ايماقتار • 27 قازان، 2021

بۋرابايدا بالۋاننىڭ ۇڭگىرى بار...

182 رەت كورسەتىلدى

ويماقتاي بولعانىمەن، ەستى ادامنىڭ ەسىن باۋرايتىن ەستەلىگى قايماقتاي. تاپ باسىپ تاۋىپ، ۇڭگىرگە ۇمسىنا قادام باسساڭىز، تۇلا بويىڭدى عالامات ءبىر سەزىم بيلەيدى. قۇزار جارتاستىڭ باسىنان جارداي بولىپ جارىقتىق بالۋان اتا قاراپ تۇرعانداي. قوجىر-قوجىر تاستاردىڭ قاراۋىتقان سۇلباسى بارىن باعالاي بىلمەگەن كەيىنگى ۇرپاققا دەگەن وكپەسى مە ەكەن، كىم ءبىلسىن؟!

قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي كەستەلەنگەن، جاقپار-جاقپار تاستاردى قاق جارىپ وسكەن ماڭگى جاسىل قاراعايلار ەتەكتى ورلەپ بارىپ بيىك جوتانىڭ ۇشار باسىنا دەيىن قوناقتاپتى. ۇيىرىلە قونعان قالىڭ اعاشتىڭ شوقتالعان تۇسىنان اس­پانعا زەر سالساڭىز، توقىمداي بولىپ قانا كورىنەدى. كوك اسپاندى باۋىرلاي قازباۋىر بۇلتتار ماڭىپ بارادى. قۇتتى ءومىردىڭ ءوزى ىسپەتتى. ارتىندا ءىز قالمايدى. ال ادام عۇمىرىنىڭ، ونىڭ ىشىندە بالۋان شولاقتاي باعاسى بيىك تۇلعانىڭ ءىزى قالۋعا ءتيىستى.

اشىق الاڭقايدان تۋ-تۋ بيىكتە اسپان باۋىرلاپ ۇشىپ جۇرگەن ەكى-ءۇش قۇس كو­رىنەدى. تازقارالار. تىلەۋى جامان قۇس. كوك اسپاندا قاناتى سۋىلداپ قىران ۇشپاعان سوڭ باسىنادى دا.

جاۋىن مەن جەلدەن مۇجىلە تەگىستەلىپ، الەۋەتى زور قول ادەيىلەپ ەگەپ قويعانداي تەپ-تەگىس بولىپ تۇسكەن جاقپار تاستاردىڭ ورتاسى كادىمگى ۇڭگىر. تاس جىگىنەن ءسال عانا جەل ەسەدى. بۋرابايدىڭ باۋرايىنداعى بالۋان شولاق ۇڭگىرى. زامانىندا كونەكوز قاريالار ۇڭگىردىڭ ۇلاعاتتى تاريحىن تىم جاقسى بىلەتىن، كەيىن ۋاقىت وتە كە­لە ەل جادىنان وشە باستادى. بۇگىندە جۇقا­ناسى عانا قالعان. ايتسە دە، باتىرىن باعا­لاپ، بالۋانىن قۇرمەتتەگەن ەل ءۇشىن ماز­مۇنىمەن قۇندى، مانىمەن قىمبات.

التى الاشقا اتى شىققان بالۋان شولاق اتامىز نامىستىڭ ق ۇلى بولعان. ەل جادىندا ساقتالعان ەسكى ەستەلىكتى تىرىلتسەك، بالۋاننىڭ ۇڭگىرى اتانۋىنىڭ ءجونى بىلاي ەكەن. شورتان مەن قاتاركولدىڭ ۇر دا جىق، اۋزى تۇكتى تەنتەكتەرى جەرگىلىكتى جۇرتقا تىزەسىن باتىرسا كەرەك. ابدەن ىزاسى وتكەن. ول ول ما، ناقاقتان جالا جاۋىپ، كوز كورىپ، قۇلاق ەستىمەگەن يتجەككەنگە ايداتىپ-اق كەلگىلەرى كەلىپ ءجۇر. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە بالۋان شولاقتىڭ ەتجاقىن اعايىندارىنا جازىقسىز جالا جابىلادى. گەنەرال گۋبەرناتورعا جۇگىنىپ، ءبىرىن قالدىرماي تەگىس، قويداي كوگەندەپ ايداتىپ جىبەرمەك. كوز الدىندا ءتامام جۇرتقا تىزەسىن باتىرعان تەنتەكتەردىڭ ايى وڭىنان تۋىپ، دەگەنى بولىپ تۇرعانىن كورگەنىندە بالۋاننىڭ جۇرەگىن نامىس بۋدى دەيدى. جاقتىم كۇيە، جاپتىم جالادان قايتىپ قۇتىلماق. كەلىمسەكتەرگە جۇگىنۋگە ارى جىبەرمەيدى. ول كۇندە جالعىز اتتى باتىر­دىڭ ءسوزىن تىڭدار مارتەبەلى ۇلىق بار ما؟ قانىنا تارتادى دا. ءسوز وتپەيتىن بولعان سوڭ بالۋان باسىن بايگەگە تىگىپ، گەنەرال گۋبەرناتوردىڭ 16 جاستاعى تاتيانا اتتى قىزىن الىپ قاشادى. جار ەتۋ ءۇشىن ەمەس، ادىلەت ىزدەگەن جالعىزدىڭ ءسوزىن تىڭداتۋ ءۇشىن. كەپىلدىك ەسەبىندە. مىنە، مىنا ۇڭگىردە كەپىل قىزدى الدەنەشە كۇن قاماپ ۇستايدى. سەنىمدى ادامداردى ءوز تالابىن جەتكىزۋ ءۇشىن گەنەرال گۋبەرناتورعا جىبەرەدى. قىزىن تىم جاقسى كورەتىن الگى ۇلىق بالۋاننىڭ تالابىن بۇلجىتپاي ورىنداعان. ەسەسىنە جازىقسىز ءجابىر كو­رىپ، ايدالۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان اعا­يىن-تۋىس جالاقورلاردىڭ قۇرىعىنان امان قالىپتى. ءبىر عاجابى، الدەنەشە كۇن جارتاس جامىلىپ، تاس توسەنىپ جاتقان قىز بالۋاننان ءزابىر كوردىم دەپ شاعىم ايتپاسا كەرەك.

كەيىن ۋاقىت وتە كەلە قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىن­داي كىشكەنتاي، كىشكەنتاي بولعانى­مەن توڭىرەگىنەن ەرلىكتى مۇرات تۇتقان ەردىڭ ەرلىك قيمىلى جايلى ەستەلىك ەسىپ تۇراتىن وسى ۇڭگىر «بالۋان شولاق ۇڭگىرى» اتاندى. زامانىندا ات تۇياعى جەتەر جەردى مەكەندەگەن ءدۇيىم جۇرت بالالارىمىز بالۋانعا تارتسىن دەپ ۇڭگىرگە تۇنەتىپ، توپىراعىنا اۋناتىپ الادى ەكەن. جاسانىپ كەل­گەن جاۋعا ەسە بەرمەيتىن ەرلىكتىڭ اق بەسى­گى ساناتىنداعى حالقى قاسيەت تۇتقان، ايرىق­شا قادىرلەگەن ورىن عوي.

ءبىر وكىنىشتىسى، ۇڭگىرگە ۇرىمتال تۇستان توتەلەپ اپاراتىن جول جوق. ءجون سىلتەر باعدار بەلگى دە قويىلماعان. كەيدە «بالۋان شولاقتىڭ ۇڭگىرى»، ەندى بىردە «عاشىقتار ۇڭگىرى» اتالىپ كەتكەن ۇڭگىردىڭ تاپ ۇستىنەن تۇسپەسەڭىز، تابا الماي قالۋىڭىز دا ابدەن مۇمكىن. شەبەر قولمەن شەندەستىرە ورناتقانداي جىمى بىلىنبەيتىن شەگەن تاس­تاردىڭ كوزدەن كولەگەيلەيتىنى سونشا­لىق­تى، ەرگە پانا بولعان ەرەن ورىن ەلەۋسىز. تابيعاتتىڭ ءوزى تۋدىرعان عاجايىپ تۋىندىنى ارلەۋدىڭ، ساندەۋدىڭ ەشبىر قاجەتى جوق. تەك تابان استىنداعى جول سورابىن نۇس­قايتىن سىلتەمە بەلگى مەن ۇڭگىر تاريحى جازىلعان الاقانداي جازبانىڭ جەتپەي تۇرعانى. بۋراباي باۋرايىنا قىسى-جازى دۇمەپ كەلىپ جاتاتىن تۋريستەر اتاعى اڭىز­عا اينالعان الىپتىڭ ەلى ءۇشىن باسىن قا­تەرگە تىگىپ جاساعان ەرلىگىنە كۋا بولار ەدى. كەيىنگى ۇرپاق ءتالىمدى تاعىلىم الماس پا؟!

الدىمەن بالۋاننىڭ اتى جالپاق جۇرت­قا جايىلعان وقيعانى وربىتەلىكشى. شور­تان مەن قاتاركولدى مەكەندەگەن كازاك-­ورىستار جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ ءجۇنىن جىعىپ، قىرىن سىندىرۋدىڭ، ەڭسەسىن ەزۋدىڭ جاڭا ءبىر جولىن تابادى. باي ساۋ­داگەرلەر بۇل توڭىرەكتىڭ جۇرتى ادەتتە ءىش جاق دەپ اتايتىن قورعان، تۇمەننىڭ ءاپايتوس بالۋاندارىن شاقىرتىپ، بايگە تىگىپ كۇرەس وتكىزەدى. بالۋاننىڭ جاس قايىڭداي جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان ءجاسوسپىرىم كەزى ەكەن. اۋىل بالالارىنىڭ ءبارىن جەڭىپ بولعان، وزىنەن ەرەسەكتەردى دە. ءون بويىنداعى شيىرشىق اتقان بۇلا كۇشتە ەسەپ جوق ءتارىزدى. بالا بالۋانمەن بەلدەسكەندەردىڭ تالايىنىڭ مۇرنى بۇزىلىپ، ءتىسى قانايدى. اعايىنمەن ارازداسۋعا شاق قالعاندا كۇشى بويىنا سىيماي جۇرگەن بالاسىنا اكەسى بايمىرزا دا، اناسى قالامپىر دا رەنجيدى. تاعى ءبىر بەلدەسۋ ۇستىندە رەنىش تۋىپ، اعايىن ارىز ايتا كەلگەن سوڭ ءوزىن ءوزى ۇستاي الماعان قالامپىر اجەي بالاسىن جون ارقادان سالىپ قالسا كەرەك. بالا بالۋان بىرنەشە كۇن قوزعالا الماي جاتىپتى. كەيىن:

– ومىرىمدە انامنىڭ قولىنداي قاتتى، اۋىر قول كورگەنىم جوق، – دەپ بالۋاننىڭ ءوزى ايتىپ جۇرەدى.

شورتان تاۋىنىڭ بوكتەرىندەگى شاعىن قالادا كۇرەس وتپەك. قورعاننىڭ ساۋداگەرى ءبىر سۇراپىل ءداۋدى ەرتە كەلىپتى. شارتى بى­لاي: ەگەر جىقساڭ ءبىر سوم الاسىڭ، جى­عىلساڭ ءبىر سوم بەرەسىڭ. دەلەبەسى قوزعان ەل ىشىندەگى دامەلى جىگىتتەردىڭ بەلدەسكەنى كوپ. بىراق بايگە الىپ جاتقانى جوق. بالا بالۋاننىڭ ارقاسى قوزىپ كەتەدى. اربادان سەكىرىپ ءتۇستى دەيدى. سول بەتپەن الگى جان بەتتەتپەي تۇرعان، تۇلعاسى تاۋداي ءداۋدىڭ تۋرا الدىنا بارادى. كۇرەسپەك. بىراق ءداۋ بالۋان بالانى مەنسىنبەيدى. ماعان بالا ەمەس، بەلدەسەتىن جىگىت كەرەك دەسە كەرەك. بىراق بالا بالۋاننىڭ تاۋى شاعىلا­تىن ەمەس. اناسى قالامپىر قاسقىر­دىڭ ەتىنە جەرىك بولعان دەگەن دەرەك بار. بالا بالۋاننىڭ وجەتتىگى، جان بالاسى­نان قورقۋدى بىلمەيتىندىگى تەگىن ەمەس دەسەتىن ەل.

بالا بالۋاندى اۋىلدان جولسەرىك قى­لىپ الىپ شىققان مۇقاش اعاسىنىڭ جانى شىعىپ كەتە جازدايدى. قالامپىر جەڭگەسى ۇيگە قاجەتتى ونى-مۇنى الىپ كەل دەپ بەرگەن ءبىر سومى زايا كەتۋى ابدەن مۇمكىن. بىراق بالا كونەر ەمەس. انا ءداۋدىڭ دە شىدامى تاۋسىلسا كەرەك، «كەلسەڭ كەلشى» دەيدى. ۇستاسا كەتكەندە، بالا ءسۇرىنىپ جىعىلادى. ۇستىنە كيگەن شاپانى توبىعىنا تيەتىن، تىم كەڭ، قولايسىز كيىم ەكەن. مۇقاش اعا­سى قالتاسىنداعى ءبىر سومدى داۋگە بەرەدى. ۋادەنىڭ اتى ۋادە.

سول ءتۇنى بالا ۇيقى كورمەيدى. كوزى ەن­دى ءىلى­نىپ بارا جاتقانداي ارقار ءمۇيىزدى اق قۇلجا كەلىپ سۇزەدى-اي كەلىپ. ادامشا سويلەيتىن كورىنەدى:

– سەن مەنىڭ ساعىمدى سىندىردىڭ، ەرتەڭ قايتا كۇرەس. كۇرەسپەسەڭ ءسۇزىپ ولتى­رەمىن!

بالۋاننىڭ كەيىن ەسەيگەن شاعىندا «مەنىڭ ءپىرىم اققوشقار» دەيتىنى سودان بولۋى ابدەن مۇمكىن.

تاڭ اتادى. تاڭ اتقانشا بالا بالۋان­نىڭ كوزى ىلىنبەگەن. كەۋدەسىن ىزا كەرنەپ بارادى. بۇگىن تاعى دا كۇرەسپەك. كۇرە­سە قالسا، مىندەتتى تۇردە جەڭەتىنىنە كا­مىل سەنەدى. تاڭ اتىسىمەن جانىنداعى سەرىك­تەرىنە «كەشەگى يتپەن تاعى كۇرەسەمىن» دەيدى. اۋىلداستارى باسۋ ايتادى:

– سەن ءالى بالاسىڭ، ول بولسا سان رەت كۇرەسكە تۇسكەن جىرىندى. سابىر ەت.

– جوق، جەڭبەي قويمايمىن، – دەيدى بالا بالۋان.

تال تۇستە قىزىق كورمەككە جينالعان حالىق تاعى دا بالۋاندار بەلدەسەتىن الاڭ­عا بەتتەيدى. كەشەگى ءداۋ ءالى تۇر. بالا ۇمتى­لىپ بارىپ تۋرا الدىنا شىعادى. سويتسە اناۋ:

– سەن كەشە جەڭىلىپ قالعانسىڭ، – دەيدى.

بالا بولسا:

– كەشە قاپى كەتتىم. ەر بولساڭ قايتا كۇرەسەيىك، – دەيدى.

ءداۋ:

– ەندەشە باسكە ءبىر سوم ەمەس، سەگىز سوم تىگەمىز ، – دەيدى.

سەگىز سوم ول كەزدە بەس قويدىڭ قۇنى ەكەن. مۇقاش باستاعان اعايىننىڭ ەسى شى­عىپ كەتەدى. تىڭدايتىن بالا جوق. كەشەگى شەكپەنىن شەشىپ تاستاپ، ورتاعا شىعادى. ۇستاسا كەتكەندە وگىزدەي وڭكيگەن پالەنى وڭ جامباسقا الىپ سىلتەپ كەپ جىبەرەدى. توبەدەي بولىپ تۇرعان ءداۋ كەسكەن تەرەكتەي تەڭكيىپ تۇسكەندە، قارا جەر سولق ەتە قالعان. جينالعان جۇرتتىڭ ىشىندەگى قازاقتى بىلاي قويىڭىز، انشەيىندە ەش­كىم­دى مەنسىنە قويمايتىن كازاكتاردىڭ ءوزى باس كيىمدەرىن اسپانعا اتىپ، ايعايدى سالسىن كەلىپ. جەردە جاتقان شەكپەننىڭ ۇستىنە اقشا جاۋىپ كەتتى دەيدى. ەنتىگىن باسقان بالا بالۋان باستەن ۇتقان سەگىز سومدى بولەك ساناپ الىپ، قالعانىن جۇرتقا تاراتادى. شورتان باۋىرىنداعى الاش­تىڭ ايبىنىن اسىرعان، مەرەيىن ۇستەم ەتكەن عالامات وقيعا بۋرابايدىڭ بيىگىنەن قۇلدي­لاعان سامال جەلمەن ۇشىپ شىعىپ، شارتاراپقا تاراپ بارا جاتتى.

– اكەمنىڭ سيپاتتاۋىنا قاراعاندا، اتامنىڭ بويى 190 سانتيمەتر شاماسىندا بولعان، – دەيدى نەمەرەسى شايدوللا شولاقوۆ، – ەكى يىعىنا ەكى ادام وتىرعانداي، كەڭ جاۋىرىندى. مىنەزى وتە سالماقتى، اسا مەيىرىمدى ادام بولعان. جان دۇنيەسى عانا ەمەس، تۇلا بويى دا تاڭعى شىقتاي ءمولدىر، تازا. قىستىڭ كۇنى اياز قانشالىقتى ساقىلداپ تۇرسا دا كول بەتىنە قاتقان مۇزدى شىنتاعىمەن ۇرىپ سىندىرىپ، جۋىنادى ەكەن. اتامىزدىڭ يليا بەلياكوۆ دەگەن تامىرى بولعان. ەكەۋارا دوستىقتىڭ قاشان، قالاي باستالعانىنان حابارسىزبىن. ايتسە دە نەمەرەسى سەرگەيمەن وقۋشى كەزىمىزدەن دوس بولدىق. قازىر گەرمانيادا تۇرادى. بالا كەزىندە اتامىزدىڭ ۇيىنە ءجيى كەلەتىنىن، بالاعا وتە مەيىرىمدى ادام بولعاندىعىن اجەسىنەن تالاي ەستىگەندىگىن جىر قىلىپ ايتادى.

زامانىندا بالۋان شولاق وتارشىلدىق ساياساتقا قارسى شىعىپ، مومىن قازاقتى قيانات، زابىردەن اراشالاعاندىعى بەلگىلى. بۇل تۋرالى اڭىز ىسپەتتى ايتىلاتىن ەستەلىك تە از ەمەس. جەرلەستەرىنىڭ جىبەرگەن ەسەسىن تالاي مارتە مىقتاپ تۇرىپ قايتارعان. سو­نىڭ ءبىرىن ايتا كەتەلىك. بالۋاننىڭ تۋ­عان اۋىلى ءۇيسىن اۋىلى دەپ اتالادى. مامىراجاي تىرشىلىك كەشكەن شوق جۇل­دىزداي شاعىن عانا اۋىل. كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءۇيسىن اۋىلى ۇلارداي شۋلايدى. سويتسە، بەس قارۋىن اسىنعان كەلىمسەكتەر مومىن اۋىلدى قاسقىرداي تالاسا كەرەك. ارعى ويلارى بۋراباي، شورتان ستانيتسالارىنا قونىس تەپكەن وتارشىلار كوكشەتاۋ مەن كەڭوتكەلدىڭ ورتاسىندا تاعى ءبىر مىقتى بەكىنىس سالماق بولعان عوي. سول ويىن جۇزەگە اسىراتىن جەر ءۇيسىن اۋىلىنىڭ وتىرعان ورنىنا ءدوپ كەلگەن. ەندىگىسى جان ادامعا جازىعى جوق اۋىل تۇرعىندارىن اتامەكەننەن قۋىپ، جەرىن باسىپ الۋ. وسى وقيعانى كوزىمەن كورگەن بالۋاننىڭ ىشىنە قان قاتپاعاندا قايتسىن.

كەيىن ات جالىن تارتىپ ءمىنىپ، الەڭ­كەدەي جالانىپ جۇرگەندە قىسقى جول ۇس­تىندە ءبىر توپ كازاك-ورىستارعا كەزىگەدى. سوقتىعۋعا قارا تاپپاي، شالا بۋرىل ماس بولىپ، جەلدى كۇنگى شالاداي تۇتانىپ، بۋىرقانىپ كەلە جاتقان الگىلەردى بالۋان جالعىز اياق جولدان وتكىزىپ جىبەرەيىن دەپ جول بەرەدى. قازاقتى كورسە اش قاسقىرداي قۇتىرىپ كەتەتىن الگىلەر جول ۇستىندەگى جالعىز قازاقتىڭ كىم ەكەنىن قايدان ءبىل­سىن، قامشى سىلتەپ، سوققىعا جىعىپ، قور­لاماق بولادى. ۇزىن-ىرعاسى جيىرماعا جۋىق ادام. زور دەنەلى بىرەۋى بالۋاندى قامشىمەن سالىپ وتەدى. كەيىنگىلەرى دە ۇمتىلعان. وڭاي ولجاعا كەزىكتىك دەپ ويلاسا كەرەك قوي. بالۋان اتىن قاڭتارىپ قويا سالىپ، سوڭعى شاناداعىسىن جالعىز قولىمەن ج ۇلىپ الادى. استىنا باسىپ، تاقىمىن قاتتىراق قىسىپ قالعاندا، جاڭاعى شانا ۇستىندە ەرسىنىپ تۇرعان ءداۋ ەسىنەن تانىپ قالسا كەرەك. سول ساتتە ەكىنشىسى، وعان قاپتالداسا ءۇشىنشىسى ۇمتىلعان. كوز­دى اشىپ-جۇمعانشا جيىرما كازاكتى سىلەي­تىپ جىعىپ، ورتاسىنان ومىرىلعان وتىن قۇساتىپ ءبىر جەرگە ءۇيىپ قويادى. سوندا عانا ءتۇن قاتىپ كەلە جاتقان جالعىز جو­لاۋ­شىنىڭ كىم ەكەنىن تانىعان الگىلەر با­لۋاننىڭ اياعىنا جىعىلىپ، كەشىرىم سۇ­رايدى. ەل قامىن جەگەن ەردىڭ مۇنداي ەرلىگى وتە كوپ. ارادا قانشاما جىل وتسە دە حالقىنىڭ كوكىرەگىندە ساقتالعان قازىنا.

– اتامىز كوكشەتاۋ توپىراعىندا 1864 جىلى دۇنيەگە كەلگەنىمەن، سۇيەگى دۋلات، – دەيدى شايدوللا قۇدايبەرگەن ۇلى، – شەجىرە تاراتساق بىلاي، دۋلات – شىمىر – بەكبولات – جيەش – قارىمبەت – سامبەت – قوسى باتىر – قويايدار – دوسمامبەت – سەيتىمبەت – ەسەنتاي – قازانعاپ – جارىقشاق – بايمىرزا – نۇرماعامبەت (بالۋان شولاق). بالۋان اتامنىڭ 14 ۇل-قىزى بولىپتى. سولاردان يساجار مەن قۇدايبەرگەن جانە قىزى باتەن ۇشەۋى عانا قالعان كورىنەدى. ۇلكەن ۇلى يسا­جار­دىڭ تەمىرتاس جانە اقجۇنىس دەگەن ەكى بالاسى بولعان. ولاردان ۇرپاق بار. يساجار اكەمنىڭ ابىلاي اتتى شوبەرەسى كوكشەتاۋدا تۇرادى. قۇدايبەرگەننەن سەگىز اعايىندىمىز، ءتورت ۇل، ءتورت قىز.

بالۋان شولاق ءومىرىن تولىمدى سيپات­تاعان قالامگەر ءسابيت مۇقانوۆ. سابەڭنىڭ ءىزىن ساباقتاپ جايىق بەكتۇروۆ، اشىمبەك بەكتاسوۆ، ەستاي مىرزاحمەتوۆ، تۇرسىنبەك كاكىشەۆ، ارعىنباي بەكبوسىنوۆ ءتارىزدى جازۋشىلار قالام تارتتى. بەلگىلى مەتسەنات مارات نابيەۆ دەمەۋشى بولىپ «الەم­دەگى ەڭ كۇشتى ادام» اتتى ءۇش تومدىق جي­ناق شىعارىپ، وقىرمانعا ۇسىندى. ادە­بيەتتەگى بەينەسى بەدەرلى. ونەگەلى ومىرىنەن ورىلگەن ءورىم بار. ءبىز ساباقتاعان وقيعالار سۇلباسى بۋراباي باۋرايىنداعى بالۋان ۇڭگىرىنىڭ ەلەۋسىز قالعانى جايىنان ءوربىپ كەتتى.

ەل رۋحاني جاڭعىرىپ، وتكەنىن ەكشەپ، جوعالعانىن تاۋىپ جاتقان ۋاقىتتا وسكە­لەڭ ۇرپاقتى ۇلتجاندىلىققا، ەلجان­دىلىققا تاربيەلەۋگە بالۋاننىڭ تابانى تيگەن ۇلتاراقتاي جەردىڭ ۇلەسى مول بولا­تىندىعىن ەسكە سالۋ عانا.

 

اقمولا وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

جەكپە-جەكسىز وتكەن العاشقى جىل

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 09:08

«دينامودان» جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 07:34

كرەاتيۆتى كىتاپ دۇكەنى

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جانبوتا جاراپ تۇر

سپورت • بۇگىن، 07:27

اقىن تۇتىنعان كەسە

تاريح • بۇگىن، 07:24

ۇلى جامبىل مۇراسى ۇلىقتالدى

رۋحانيات • بۇگىن، 00:33

ۇقساس جاڭالىقتار