تاريح • 27 قازان، 2021

باقتىگەرەيدىڭ بەيمالىم بەينەلەرى

221 رەت كورسەتىلدى

الاش قايراتكەرى ب.قۇلمانوۆتىڭ بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن فوتوسى مەن پورترەتى حاقىندا.

باقتىگەرەي قۇلمانوۆتىڭ قايرات­كەرلىك كەلبەتىن زەرتتەۋشىلەر ەڭبەگىنە، الاشتانۋشىلار ايتار اقيقاتقا الىپ-قوسارىمىز نە تالاسىمىز جوق. سوندىقتان ونىڭ ونەگەلى ءومىرىن قازاق تاريحىنداعى ايگىلى ءبىر اۋلەت تۋرالى بولاشاق اۆتورلىق ەنتسيكلوپەدياعا دەپ ءوزىمىز دايىنداعان دەرەكنامالىق انىقتامامەن عانا بايان ەتەر بولساق:

«قۇلمانوۆ باقتىگەرەي احمەت ۇلى (22.12.1857، استراحان گۋبەرنياسى، بوكەي ورداسى، – 1919، جاڭاقالا)، رەسەي ءى-ءىى مەملەكەتتىك دۋمالارىنىڭ دەپۋتاتى، شىعىستانۋشى، قازاقتان شىققان تۇڭعىش عىلىم كانديداتتارىنىڭ ءبىرى، بيلەۋشى-سۇلتان، ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ كوميسسارى، الاش قايراتكەرى. ورىنبور گيمنازياسىن كۇمىس مەدالمەن ءبىتىرىپ، 1881 جىلى سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسكەن. كەيىننەن شى­عىس تىلدەرى فاكۋلتەتىنە اۋىسىپ، اراب، پارسى، تۇرىك، تاتار، ورىس تىلدەرىن جەتىك مەڭگەردى. 1888 جىلى رەسەي استاناسىندا عىلىم كانديداتى دارەجەسىن قورعادى. ورداعا ورالىپ قامىسساماردا اكىمدىك قىزمەت اتقاردى. 1896 جىلى كنياز، پول­كوۆنيك احمەتكەرەي جاڭگىر ۇلى، نا­رىن بولىگىنىڭ بيلەۋشىسى وتەشقالي اتا­نيازوۆپەن بىرگە ءىى نيكولاي پاتشانىڭ ءتاج كيۋ سالتاناتىنا قاتىستى، وردا جۇرتشىلىعى اتىنان كيىز ءۇيدىڭ كۇمىستەن قۇيىلعان ۇلگىسىن سىيعا تارتتى. بوكەي ورداسىنىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي قازاق دەپۋتاتسياسىن باس­تاپ رەسەي پاتشاسىنىڭ قابىلداۋىندا ەكىنشى مارتە بولدى. وردانى باسقارۋ جو­نىندەگى ۋاقىتشا كەڭەسىنىڭ كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقاردى. عاسىر باسىندا قا­زان توڭكەرىسىنە دەيىن ۇلت مۇددەسى جولىن­­دا­عى الەۋمەتتىك-ساياسي ماسەلەلەرگە بىل­گىر­لىكپەن ارالاستى. اقپان توڭكەرىسى­نىڭ يدەيا­­سىن قولدادى، وسى ۇكىمەتتىڭ بوكەي ورداسىنداعى كوميسسارى قويىلدى. 1917 جىلى جەلتوقساندا وتكەن جالپىقازاق سەزى پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى بولىپ، الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلىگىنە ساي­لانادى. قايراتكەردىڭ ءومىربايانىن زەرتتەۋشى س.ءسۇيىنوۆتىڭ دالەلدەۋىنشە، ب.قۇل­مانوۆ ابىلقايىر حان اۋلەتىنەن تارايدى. اتاتەك جالعاستىعى: ابىلقايىر – نۇرالى – ەسىم – قاراباي – اسان – قۇلمان – احمەت – باقتىگەرەي دەلىنەدى. الاش قايراتكەرلەرى قاتارىنداعى انىقتامالىق ءومىربايانىندا دا ابىلقايىر تۇقىمى اتالادى. بىراق ەسىم حاننىڭ قاراباي ەسىمدى بالاسى تۋرالى دەرەكتىڭ كومەسكىلىگى، ۇرپاق جالعاستىعىنداعى بۋىن الشاقتىعى بۇل تۇجىرىمدى ناقتىلاي ءتۇسۋدى قاجەت ەتەدى. ارعى تەگى بوكەي ورداسىنداعى قاراباي سۇلتاننان شىعۋى مۇمكىن. ابىلقايىر مەن قاراباي اۋلەتىنىڭ ساياساتتاعى جانە تۋىستىق ارالاستىعى تىم بەرىك. قارا­بايدىڭ ارعى تەگى قايىپ حاننىڭ حيۋا تاعىنا وتىرۋىنا ابىلقايىردىڭ تىكەلەي ىقپالى بولدى. بوكەيدىڭ بايبىشەسى، جاڭگىر حاننىڭ اناسى اتان حانىم دا قا­راباي تارماعىنان، ءارى ەكى اۋلەت ىنتى­ماعىنىڭ بۇدان باسقا دا مىسالدارى جەتكىلىكتى».

ال بۇگىنگى اڭگىمە تۇلعاتانۋعا قوسپاق يگى نيەتىمىز – قايراتكەردىڭ بۇعان دەيىن جۇرتشىلىققا تانىس جالعىز بەينەسىنە تاعى دا ەكى كەلبەتىن كوزايىم ەتۋ بولماق. ونىڭ ءبىرى – قازاقتىڭ باسقا ءبىر تۇلعاسى­نا تەلىنىپ جۇرگەن فوتوسۋرەت تە، ەكىنشى­سى – ورىستىڭ ايگىلى سۋرەتشىسى سالعان ءتۇرلى-ءتۇستى پورترەت.

اۋەلى باقتىگەرەيدىڭ بۇگىنگە دە­يىن بەلگىلى بولىپ كەلگەن بىردەن-ءبىر فوتو­­سۋرەتى تۋرالى تولىق مالىمەت بەرە كە­تەيىك. وندا جايلاۋ توسىنە توسەلگەن تۇكتى كىلەم ۇستىندە مالداس قۇرا وتىرعان قازاق سۇلتانىنىڭ كەلىستى كەلبەتى بەينەلەنگەن. ۇستىندە قىر قازاعىنىڭ سىرما شاپانى، باسىندا ءسال قيعاش كيگەن سەڭسەڭ بورىك. قولدارىن قۋسىرا ءتۇسىپ سالماقتى جۇزبەن وبەكتيۆكە قاراعان كۇيى وسىدان 126 جىل بۇرىنعى، وتىز سەگىز جاسىنداعى بەينەسى.

بۇل فوتو 1896 جىلى شىققان «شكول­نىي البوم بۋكەەۆسكوي وردى» كىتاپ­شاسىنان الىنعان. استراحاندىق بەل­گىلى فوتوگراف ايەل ستانيسلاۆا كلي­ما­شەۆسكايا 1895 جىلدىڭ 5-20 قازان ارا­لىعىندا بوكەي ورداسىنداعى اعارتۋ ءىسى تۋرالى باياندايتىن سۋرەتتى كىتاپ شىعارۋ ماق­ساتىمەن قىرعا شىعىپ ەكى اپتا ساياحات جاساعان. 1841 جىلى جاڭگىر حان باس­تاماسىن سالعان ورداداعى مەكتەپ ءىسىنىڭ جايىن تولىق زەردەلەگەن بۇل البوم-باسىلىم بۇگىندە استراحانداعى «پەتر قوعامى مۋزەيى» مۇراعاتىنىڭ قورىندا ساقتاۋلى تۇر.

1

البومنىڭ ءماتىن اۆتورى، وردا مەك­تەپتەرىنىڭ ينسپەكتورى ا.ۆوسكرە­سەن­سكي: «گوسپوجا فوتوگراف ست.ي.كلي­ماشەۆ­سكايا، كوتوروي پرينادلەجيت چەست يسپولنەنيا البوما پرينيالا نا سەبيا نە مالىي ترۋد ي ليچنو سوۆەرشيلا ۆمەستە س نامي (5-20 چچ. وكتيابريا) پوەزدكۋ پو ستەپيام يز حانسكوي ستاۆكي چەرەز كازانكۋ، تالوۆكۋ ي حاروحوي، تاك، چتو ۆسە فوتوگرافيچەسكيە سنيمكي ەە ۆزياتى پريامو س ناتۋرى ي سلۋ­جات جيۆوي دەيستۆيتەلنوستي» دەپ جازعان. ياعني ءتۇسىرۋ توبى بۇگىندەگى جانىبەك، ­جاڭ­ا­قالا، كازتالوۆكا جەرىن شارلاپ، قىر­داعى مەكتەپتەر ءومىرىن فوتوقۇجات پەن مالىمەتكە ارقاۋ ەتكەن.

جولاۋشىلار باقتىگەرەيدى ەل باسقا­رۋ جايىمەن قىر ارالاپ جۇرگەن كەزىندە كەزدەستىرىپ، بۇگىنگە بىزگە مۇرا بولىپ جەتكەن وسى سۋرەتكە تۇسىرگەن ەكەن. فوتوعا بەرگەن تۇسىنىكتەمەدە: «وردانىڭ قامىسسا­­مار قيسىمىنىڭ بيلەۋشىسى سۇلتان باقتىگە­رەي احمەت ۇلى قۇلمانوۆتىڭ پورترەتى. ول سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىعىس تىلدەرى فاكۋلتەتى بويىنشا تولىق كۋرسىن بىتىرگەن، كوللەگيا حاتشىسى شەنىندە، اسا قادىرلى جان جانە كەزىندە، 1839 جىلى جاڭگىر حان ارمانداعان، ءوتىنىش جاساعان، ەندى ءبىز كوزبەن كورىپ، كوڭىلمەن قۋانىپ وتىرعان، قازاق دالاسىنا ورىس ءبىلىمى اكەل­گەن ءبىلىم جەمىسىنىڭ ءبىر ۇلگىسىندەي ادام. فو­توعا ءتۇسىرۋىمىز قۇلمانوۆ مىرزانى قا­زاق جايلاۋىندا ساپارلاپ جۇرگەندە كەز­دەس­تىرگەندىكتەن ول ءوزىنىڭ نىسان­دىق ۆيتس­مۋندەرىمەن تۇسە الماعانى» دەپ قوستاعان.

كەلەسى سۋرەت سىرىنا كوشپەس بۇرىن گازەتتىڭ ىلگەرى كەزدەگى ءبىر جاريالانىمىنا ورالايىق. 2001 جىلى «ەگەمەن قازاقستاندا» وسى ماقالا اۆتورىنىڭ زەرتتەۋى جاريالانعان ەدى. وندا بوكەي ورداسىنىڭ تانىمال تۇلعاسى – ماقاش اكىمنىڭ 1895 جىلى پەتەربۋرگكە بارىپ نيكولاي پاتشاعا كىرگەنى، قازاق اتىنان تاعىمەن قۇتتىقتاپ، كۇمىس تاباق، ونىڭ ۇستىنە كەمەرى ون شاي ۇستاعاننىڭ كولەمىندەي دوڭگەلەك كۇمىس تەگەنە، وجاۋ جانە ىشىنە التىن جالاتقان ەكى ۇستاعان سىيعا تارتقانى تۋرالى ايتىلعان ەدى. ءارى ارحيۆتەن تاپقان، سول وقيعاعا كەيىپكەر بولعان ءۇش ادام تۇرعان تاريحي فوتونى دا تابارىك دەپ وقىرمان نازارىنا تۇڭعىش ۇسىنعان ەدىك (ت.بورانعالي ۇلى، «پەتەربور بارعان قازاقتار»، «ەق»، 2001، 22 ناۋرىز).

وسىعان ۇقساس ەكىنشى ءبىر سۋرەت قايراتكەردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى، بەل­گىلى عا­لىمنىڭ ءوز اتاسى تۋرالى ءتۇرلى باسى­لىم­دارداعى، الەۋمەتتىك جەلىدەگى ەكى تىلدە جاريالانعان ءتالىمدى ەستەلىكتەرىن­دە ماقاش اكىمگە تەلىنىپ جۇرگەنىن وقي­مىز. اتاپ ايتقاندا: «ماقاش اتانىڭ پاتشانىڭ قابىلداۋىندا بولعانى ر.وتار­باەۆتىڭ «ەكى كيىز ءۇيدىڭ تاريحى»، ت.بورانعالي ۇلىنىڭ «پەتەربور بار­عان قازاقتار» دەگەن ماقالالارىندا انىق دالەلدەنەدى» دەي كەلىپ، ودان ءارى: «ر.وتارباەۆتىڭ «ەكى كيىز ءۇيدىڭ تاريحى» دەپ سالعان جانە كەيىنگى – ەكى سۋرەتتى سالىستىرساق، وندا ەكىنشى سۋرەتتەگى (1895 ج.) ماقاش اتا جاس بولىپ كورىنەدى، ساقالى، شاشى قارا، كەۋدەسىندە وردەن مەن مەدالدەر تاعىلعان، ال سول جىلى يمپەراتوردىڭ نەكە قيۋ سالتاناتىنا بارعان كەزدە ماقاش ەگدەلەۋ كورىنەدى، ساقالى، شاشى قىراۋ تارتقان، ەساۋىل پوگوندارى، كەۋدەسىندە 4 وردەن، 64 جاس­تا. وسىعان بايلانىستى ايتارىمىز، ت.بورانعالي ۇلى مەن ر.وتارباەۆتىڭ ماقا­لالارىندا اتالعان جىلدار دۇرىس كورسەتىلمەگەن سياقتى» دەپ كۇمان كەل­تىرگەن.

كۇمانى نەگىزسىز ەمەس، بىراق م.بەك­مۇحامبەتوۆ پراۆيتەلدىڭ ءىى نيكولاي پاتشاعا جولىققانى 1895 جىلى. ول تۋرالى گازەتتەگى ماقالادا تولىق دالەلدەپ جازعان ەدىك. ءتىپتى ماقاشتاردىڭ كۇمىس بۇيىمداردى قۇيىپ-ورنەكتەۋ جۇمىسى­نا تولەگەن تۇبىرتەك قاعازدارىنا دەيىن قوسا جاريالانعان ەدى. ماسەلە باسقادا. جازۋشى راقىمجان وتارباەۆتىڭ ماقالا­سىنداعى كۇمىس كيىز ءۇي كادەسىيدى ۇستاپ فوتوعا تۇسكەندەر وتەشقالي مەن ماقاش ەمەس، وتەشقالي مەن باقتىگەرەي بولاتىن! ەندەشە، «ەگەمەن قازاقستان» ار­قىلى وقىرمانعا، زەرتتەۋشىلەرگە، قۇل­مانوۆتانۋشىلارعا باقتىگەرەيدىڭ بۇعان دەيىن تانىلماي كەلگەن فوتوسۋرەتىن انىق­تاپ-تۇستەپ بەرەيىك.

1896 جىلى ماسكەۋدەن جارىق كور­گەن، «نوۆوستي دنيا» گازەتى مەن «سەميا» جۋرنا­لىنىڭ باسىلىمى رەتىندە شىققان «البوم كورونوۆانيا يح يمپەراتورسكيح ۆەليچەستۆ گوسۋداريا يمپەراتورا نيكولايا الەكساندروۆيچا ي گوسۋدارىني يمپەراتريتسى الەكساندرى فەدوروۆنى» باسىلىمىندا: «كيرگيز ۆنۋترەننەي وردى پرەدستاۆليالى سۋلتانى: وتستاۆنوي پولكوۆ­نيك گۆاردىي، كن. احمەد گيرەي-چينگيس، باح­تى-گيرەي-كۋلمانوۆ ي ءۋپراۆليايۋششىي نارىنسكويۋ چاستيۋ ۆنۋترەننەي وردى اتانيازوۆ. دۆوە پوسلەدنيح يملي سچاستە پودنەستي مودەل سەرەبريانوي كيرگيزسكوي يۋرتى» دەگەن مالىمەت جوعارىدا ايتىلعان بولجامىمىزدى كۇمانسىز اقي­قاتقا اينالدىرماق.

ءىى نيكولايدىڭ ءتاج كيۋ سالتاناتى 1986 جىلدىڭ مامىر ايىندا ءوتتى. وعان بۇكىل ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنەن دەلە­گاتسيا قاتىستى. قازاقتان ورال وبلى­سىنىڭ شەندى بولىستارى اقشولاق سارى­عوجين، نارماعامبەت توبەتوۆ، وس­پان شۇعىلباەۆ جانە يمان ەسقۇلوۆ شاقى­رىلدى. ورتا ءجۇزدىڭ دالا گەنەرال-گۋبەرناتورلىعىنان يسا بەردالين باردى. ۇلى ءجۇز بەن ورتا ءجۇز اتىنان ابىلاي ۇرپاعى عازى ءۋاليحان سۇلتان قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى، وعان ۇلىقتاۋعا كەلگەن بارشا تۇزەمدىك حالىقتار وكىلدەرىنە اعالىق ەتۋ جۇكتەلگەن ەدى.

ءبىز ناقتىلاپ وتىرعان فوتودا وردانىڭ نارىن بولىگىنىڭ باسشىسى وتەشقالي اتانيازوۆ پەن قامىسساماردىڭ بيلەۋشى-سۇلتانى باقتىگەرەي قۇلمانوۆ بەينەلەنگەن. پاتشاعا سالەم بەرگەلى تۇرعان بۇل سۋرەت 1896 جىلدىڭ 16 مامىرى كۇنى تۇسىرىلگەن. مۇنى اتالعان البومنىڭ 114-بەتىندە جاريالانعان مالىمەت نەگى­زىندە پاتشانىڭ سىي-سياپاتتى دەلەگاتسيالاردى قابىلداۋىنىڭ حاتتاما رەپورتاجى بويىنشا ناقتىلاپ وتىرمىز.

ەسىمى كوپكە تانىس اتانيازوۆتىڭ بۇ­دان باسقا دا فوتولارى ساقتالعاندىقتان زەرتتەۋشىلەر مەن ولكەتانۋشىلار، تاريحي تۇلعا ومىرىنەن حاباردار ادامدار مىنا سۋرەتتەن دە ونى اينىماي تانى­ماق. ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىمدى باقتىگەرەيدىڭ شاش قويۋ ۇلگىسى ەۋروپاشا بولعانىمەن، ۇستىنە كيگەنى ءوڭىرى مەن جاعا-جەڭى جىبەك جولاقپەن كومكەرىلگەن جاداعاي بارقىت شاپان. پاتشا الدىنا كىرگەندە اركىم ءوز ۇلتىنىڭ ەرەكشەلىگى، سالت-داستۇرىنە ساي كيىم كيۋى حاتتامالىق ءتارتىپ بولسا كەرەك.

بۇل بۇرما جاڭالىعىمىز باقتىگەرەي بەينەسىن ءوز اتالارى ساناپ كەلگەن ماقاش بەكمۇحامبەتوۆ ۇرپاقتارىنىڭ كوڭىلى­نە كىربىڭ سالماس دەگەن ويدامىز. ويتكە­نى ب.قۇلمانوۆ تا ولارعا بوتەن ەمەس، ماقاش اكىمنىڭ تۋعان جيەنى – قارىنداسى سارانىڭ ۇلى ەكەنىن ەسكە سالا كەتەيىك.

2

ال ەندى مىنا ءسان-سالتاناتتى، التىن ءوڭىر-جاعالى، يىعى شەندى جولاق كۇلگىن بارقىت شاپاندى، توبەسى كەڭ كەمەر بورىكتى، نۇر-سيپاتتى باقتىگەرەي قۇلمانوۆ سۇلتانعا «الەۋمەتكە ءبىر دە شيرەك عاسىردان سوڭ قوش كەلدىڭىز!» دەپ قول سوعايىق تا!

ەندەشە، ءبارى رەتىمەن. پاتشا سارا­يىنىڭ سۋرەتشىسى، پورترەت پەن اكۆا­رەل­دىڭ اكادەميگى ستەپان فەدوروۆيچ الەك­ساندروۆسكي سالعان بۇل تۋىندىنىڭ نوبايى 1896 جىلى سالىنىپ، كەيىننەن رەڭدەلگەن دەپ ەسەپتەيمىز. سەبەبى باقتى­گەرەيلەر ماسكەۋ كرەملىنە بارعان كەز سول جىلدىڭ مامىرى دا، ال سۋرەت استىنا «س.الەكساندروۆسكي. 1897» دەپ قولتاڭبا قويىلعان. بۇل پورترەتتىڭ تۇپنۇسقاسى بۇگىندە پەتەربۋرگتىڭ مەملەكەتتىك ورىس مۋزەيىنىڭ قورىندا ساقتاۋلى. دەرەگىندە قۇلمانوۆ ەكەنى كورسەتىلمەستەن «دەپۋتات وت ۆنۋترەننەي بۋكەەۆسكوي وردى» دەپ قانا جازىلعان. الەكساندروۆسكي بۇدان بۇرىن 1883 جىلى ءىىى الەكساندر پاتشا تاققا وتىرعاندا ۇلىقتاپ كەلگەن قازاق ەلى مەن ورتا ازيا وكىلدەرىنىڭ 30 پورترەتىن سالعان ەدى. ولاردى ىلە-شالا پاتشا­نىڭ ءوزى ساتىپ العاندىقتان ەسىمدەرى، قاي ولكەدەن كەلگەنى كورسەتىلگەن ەكەن. ال 1896 جىلى بارعانداردىڭ اتى-ءجونى ناقتى ايتىلماعان.

اڭگىمەمىز بولجام كۇيىندە قالماس ءۇشىن ب.قۇلمانوۆتىڭ جوعارىدا ايت­قان وتەشقاليمەن تۇسكەن فوتوسى مەن سۋرەت­شى سالعان پورترەتىن زەر سالا سالىستىرا­يىق. ەكەۋىندە دە جۇقا التىن جولاقتى كۇلگىن بارقىت جاداعاي شاپانمەن تۇر. الەكساندروۆسكي پورترەتىندە يىعىنا كوللەگيا حاتشىسى لاۋازىمىن بىلدىرەتىن بولسا كەرەك، قالىڭ جولاقشا سالىنىپتى. بىراق كليماشەۆسكايا فوتوسىنداعى ويلى كوز جانارى، قاس-قاباعى، سۋرەتشى ازداپ جۇقارتقان شىعىڭقى جاق سۇيەگى، ءساندى ساقال-مۇرتى، ءتىپتى بورىكتى سولعا قاراي ءسال قيسايتا كيەر مانەرى قىلقالام تۋىندىسىندا سول كۇيى اينىماي تۇر.

بۇل پورترەتتىڭ سىرت سيپاتى. ال سۋرەتكە جازىلعان ىشكى بوكەي ورداسىنان كەلگەن دەپۋتات دەگەن انىقتاما بەينەلەنگەن ادامنىڭ ب.قۇلمانوۆ ەكەنىن قوسىمشا دالەلدەپ تۇر. ويتكەنى ساراي سالتاناتىنا بوكەيلىكتەن كەلگەن ءۇش ادامنىڭ ءبىرى جاڭگىر حاننىڭ ۇلى پولكوۆنيك احمەتكەرەي بوكەەۆ جانە وتەش­قالي مەن باقتىگەرەي ەكەنى سەنىمدى كوزدەن – يمپەراتورعا ارنالعان باسىلىمدا جا­ريالانۋى جاڭىلدىرماس ايعاق.

اتالعان تۋىندىنىڭ كوشىرمەسى العاش 2013 جىلى «ابدي» كومپانياسىنىڭ جوباسىمەن شىققان «قازاقتار. تاريح جانە مادەنيەت» اتتى ىرگەلى باسىلىمدا جا­ريالانعان ەدى. تەك ونى بەزەندىرۋگە پاي­دالانىلعان ءبىر مىڭ جەتى جۇزدەن استام سۋرەت، كەسكىندەمە، فوتو، كارتا اراسىندا بۇل پورترەت زەرتتەۋشىلەر نازارىنا ىلىك­پەستەن قالىڭ توم ىشىندە قالىپ كەلەدى. تانىلماي تۇرعان تاماشا تۇلعا-تۇرپات بەلگىسىز بەينە كۇيى قالا بەرمەسىن دەگەن نيەتپەن قولعا قالام العان ەدىك.

سونىمەن الاشتىڭ ارداقتىسى باق­تىگەرەي قۇلمانوۆتىڭ ءۇش بىردەي بەينەسى ايقىندالىپ، پاراسات ۇيىعان ءجۇزى ەندىگى جەردە قايراتكەر جايىندا­عى جاريالانىمدارعا كورىك قوسار كەمەل كەسكىنگە اينالماق. ەلگە دەگەن جاريا جاقسىلىعىمەن، ءبىلىم-بەدەلىمەن، بەلسەندى ساياساتىمەن عۇمىر كەشكەن تاريحي تۇلعا بۇگىنگى ۇرپاققا كەلىستى كەل­بەتىمەن جاقىنداي تۇسكەنى كوڭىلگە نۇر قۇيادى.

 

تىلەكقابىل بورانعالي ۇلى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار