قازاقستان • 27 قازان، 2021

ەنەرگەتيكا ءوندىرىسىنىڭ ەرتەڭى الاڭداتادى

166 رەت كورسەتىلدى

بيىل سەگىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدەگى ەنەرگەتيكا ءوندىرىسى 74،9 ملرد كۆت ساعاتتى قۇراعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 7،9 پايىزىنان جوعارى. قازىرگى جاعداي جاقسى. بىراق ەندى 5-6 جىلدان سوڭ ەلدە ەنەرگيا تاپشىلىعى باستالادى دەگەن اڭگىمە ەرتەرەكتە اراگىدىك ايتىلاتىن. سوڭعى جىلدارى بۇل قاۋەسەت ءتىپتى ءجيى ەستىلە باستادى.

ماينەرلەر مازانى الىپ تۇر

قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا ەنەر­گەتيكا ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ بيىل ەلدە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولە­مى 7 پايىزعا ارتتى دەپ مالىمدەدى. تۇتى­نۋمەن قاتار سالادا اپاتتى جاع­دايلار مەن جوسپاردان تىس جوندەۋ جۇمىس­تارى دا كۇرت كوبەيگەن. ونىڭ ۇستىنە ەلىمىزدە بيتكوين وندىرۋمەن اينالىساتىن ماينەرلەر دە ارتا تۇسكەن. ولار ميلليون­داعان كۆت ساعاتتى تالعاماي جۇتادى. بارا-بارا جارىقسىز قالساق كىمدى جاز­عىرماقپىز؟ اپتا بۇرىن جامبىل وبلىسىنىڭ كەيبىر اۋىلدارىندا كەشكى ساعات 19-00 مەن 21-00 ارالى­عىندا جارىق وشىرىلەتىنى تۋرالى اقپار تارادى. جارىق تۇرعىن ۇيلەردە عانا ەمەس، اۋرۋحانالاردا دا اجىراتىلماق.

ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ساراپشى جاقىپ حايرۋشەۆتىڭ ايتۋىنشا، تاپشىلىق تامىز بەن قىركۇيەكتە قات­تى بايقالعان. بۇل رەتتە ساراپشى ەلدى مەكەندەر مەن قالالاردى جارىقپەن قامتىپ تۇرعان وڭىرلىك جەس-تەردىڭ ماينينگكە ارناپ ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋىنا تى­يىم سالىنۋى كەرەك دەيدى.

«قازىرگى گەنەراتسيا ناقتى سەكتور مەن حالىقتىڭ تۇتىنۋ تالابىن وتەي المايدى. كريپتوفەرمالار قىسقا ۋاقىتتا ەل ەنەرگياسىنىڭ بۇكىل گەنەراتسياسىن الىپ قويادى. بۇل ەلىمىزدىڭ ەنەرگيا جۇيەسىنە ۇلكەن قاتەر توندىرەدى. ماينينگ كومپانيالارى ءوسىمىنىڭ باقىلاۋعا الىنباۋى ەلەكتر جەلىسى كەشەنىندەگى اپاتتاردى تۋدىرا باستايدى»، دەيدى ساراپشى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ەسەپ­تە­ۋىن­شە، ماينەرلەر 1 مىڭ مەگاۆاتت پايدالانىپ وتىر. بۇل – ەكىباستۇز گرەس-2-ءنىڭ بۇكىل قۋاتتىلىعى. بيتكوين وندىرۋ­شىلەر تۇتىنىپ جاتقان ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ اعىنىن باقىلاۋ ءۇشىن KEGOC پەن مينيسترلىك بىرلەسىپ نورماتيۆتىك اكتىلەر دايىنداپ جاتقان كورىنەدى.

سونىمەن قاتار مينيسترلىك كولەڭ­كەدە جۇرگەن كريپتوفەرمالاردى انىق­تاۋ­عا دا تىرىسىپ جاتىر ەكەن. ولاردىڭ ناقتى سانىن ءبىلىپ، اراجىگىن تەزىرەك اشپاسا، جامبىل وبلىسىن بىلاي قوي­عان­دا، بۇكىل رەسپۋبليكا جارىققا ءزارۋ بوپ قالۋى ىقتيمال.

 ستانسادا اپات كوپ...

KEGOC اق ۇلتتىق ديسپەتچەرلىك ورتالىعىنىڭ باس ديسپەتچەرى بەكجان مۇقاتوۆ بۇعان قوسا ستانسالاردا ءجيى بولاتىن اپاتتار دا تاپشىلىققا «ۇلەس قوسىپ» تۇر دەيدى. اپاتتان كوز اشپاعان سوڭ ءوندىرىس از بولادى، ال حالىق كوپ تۇتىن­عىسى كەلەدى. تاپشىلىق مىنە، وسىدان شىعادى.

«پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا 2035 جىلعا دەيىنگى ەنەرگەتيكالىق بالانس جاسالىپ جاتىر. ونىڭ اياسىندا گەنەراتسيا بويىنشا ماسەلەلەر قارالىپ، قانشا قۋاتتىلىقپەن، قاي جەرگە قانداي جاڭا نىساندار سالامىز دەگەن ماسەلە شەشىلەدى. مانەۆرلىك گەنەراتسيانى دامىتۋ بويىنشا دا جۇمىس ىستەلەدى. جەل­توقسان ايىندا اۋكتسيوندىق ساۋدا بولادى»، دەيدى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن جانە ينتەگراتسيانى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بولات تولەنباەۆ.

جاڭا قۋاتتى ستانسالار سالماي كوسە­گە­­نىڭ كوگەرمەسى ءسوزسىز. وتكەن عاسىر­دىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى سالىنعان جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى قازىر ورتا ەسەپ­­پەن 60 پايىزعا توزىپ كەتكەن. جا­لا­­قىسى از. جاستار جوق. وسى ورايدا مي­نيس­تر­لىك جەلتوقساندا بىرنەشە ستسەنا­ريدى تا­نىس­تىرماق. سونىڭ ىشىندە جاڭ­عىر­ما­لى ەنەرگيا كوزدەرى دە (جەك) بار. ساراپشى جاقىپ حايرۋشەۆ تە وسى نۇس­قا­نى قولدايدى.

«تاپشىلىقتى جەك كومەگىمەن دە جابۋعا بولار ەدى. بىراق ونىڭ پايدالانۋ قۋاتتىلىق كوەففيتسيەنتى تىم تومەن. زاماناۋي تەحنولوگيامەن بۇل 20-25 پايىزدى قۇرايدى. مىسالى، 100 مۆت بولاتىن جەل پاركى 100 مۆت-نى تولىق بەرمەيدى، ويتكەنى ول ۇزدىكسىز بولمايدى. جەل بولماسا، جارىق تا بولماي قالادى. جەك-ءتى ءبىزدىڭ ەلدە اۆتونومدى، سىرتقى سۋبسيديالاۋسىز ورناتۋ مۇمكىن ەمەس»، دەيدى ج.حايرۋشەۆ.

مينيسترلىكتىڭ دە ويى ساراپشى پىكىرىمەن ۇندەسەدى. جەك-ءتىڭ ورىستەۋىنە جاعداي جاسايمىز، بىراق ولار شاعىن تاۋلىكتىك قاجەتتىلىكتەردى عانا وتەپ تۇ­رادى، ونى بازالىق ەنەرگيا كوزى رەتىندە پاي­دالانۋ مۇمكىن ەمەس دەيدى. قازىر ەلدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىن 179 ەلەكتر ستانساسى ءوندىرىپ وتىر. وندىرىستەگى باسىم ۇلەس كومىردە – 66،5 پايىز، گازدىڭ ۇلەسى – 22،5 پايىز، ءىرى گيدرو ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ۇلەسى – 9،3 پايىز.

 اەس – الەم ەنەرگياسىنىڭ 10 پايىزى

مىنە، وسىدان كەلىپ اتوم ەلەكتر ستانساسى قاجەت دەگەن كوزقاراس تۋىندايدى. Ranking پورتالى جاقىندا جاريا ەتكەن زەرتتەۋىندە قازاقستاندا اەس سالۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنىن جەتكىزدى. وعان دايەك رەتىندە دالەلدەنگەن ۋران قورىنىڭ بولۋىن، ۋران ءوندىرۋ جانە ونى قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ دامۋىن، اتومدىق عىلىمنىڭ جانە جوعارى بىلىكتى ماماندار الەۋەتىنىڭ بار ەكەنىن العا تارتادى.

اەس پايدالانۋ – الەمدە بار تا­جى­ري­بە. قازىر الەمنىڭ 32 ەلىندە 445-كە جۋىق يادرولىق رەاكتور جۇمىس ىستەپ تۇر. 2020 جىلى ونىڭ بارلىعى الەم­دىك ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 10 پايىزىن قام­تاماسىز ەتتى. تاعى 19 ەلدە 50 اەس سا­لىنىپ جاتىر. اەس-ءتىڭ پايداسى رەتىن­دە ونىڭ بۇكىل ەلدى ەلەكتر ەنەرگيا­سىمەن ەركىن قامتۋىن ايتار بولساق، تاعى ءبىر تيىمدىلىگى – تومەن كومىرتەكتى كوز بولۋىندا. دامىعان ەلدەر ەنەرگيا وندى­رى­سىندە كومىر مەن گازدان باس تارتا باس­تا­دى.

«يسپانيادا 2020 جىلى كومىر ءوندى­رى­سى قۋاتتىلىعىن جارتىلاي ازايتۋ كوز­دەل­گەن. فرانتسيا 2022 جىلى قالعان ءتورت كومىر ەلەكتر ستانساسىن جاۋىپ تاستاۋدى جوسپارلاپ وتىر. جاپونيادا يادرولىق ەنەرگەتيكاعا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلەدى. ءتىپتى تسۋنامي سالدارىنان بولعان فۋكۋسيماداعى اپاتتان كەيىن دە ولار جاڭا اەس-تەر سالۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. قازىر قۋاتتىلىعى 2 653 مۆت-نى قۇرايتىن 2 رەاكتور قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر»، دەپ جازادى Ranking.

 اەس بىزگە كەرەك پە؟

پرەزيدەنت اەس سالۋ تۋرالى ءجيى مالىمدەمە جاساعان سوڭ اتالعان نىسان بىزگە كەرەك پە، كەرەك ەمەس پە دەپ سىڭارەزۋلەنىپ وتىرۋدىڭ ءوزى كۇلكىلى بولار. دەسە دە قوعام پىكىرى ەكىگە جارىلىپ تۇرعان سوڭ، الۋان پىكىردى اتتاپ وتۋگە تاعى بولمايدى. باۋىرجان اليەۆ ەسىمدى الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىسى «ساۋالداما قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا حالىقتىڭ 80 پايىزى اەس قۇرىلىسىنا قارسى» دەپ جازادى. پىكىر قالدىرعان 40-تان استام ادامنىڭ كوزقاراسى دا پوستتاعى كوڭىل كۇيمەن ۇندەسەدى.

ال اقش-تا تۇراتىن قازاقستاندىق بيزنەسمەن تيمۋر سەيتمۇراتوۆ بۇكىل الەم اەس-تەن باس تارتىپ جاتقانىن جەتكىزدى.

«قازمۇنايگاز» دەرەگى بويىنشا قازاقستان تابيعي گاز قورى بويىنشا الەمدە 22-ورىندا. 2020 جىلدىڭ قاڭتار-ساۋىرىندە 771 ملن دوللارعا 6،3 ملرد تەكشە مەتر گاز ەكسپورتتاعان. ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين 2027 جىلى گاز ءوندىرىسىن 30 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن ۇلعايتىلاتىنىن ايتتى. سويتە تۇرا قازاقستان اەس قۇرىلىسىن قاراستىرۋدا. گەرمانيا گازدان باس تارتتى. فرانتسيا 2035 جىلى اەس-كە تاۋەلدىلىكتى 75-تەن 50 پايىزعا تۇسىرمەك. يتاليا بۇكىل اەس-ءتى جاۋىپ تاستادى. ەۋرووداق ەلدەرىندە 2006-2019 جىلدار ارالىعىندا اەس كومەگىمەن ەنەرگيا ءوندىرۋ 16،3 پايىزعا قىسقارعان»، دەپ جازادى بيزنەسمەن.

اەس كەرەك ەمەس دەۋشىلەردىڭ العا تارتاتىن نۇسقاسى – جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى. ەنەرگەتيكالىق ساراپشى اسەت ناۋرىزباەۆ بىلاي دەپ جازا­دى: «دانيا ەلەكتر جۇكتەمەسىن تەك جاڭ­عىر­مالى ەنەرگەتيكا ەسەبىنەن جاۋىپ وتىر. كەي كۇندەرى جەك ەلەكتر ەنەرگيا­­سىن تۇتىنۋدى تولىق وتەيدى. نەگىزگى جۇك­تە­مە دە جەك-ءتىڭ موينىندا. داتتار اەس سالماي-اق، وتىن جاعىپ ەنەرگيا الۋ­دان قۇتىلىپ وتىر. قازاقستاننىڭ دا وسى جولدى قايتالاي الاتىنىنا كۇ­مان­دانبايمىن. سول كەزدە ەشقانداي دا ەنەر­گيا تاپشىلىعى بولمايدى».

الايدا يادرولىق فيزيكا ينستيتۋ­تى­نىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى سەرگەي كيسليتسىن مۇنداي پىكىرمەن كەلىسپەيدى.

«كۇن قۋاتىن وڭتۇستىكتە وندىرۋگە بولار، سولتۇستىكتە قيىنداۋ. سولتۇستىكتە جەل وندىرىسىنە مۇمكىندىك بار. بىراق بۇل قاجەتتىلىكتى 100 پايىزعا وتەي المايدى. ال اەس بارلىق قاجەتتىلىكتى جابادى. ول اۋا رايىنا تاۋەلدى ەمەس. قانشا كەرەك، سونشا ەنەرگيا بەرەدى. جالپى، بىزگە بۇدان قولايلى نۇسقا دا جوق. سالعان سوڭ بۇرىن سالۋ كەرەك ەدى. نەگە اتوم ەنەرگەتيكاسى، نەگە سۋتەگى ەنەرگياسى ەمەس دەگەن سۇراق تا تۋادى. ءبىر كيلو سۋتەگى الۋ ءۇشىن 10 كيلو سۋ قۇيۋ كەرەك. قازاقستاندا مۇنداي پروتسەسس ءۇشىن سۋ جەتە مە؟ كۇمانىم بار. ەنەرگيانىڭ بۇل كوزى ءىرى تەڭىزى مەن وزەندەرى بار ەلدەر ءۇشىن قولايلى»، دەيدى عالىم وتاندىق Sputnik باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا.

ء تۇيىن ورنىنا

Ranking-ءتىڭ جازۋىنشا، قازىر قازاق­ستاندا الەمدىك جەتەكشى رەاكتور ون­دىرۋشىلەردىڭ تەحنولوگياسى زەرتتەلىپ جاتىر. ولاردىڭ اراسىندا روساتوم (رەسەي)، Electricite de France Group / Mitsubishi Heavy Industries Ltd (فرانتسيا، جاپونيا)، NuScale Power (اقش)، GE Hitachi Nuclear Energy (اقش، جاپونيا)، قىتاي ۇلتتىق يادرولىق كورپوراتسياسى (قىتاي)، Korea Hydro and Nuclear Power (وڭتۇستىك كورەيا).

قىسقاسى، قازا بەرسەك نۇسقا كوپ. ازىرگە بىزدە ەنەرگيا تاپشىلىعى بولجام كۇيىندە. الايدا ءجيى بولاتىن اپات پەن ماينەرلەر ارەكەتى بۇل بولجامدى تەزىرەك راسقا اينالدىرار ءتۇرى بار. كورشى ەلدەن كەلەتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ يمپورتىنا كۇنىمىز قاراپ قالماي تۇرىپ جەدەل ءارى ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋ – كۇن ءتارتىبىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەسى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ۇقساس جاڭالىقتار