافيالىق كورسەتكىشتەرگە توقتالساق, ءولىم كورسەتكىشى – 7,19, تۋ كورسەتكىشى – 21,73, حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى 14,54-ءتى قۇرادى. دەنساۋلىق ساقتاۋعا ارنالعان شىعىندارعا كەلەتىن بولساق, 1991 جىلى – 6 ملن تەڭگە, 2004 جىلى – 131,2 ملرد تەڭگە, 2010 جىلى – 562,8 ملرد تەڭگە, 2019 جىلى 1,3 ترلن تەڭگە جۇمسالدى.
وسى رەتتە ايتا كەتەتىن جايت, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ باستى ناتيجەلەرى – ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ارتۋىنا, حالىقتىڭ, ونىڭ ىشىندە انا مەن بالا ءولىمىنىڭ جالپى دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتتى. سونىمەن قاتار 10 جىل ىشىندە كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 5 جىلعا ۇلعايدى. بۇل كورسەتكىش 2019 جىلى 73,18 جىل بولسا, 2009 جىل – 68,33 جىل. سونداي-اق 10 جىل ىشىندە جالپى ءولىم كورسەتكىشى 23,1%-عا تومەندەدى. 2019 جىلى – 1000 ادامعا 7,19 بولسا, 2009 جىلى – 1000 ادامعا 8,9 بولدى. ەڭ ماڭىزدىسى, انا ءولىمى 10 جىلدا 3 ەسەگە ازايدى (274%). 2019 جىلى بۇل كورسەتكىش 100 مىڭ ءتىرى تۋعاندارعا شاققاندا 13,7, 2009 جىلى 100 مىڭ ءتىرى تۋعاندارعا شاققاندا 36,80 بولعان. جانە دە نارەستە ءولىمى 10 جىلدا 2,2 ەسەگە (218%) كەمىگەن. 2019 جىلى 1000 ءتىرى تۋعاندارعا شاققاندا 8,37 بولسا, 2009 جىلى 1000 ءتىرى تۋعاندارعا – 18,23.
قازاقستاندا مەديتسينانىڭ بىرقاتار باعىتى قازىردىڭ وزىندە حالىقارالىق دەڭگەيدە تابىستى باسەكەلەستىككە تۇسۋدە. وسىلايشا, بىرەگەي مەديتسينالىق تەحنولوگيالار كەلەسى مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ولاردىڭ قاتارىندا ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى, ا.ن.سىزعانوۆ اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي حيرۋرگيا ورتالىعى, ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى, ۇلتتىق عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىعى, University Medical Center كورپوراتيۆتىك قورى, ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا ورتالىعى بار.
«ۇلتتىق عىلىمي كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى» اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قۇرىلدى. بۇل – قىزمەت كورسەتۋ مەن سەرۆيستىڭ ساپاسى مەن دەڭگەيى بويىنشا الەمدىك ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن, عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىندە وتاندىق جانە حالىقارالىق تانىمعا يە, قۋاتتى كادرلىق الەۋەتى بار, ءتيىمدى كورپوراتيۆتىك جانە بيزنەسكە باعدارلانعان باسقارۋى قالىپتاسقان ورتالىق ازياداعى جەتەكشى كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىق.
ونىڭ بىرەگەيلىگى قازىرگى كارديولوگيانىڭ, كارديوحيرۋرگيانىڭ جانە ينتەرۆەنتسيالىق كارديولوگيانىڭ بارلىق باعىتتارىنىڭ سينەرگياسى دەۋگە بولادى. بۇل – ەلىمىزدەگى جوعارى مامانداندىرىلعان كارديوحيرۋرگيانى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى جالعىز ساراپشىلىق دەڭگەيدەگى كلينيكا, سونىمەن قاتار ەلدەگى كارديوحيرۋرگيا جانە كارديولوگيالىق قىزمەتتەرگە جەتەكشىلىك ەتەدى. ورتالىق جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – قوسالقى قاناينالىم قۇرىلعىلارىن (VAD) يمپلانتاتسيالاۋ جانە جۇرەكتى ترانسپلانتاتسيالاۋ. ورتالىق پاتسيەنتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە حالىقارالىق ساپا ستاندارتتارىنا سايكەس بىرىككەن حالىقارالىق كوميسسيانىڭ (Joint Commission International) اككرەديتاتسياسىنان ءساتتى ءوتتى. 2018 جىلى ورتالىق ۇلتتىق اككرەديتتەۋ ورتالىعىنان قايتا اككرەديتاتسيادان ءوتىپ, «جوعارى سانات» مارتەبەسىن الدى. رەسپۋبليكا بويىنشا العاش رەت ورتالىق بازاسىندا اۋىر سوزىلمالى جۇرەك جەتكىلىكسىزدىگى بار ناۋقاستاردى ەمدەۋگە ارنالعان بىرەگەي جوعارى تەحنولوگيالىق كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيالار ەنگىزىلدى. جۇرەكتىڭ جاساندى سول جاق قارىنشاسىن يمپلانتاتسيالاۋ قان اينالىمىن ۇزاق ۋاقىت مەحانيكالىق قولداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇنداي وپەراتسيانى قازىرگى ۋاقىتتا الەمنىڭ جوعارى دامىعان 20 ەلى عانا (اقش, جاپونيا, كانادا, فرانتسيا, شۆەتسيا, شۆەيتساريا, اۋستريا جانە ت.ب.) جاسايدى. اتالعان ورتالىقتا 324 قۇرىلعى ورناتىلدى. 2012 جىلعى 8 تامىزدا ورتالىق بازاسىندا ورتالىق ازيا ايماعىنداعى جۇرەك جەتكىلىكسىزدىگىمەن اۋىراتىن ناۋقاسقا العاشقى دونورلىق جۇرەك ترانسپلانتاتسياسى بولدى. بۇل وتاندىق كارديوحيرۋرگيانىڭ ۇلكەن جەتىستىگى دەۋگە بولادى. ورتالىق بۇگىنگە دەيىن 80 جۇرەك ترانسپلانتاتسياسىن جاسادى. 2016 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ءبىرىنشى بىرەگەي وكپە ترانسپلانتاتسياسى وپەراتسياسى ءساتتى وتكەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا 12 وكپە ترانسپلانتاتى بار. ورتالىق قازاقستان مەن ورتالىق ازياداعى جۇرەك پەن وكپەنى ترانسپلانتاتسيالاۋدى جۇزەگە اسىراتىن جالعىز كلينيكا ەكەنىن ايتا كەتسەك دەيمىز. سونداي-اق ورتالىقتا جاساندى Carmat جۇرەگىن يمپلانتاتسيالاۋ جۇزەگە اسادى. بۇل جاساندى جۇرەك العاش رەت حالىقارالىق دەڭگەيدە ورتالىقتا 2017 جىلدىڭ 19 قازانىندا يمپلانتاتسيالاندى. Carmat كلينيكالىق سىناعى اياسىندا 3 تولىق جاساندى جۇرەك يمپلانتاتى جاسالدى. 2018 جىلى الەمدە العاش رەت ورتالىق بازاسىندا قازاقستاندىق كارديوحيرۋرگتەر بريگاداسى چەحيا, يزرايل, يتاليا جانە اقش سەرىكتەستەرىمەن تولىق يمپلانتاتسيالاناتىن جۇرەكتى قولداۋ جۇيەسىنىڭ بىرەگەي وپەراتسياسىن ءساتتى ورىندادى.
جالپى ەمحانانىڭ سىيىمدىلىعى 200 توسەك جانە 8 كلينيكالىق بولىمشە بار. بۇگىنگى تاڭدا ورتالىقتا ەرەسەكتەر مەن بالالارعا ارنالعان جۇرەك جانە قان تامىرلارىنا وپەراتسيالاردىڭ تولىق كەشەنىن, ونىڭ ىشىندە كۇردەلىلىگى جوعارى ساناتتاعى وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 55 مىڭنان اسا ناۋقاس ەمدەلىپ شىقتى. 13 مىڭعا جۋىق اشىق جۇرەك وپەراتسياسى جانە 42 مىڭنان اسا زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. ورتالىقتىڭ كلينيكالىق بازاسى بارلىق ايماقتان شوعىرلانعان ناۋقاستاردىڭ اۋىر ساناتتارىن ەمدەۋگە جانە وزىق تەحنولوگيالار ترانسفەرتىنە ارنالعان الاڭ بولىپ تابىلادى. اشىلعاننان بەرى دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ 23-تەن استام جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگياسى ەنگىزىلىپ, 3600-دەن استام وتا جاسالدى. شەتەلدىك پاتسيەنتتەر ءۇشىن حالىقارالىق JCI ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەتىن ورتالىقتىڭ اشىلۋىمەن قازاقستاندا جوعارى تەحنولوگيالىق كارديوحيرۋرگيالىق كومەك الۋ مۇمكىندىگى تۋدى. سوڭعى 3 جىلدا جانە 2020 جىلدىڭ ەسەپتى كەزەڭىندە ورتالىق قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, ازەربايجان, تۇرىكمەنستان, تۇركيا, رەسەي, اقش, ءۇندىستان, ۋكراينا, بولگاريا, ارمەنيا, ەستونيا, بەلارۋس, موڭعوليا سياقتى جاقىن جانە الىس شەتەلدەردەن كەلگەن 145 شەتەلدىك پاتسيەنتتى ەمدەگەن.
ەل ماقتانىشىنا اينالعان ەلەۋلى ەمحانالاردىڭ ءبىرى – ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس, ءسىرا. بۇل ەمحانا – ورتالىق ازياداعى جاڭا ەمدەۋ ادىستەرىن قولدانۋمەن ەرتە دياگنوستيكادان باستاپ پاتسيەنتتەردىڭ وڭالۋىمەن اياقتالاتىن نەيروحيرۋرگيالىق قىزمەتتەردى تولىعىمەن كورسەتەتىن كوشباسشى كلينيكالاردىڭ ءبىرى. ونىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى ورتالىق ازيادا تەڭدەسى جوق جانە ەڭ جوعارعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى, بۇل ءاربىر جاعدايدا ءدال دياگنوستيكا جاساۋ مەن ەمدەۋدىڭ ناقتى ءادىسىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ورتالىقتا 96 دارىگەر جانە 222 مەيىرگەر جۇمىس ىستەيدى. دارىگەرلەردىڭ 48%-ى – جوعارى ساناتتى, 6 دارىگەر – مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, 16 دارىگەر – مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, 3 دارىگەردە PhD دەڭگەيى بار. 2013 جىلى حالىقارالىق بىرىككەن كوميسسيا (Joint Commission International) اككرەديتاتسياسىنان ءوتتى. JCI اككرەديتاتسياسى – مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن الەم وبەكتيۆتى تۇردە مويىندايتىن «التىن ستاندارت». ورتالىق بازاسىندا نەيروحيرۋرگيالىق قوعامداردىڭ ەۋروپالىق فەدەراتسياسىنىڭ (EANS) ءبىلىم بەرۋ كۋرستارى ءوتتى. «قىزمەت كورسەتۋشى ۇزدىك كاسىپورىن» نوميناتسياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىن يەمدەندى. «التىن ساپا» – بۇل ساپا سالاسىنداعى جەتىستىكتەر ءۇشىن بەرىلەتىن ۇلتتىق ناگرادا. اتالعان ماراپات كاسىپورىننىڭ ءونىم شىعارۋ نەمەسە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى مەن ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرى, سونداي-اق ساپانى باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگى جوعارى ادىستەرىن ەنگىزگەنى ءۇشىن بەرىلەدى. ورتالىقتىڭ 6 دارىگەرىنە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا نەيروحيرۋرگيالىق پاتولوگيانى ەمدەۋدىڭ جوعارعى تەحنولوگيالى يننوۆاتسيالىق ادىستەرىن دامىتۋ» تاقىرىبى بويىنشا جۇمىستار تسيكلى ءۇشىن عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق تابىستالدى. ورتالىق وسى ۋاقىتقا دەيىن 40 مىڭنان اسا ناۋقاستى ەمدەدى, 26 مىڭنان اسا وپەراتسيا جاسادى, بۇرىن قازاقستان مەن ورتالىق ازيادا قولدانىلماعان 66 جاڭا نەيروحيرۋرگيالىق تەحنولوگيانى ەنگىزدى.
وسىنداي وزىق ۇلگىدەگى ورتالىقتاردىڭ قاتارىندا ۇلتتىق ونكولوگيا جانە ترانسپلانتولوگيا عىلىمي ورتالىعى بار. بۇل – ەلىمىزدەگى جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن ءتورتىنشى دەڭگەيدەگى كوپبەيىندى اۋرۋحانا. كوپسالالى اۋرۋحانا فورماتىنداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەديتسينا مەكتەبىنىڭ زاماناۋي كلينيكالىق بازاسى بولىپ تابىلادى. ورتالىقتىڭ جالپى سىيىمدىلىعى – 210 توسەك. 50 مىڭنان اسا ناۋقاس ەمدەلدى, كەم دەگەندە 40 مىڭ حيرۋرگيالىق ارالاسۋ جاسالدى, ونىڭ 1 مىڭنان استامى بىرەگەي.
ەلىمىزدەگى «تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» دا – ءىرى بۋىنداردى ەندوپروتەزدەۋ بويىنشا وپەراتسيالار جۇرگىزەتىن ىلگەرى باسقان ىرگەلى ورتالىقتاردىڭ ءبىرى. بۇگىنگى تاڭدا وندا الەمدىك وندىرىستەگى جامباس بۋىنىنىڭ ەندوپروتەزدەرىنىڭ 30-دان استام ۇلگىسىن سىناقتان وتكىزىپ, ەنگىزدى. 7 مىڭنان استام ءىرى بۋىن ەندوپروتەزدەرى ورناتىلدى.
