باتىر شاڭىراعىنداعى قونىس تويى
وڭتۇستىكتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولعان جاۋىنگەرلەردەن كوزى ءتىرىسى جالعىز توعانباي قاۋىمباەۆ. ول 1943 جىلى دنەپر وزەنىن جالداپ ءوتىپ, جاۋ بەكىنىسىنە ءبىرىنشى بولىپ اتوي سالعانى ءۇشىن باتىر اتاعىنا يە بولعان جاۋىنگەرلەردىڭ ءبىرى. بەيبىت ومىردە دە ءومىرى ونەگە بولعان اقساقال قارتايعان شاعىندا اۋداننان شىمكەنت شاھارىنا كوشىپ كەلگەن. الايدا, ءوز اتىندا پاتەرى جوقتىقتان وتباسىلى بولعان بالالارىنىڭ تار ءۇيىن ساعالاپ, جۇبايى ەكەۋىنىڭ ەكىگە ءبولىنىپ قونىپ ءجۇرگەن جاعدايلارى بار ەدى. باتىرعا ۋاقىتىندا شاھاردان پاتەر بەرىلگەن. اۋداندا تۇراتىن اقساقال پاتەرىن ۇلىنا سىيعا تارتقان. ومىردە ادامنىڭ ويلاعانى بولا بەرە مە, ۇلى مەزگىلسىز ءدۇنيەدەن ءوتتى دە قاراجاتتان قىسىلعان زايىبى پاتەردى ساتىپ جىبەرگەن.
قارتايعان ادامدارعا قالانىڭ جايلى پاتەرى كەرەك ەكەندىگى ءتۇسىنىكتى. ال, اكىمدىك زاڭدىق تۇرعىدا ەكىنشى رەت پاتەر بەرە المايدى ەكەن. بىراق, زاڭعا تومپاق بولادى ەكەن دەپ كوزى ءتىرى جالعىز باتىردى تۋعان-تۋىستارىنىڭ قولىنا جاۋتاڭداتىپ قويۋ قانداي ازاماتتىق ولشەمگە سىيادى؟ كوزى باردا جاسالماعان جاقسىلىقتىڭ كۇنى ەرتەڭ تاس ءمۇسىن ەسكەرتكىشكە اينالۋىنان كىم ۇتادى؟ جاس ۇرپاق الار عيبرات قايدا؟!
وسىنىڭ ءبارىن تارازىلاعان وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ جەڭىس مەرەكەسى قارساڭىندا شىمكەنتتىڭ قاق ورتاسىنان سالىنعان جاڭا ۇيدەن توعانباي قاۋىمباەۆ پەن “داڭق” وردەنىنىڭ ءۇش دارەجەسىنىڭ كاۆالەرى قاراباي قالتاەۆقا پاتەر كىلتتەرىن سالتاناتپەن تاپسىردى. ءسويتىپ, قوس پاتەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 14 ميلليون 886 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ, ارداگەرلەر باسپانالى بولدى.
– وتان قورعاۋدا جاساعان ەرلىكتەرىمىزدى بۇگىنگى بالالارعا مىندەت ەتكەن جاعدايىمىز جوق, – دەيدى باتىر. – بىراق, قارتايعاندا, بويدان قۋات كەتكەندە اياقتان العان قيىنشىلىق ايتقىزباسقا قويمادى. جاعدايىمىزدى ءتۇسىنىپ, جايلى پاتەر بولدىرگەن وبلىس باسشىسى اسقار مىرزاحمەتوۆكە ايتار العىسىمىز شەكسىز.
باقتيار تايجان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
مايدانگەر پاتەر الدى
اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ جەڭىس مەرەكەسى قارساڭىندا سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ءبىر توبىن ارنايى ءۇيلەرىنە بارىپ قۇتتىقتادى. مايدانگەرلەر يزرايل لەرنەر, قۇلىم ورازباەۆ, ءمۇرسالىم قۇراقباەۆ, ىزىمعالي جۇماعاليەۆ... بۇلاردىڭ ءبارى دە وتان ءۇشىن وت كەشىپ, جالىنداعان جاستىق شاعىن مايدان دالاسىندا وتكىزگەندەر.
وسى ارداگەرلەردىڭ بۇگىنگى تۇرمىسىمەن, حال-احۋالىمەن تانىسقان ءوڭىر باسشىسى جەڭىستىڭ 65 جىلدىق مەرەكەسىنە وراي شىعارىلعان مەرەكەلىك مەدالدى تابىستاپ, ارقايسىسىنا 85 000 تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي كومەك ۇسىندى. “وبلىستا سىزدەردىڭ قارۋلاستارىڭىز ازايىپ بارادى. ەرلىكتەرىڭىز بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە, ءاردايىم وزدەرىڭىزدى قۇرمەت تۇتامىز. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسارتۋعا, تەگىن ەمدەلۋىنە جاعداي تۋعىزۋدى تاپسىرىپ وتىر. بۇگىن الداعى جەڭىس مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋ ءۇشىن ارنايى كەلىپ وتىرمىن”, دەدى وبلىس اكىمى قارتتارعا.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردەگى ءار سوعىس ارداگەرىنە 85 000 تەڭگە كولەمىندە ءبىر جولعى قارجىلاي كومەك كورسەتىلەدى. سونىمەن بىرگە, جەڭىس كۇنىنە دەيىن 15 مايدانگەرگە جاڭا پاتەردىڭ كىلتى تاپسىرىلادى. جاڭا باسپانا الۋعا ءوتىنىش بەرگەن ىزىمعالي جۇماعاليەۆ زايىبى ۇمىتپەن بىرگە 8 ۇل-قىزدان وربىگەن نەمەرە-ءشوبەرەلەرىنىڭ اماندىعىن تىلەپ وتىر. ون سەگىزىندە سوعىسقا اتتانعان ول مۇگەدەك بولىپ ورالعان. بىراق مۇگەدەكتىگىن مىندەتسىنبەي, بەيبىت ومىردە ەڭبەكتەن قول ۇزبەگەن. ۇزاق جىل مۇناي سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ, قالا ىرگەسىندەگى شاعىن باسپانادا ۇرپاعىن ءوربىتىپ, جەڭىستىڭ 65 جىلدىق مەرەكەسىن قارسى العالى وتىر ەدى. ەندى وعان اتىراۋ قالاسىنداعى “الماگۇل” ىقشام اۋدانىندا جاڭادان بوي كوتەرگەن كوپ قاباتتى ۇيدەن 2 بولمەلى پاتەر بەرىلدى.
جولداسبەك شوپەعۇل.
اتىراۋ وبلىسى.
ارداگەرلەر العىس ايتتى
وبلىس اكىمى باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆ ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي ماسكەۋ مەن استانا قالالارىندا وتەتىن مەرەكەلىك شارالارعا قاتىساتىن مايدانگەرلەردى قابىلداپ, قۇرمەت كورسەتتى.
وبلىس باسشىسى ارداگەرلەردى جەڭىس مەيرامىمەن جىلى قۇتتىقتاپ, ىزگى تىلەگىن ءبىلدىردى. اكىم سالتانات بارىسىندا مايدانگەرلەرگە مەملەكەتتىك ناگرادالاردى تابىس ەتتى. ماسكەۋدەگى جەڭىس شەرۋىنە قاتىساتىن بيسەن جۇماعاليەۆ پەن يۆان گاپيچ ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن “قۇرمەت” وردەنىمەن ماراپاتتالسا, ەلورداعا جولى تۇسەتىن قاسەن قوسپاەۆ “ەرەن ەرلىگى ءۇشىن” جانە ميحايل پانچەنكو, ءماجيت جادانوۆ, نيكولاي پلوتنيكوۆ, ەسماق مولداشەۆ, لەۆ دوروفەەۆ, ءالي كەنجەشەۆ, سۇيەۋ ىعىلمانوۆ, قادىر عايسين, نيكولاي ۆەتروۆ جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق مەدالعا يە بولدى.
قازىرگى تاڭدا وبلىستا 698 مايدانگەر عانا قالدى. ولارعا جانە تىل ەڭبەككەرلەرىنە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 263,4 ملن. تەڭگە, ال وبلىستىق بيۋدجەتتەن 97 ملن. تەڭگە ءبولىندى. ءوتكەن جىلى 89 باتىسقازاقستاندىق ارداگەر ءۇي السا, بيىل 38-ءى ورال قالاسىندا جانە 23-ءى اۋىلداردا جاڭا پاتەرگە كوشپەك.
تەمىر قۇسايىن.
باتىس قازاقستان وبلىسى.
وڭتۇستىكتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولعان جاۋىنگەرلەردەن كوزى ءتىرىسى جالعىز توعانباي قاۋىمباەۆ. ول 1943 جىلى دنەپر وزەنىن جالداپ ءوتىپ, جاۋ بەكىنىسىنە ءبىرىنشى بولىپ اتوي سالعانى ءۇشىن باتىر اتاعىنا يە بولعان جاۋىنگەرلەردىڭ ءبىرى. بەيبىت ومىردە دە ءومىرى ونەگە بولعان اقساقال قارتايعان شاعىندا اۋداننان شىمكەنت شاھارىنا كوشىپ كەلگەن. الايدا, ءوز اتىندا پاتەرى جوقتىقتان وتباسىلى بولعان بالالارىنىڭ تار ءۇيىن ساعالاپ, جۇبايى ەكەۋىنىڭ ەكىگە ءبولىنىپ قونىپ ءجۇرگەن جاعدايلارى بار ەدى. باتىرعا ۋاقىتىندا شاھاردان پاتەر بەرىلگەن. اۋداندا تۇراتىن اقساقال پاتەرىن ۇلىنا سىيعا تارتقان. ومىردە ادامنىڭ ويلاعانى بولا بەرە مە, ۇلى مەزگىلسىز ءدۇنيەدەن ءوتتى دە قاراجاتتان قىسىلعان زايىبى پاتەردى ساتىپ جىبەرگەن.
قارتايعان ادامدارعا قالانىڭ جايلى پاتەرى كەرەك ەكەندىگى ءتۇسىنىكتى. ال, اكىمدىك زاڭدىق تۇرعىدا ەكىنشى رەت پاتەر بەرە المايدى ەكەن. بىراق, زاڭعا تومپاق بولادى ەكەن دەپ كوزى ءتىرى جالعىز باتىردى تۋعان-تۋىستارىنىڭ قولىنا جاۋتاڭداتىپ قويۋ قانداي ازاماتتىق ولشەمگە سىيادى؟ كوزى باردا جاسالماعان جاقسىلىقتىڭ كۇنى ەرتەڭ تاس ءمۇسىن ەسكەرتكىشكە اينالۋىنان كىم ۇتادى؟ جاس ۇرپاق الار عيبرات قايدا؟!
وسىنىڭ ءبارىن تارازىلاعان وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ جەڭىس مەرەكەسى قارساڭىندا شىمكەنتتىڭ قاق ورتاسىنان سالىنعان جاڭا ۇيدەن توعانباي قاۋىمباەۆ پەن “داڭق” وردەنىنىڭ ءۇش دارەجەسىنىڭ كاۆالەرى قاراباي قالتاەۆقا پاتەر كىلتتەرىن سالتاناتپەن تاپسىردى. ءسويتىپ, قوس پاتەردى ساتىپ الۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 14 ميلليون 886 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ, ارداگەرلەر باسپانالى بولدى.
– وتان قورعاۋدا جاساعان ەرلىكتەرىمىزدى بۇگىنگى بالالارعا مىندەت ەتكەن جاعدايىمىز جوق, – دەيدى باتىر. – بىراق, قارتايعاندا, بويدان قۋات كەتكەندە اياقتان العان قيىنشىلىق ايتقىزباسقا قويمادى. جاعدايىمىزدى ءتۇسىنىپ, جايلى پاتەر بولدىرگەن وبلىس باسشىسى اسقار مىرزاحمەتوۆكە ايتار العىسىمىز شەكسىز.
باقتيار تايجان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
مايدانگەر پاتەر الدى
اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ جەڭىس مەرەكەسى قارساڭىندا سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ ءبىر توبىن ارنايى ءۇيلەرىنە بارىپ قۇتتىقتادى. مايدانگەرلەر يزرايل لەرنەر, قۇلىم ورازباەۆ, ءمۇرسالىم قۇراقباەۆ, ىزىمعالي جۇماعاليەۆ... بۇلاردىڭ ءبارى دە وتان ءۇشىن وت كەشىپ, جالىنداعان جاستىق شاعىن مايدان دالاسىندا وتكىزگەندەر.
وسى ارداگەرلەردىڭ بۇگىنگى تۇرمىسىمەن, حال-احۋالىمەن تانىسقان ءوڭىر باسشىسى جەڭىستىڭ 65 جىلدىق مەرەكەسىنە وراي شىعارىلعان مەرەكەلىك مەدالدى تابىستاپ, ارقايسىسىنا 85 000 تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي كومەك ۇسىندى. “وبلىستا سىزدەردىڭ قارۋلاستارىڭىز ازايىپ بارادى. ەرلىكتەرىڭىز بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە, ءاردايىم وزدەرىڭىزدى قۇرمەت تۇتامىز. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سوعىس ارداگەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسارتۋعا, تەگىن ەمدەلۋىنە جاعداي تۋعىزۋدى تاپسىرىپ وتىر. بۇگىن الداعى جەڭىس مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋ ءۇشىن ارنايى كەلىپ وتىرمىن”, دەدى وبلىس اكىمى قارتتارعا.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, وڭىردەگى ءار سوعىس ارداگەرىنە 85 000 تەڭگە كولەمىندە ءبىر جولعى قارجىلاي كومەك كورسەتىلەدى. سونىمەن بىرگە, جەڭىس كۇنىنە دەيىن 15 مايدانگەرگە جاڭا پاتەردىڭ كىلتى تاپسىرىلادى. جاڭا باسپانا الۋعا ءوتىنىش بەرگەن ىزىمعالي جۇماعاليەۆ زايىبى ۇمىتپەن بىرگە 8 ۇل-قىزدان وربىگەن نەمەرە-ءشوبەرەلەرىنىڭ اماندىعىن تىلەپ وتىر. ون سەگىزىندە سوعىسقا اتتانعان ول مۇگەدەك بولىپ ورالعان. بىراق مۇگەدەكتىگىن مىندەتسىنبەي, بەيبىت ومىردە ەڭبەكتەن قول ۇزبەگەن. ۇزاق جىل مۇناي سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ, قالا ىرگەسىندەگى شاعىن باسپانادا ۇرپاعىن ءوربىتىپ, جەڭىستىڭ 65 جىلدىق مەرەكەسىن قارسى العالى وتىر ەدى. ەندى وعان اتىراۋ قالاسىنداعى “الماگۇل” ىقشام اۋدانىندا جاڭادان بوي كوتەرگەن كوپ قاباتتى ۇيدەن 2 بولمەلى پاتەر بەرىلدى.
جولداسبەك شوپەعۇل.
اتىراۋ وبلىسى.
ارداگەرلەر العىس ايتتى
وبلىس اكىمى باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆ ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي ماسكەۋ مەن استانا قالالارىندا وتەتىن مەرەكەلىك شارالارعا قاتىساتىن مايدانگەرلەردى قابىلداپ, قۇرمەت كورسەتتى.
وبلىس باسشىسى ارداگەرلەردى جەڭىس مەيرامىمەن جىلى قۇتتىقتاپ, ىزگى تىلەگىن ءبىلدىردى. اكىم سالتانات بارىسىندا مايدانگەرلەرگە مەملەكەتتىك ناگرادالاردى تابىس ەتتى. ماسكەۋدەگى جەڭىس شەرۋىنە قاتىساتىن بيسەن جۇماعاليەۆ پەن يۆان گاپيچ ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن “قۇرمەت” وردەنىمەن ماراپاتتالسا, ەلورداعا جولى تۇسەتىن قاسەن قوسپاەۆ “ەرەن ەرلىگى ءۇشىن” جانە ميحايل پانچەنكو, ءماجيت جادانوۆ, نيكولاي پلوتنيكوۆ, ەسماق مولداشەۆ, لەۆ دوروفەەۆ, ءالي كەنجەشەۆ, سۇيەۋ ىعىلمانوۆ, قادىر عايسين, نيكولاي ۆەتروۆ جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق مەدالعا يە بولدى.
قازىرگى تاڭدا وبلىستا 698 مايدانگەر عانا قالدى. ولارعا جانە تىل ەڭبەككەرلەرىنە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 263,4 ملن. تەڭگە, ال وبلىستىق بيۋدجەتتەن 97 ملن. تەڭگە ءبولىندى. ءوتكەن جىلى 89 باتىسقازاقستاندىق ارداگەر ءۇي السا, بيىل 38-ءى ورال قالاسىندا جانە 23-ءى اۋىلداردا جاڭا پاتەرگە كوشپەك.
تەمىر قۇسايىن.
باتىس قازاقستان وبلىسى.
