ەكونوميكا • 26 قازان، 2021

ۇلتتىق جوبالار ەكونوميكانى العا وزدىرادى

159 رەت كورسەتىلدى

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆپەن سۇحبات.

 

– اسەت ارمان ۇلى، جۋىردا مەملەكەت باسشىسى 10 ۇلتتىق جوبانىڭ تىزبەسىن بەكىتتى. ونىڭ ۇشەۋىن ءسىز باسقارىپ وتىرعان ۆەدومستۆو ازىرلەدى. بۇل جوبالار نەسىمەن ءتيىمدى؟

– ءيا، پرەزيدەنت جانىنداعى رەفورمالار جونىندەگى جوعا­رى كەڭەستىڭ تاپسىرماسىمەن مۇد­دەلى مەملەكەتتىك ورگاندار­مەن بىرلەسە وتىرىپ ءۇش ۇلتتىق جوبا­نى ازىرلەدىك. ولار – «قازاق­­­ستان­دىقتاردىڭ ءال-اۋقا­تىن ارت­ت­ى­رۋعا باعىتتالعان تۇراق­تى ەكو­نو­ميكالىق ءوسۋ»، «كاسىپ­كەرلىكتى دامىتۋ» جانە «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» اتتى جوبالار. بۇلار ەلىمىزدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ ۇلتتىق جوسپارىن جانە Nur Otan پارتياسىنىڭ «وزگەرىستەر جولى: ءار ازاماتقا لايىقتى ءومىر!» اتتى سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. ۇلتتىق جوبالاردىڭ ۇتىمدى تۇسى كوپ. ولاردىڭ ارقايسىسىنا جەكە-جەكە توقتالىپ وتكەن ابزال.

– «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىت­تالعان تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ» ۇلتتىق جوباسى 5 باعىتتى قامتيدى. ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 6 مىندەت، 13 كورسەتكىش جانە 55 ءىس-شارا كوزدەلگەن. ناتيجە قانداي بولماق؟

– ءسىز ايتقان 5 باعىتقا ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ، مۇناي-گاز-حيميا، ەنەرگەتيكا كەشەندەرىن، گەولوگيا سالاسىن دامىتۋ، سونداي-اق شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ارتتىرۋ جاتا­دى. بۇعان 15،9 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان. ونىڭ 402 ملرد تەڭگەسىن – رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتەن، 15،5 ترلن تەڭگەنى جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن تارتۋ كوزدەلىپ وتىر.

ناتيجەگە كەلسەك، ۇلتتىق جوبا 2025 جىلعا قاراي تۇراق­تى ەكو­نوميكالىق ءوسۋدى 5 پايىز­عا قامتاماسىز ەتپەك. بۇل رەتتە وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپورىن­دارىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىر­تۋ ءۇشىن شارالار قابىلدانادى. ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋعا جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى تاۋارلارىنىڭ نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتىن 418 يندۋستريالىق جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. جوبا شەڭبەرىندە 1 مىڭ بەلسەندى ەكسپورتتاۋشىنىڭ سىرتقى نارىق­تارعا شىعۋى قامتاماسىز ەتىلمەك. سونداي-اق 350-گە جۋىق ەكسپورتتاۋشى Alibaba جانە Amazon سياقتى حالىقارالىق ەلەكتروندى پلاتفورمالارعا شىعادى دەگەن جوسپار بار.

بۇعان قوسا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەرىن شىعارۋ ماقساتىندا 2025 جىلعا قاراي 5 مۇناي-گاز-حيميا زاۋىتىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا. ەنەرگەتيكالىق كەشەندى قارقىندى تۇردە جاڭعىرتۋ ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ جالپى كولەمىندەگى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى 6 پايىزعا جەتەدى. قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى 1،5 ەسە ارتادى. شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت 2 ەسە ۇلعايىپ، 2025 جىلى 41 ملرد دوللاردى قۇرايدى. شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيالاردى 75 پايىزعا ارتتىرۋ جوسپارلانۋدا. ەكونوميكاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 1،2 ەسە وسەدى. ەنەرگەتيكالىق كەشەندى جاڭعىرتۋ ەسەبىنەن 2 مىڭ مەگاۆاتت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قوسىمشا قۋاتى ىسكە قوسىلادى. گەولوگيالىق زەرتتەلەتىن ايماقتىڭ كولەمىن 2،3 ملن شارشى شاقىرىمعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلۋدە.

– «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» ۇلتتىق جوباسى كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا، جاڭا تاۋاشالاردى قالىپتاستىرۋعا، باسەكەلەستىكتى كەشەندى دامى­تۋعا باعىتتالاتىنى اتاۋى­نان-اق تۇسىنىكتى. بۇعان قانشا قارجى جۇمسالماق؟ 

– ۇلتتىق جوبانى قارجىلان­دىرۋعا شامامەن 8،5 ترلن تەڭگە كەرەك. ونىڭ 1 ترلن تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن، 125 ملرد تەڭگەسى جەرگىلىكتى بيۋدجەت­تەردەن الىنادى. سونداي-اق 7،3 ترلن تەڭگە كولەمىندە جەكە ينۆەس­تيتسيا تارتۋ كوزدەلگەن. جالپى، بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 10 مىندەت، 30 كورسەتكىش جانە 69 ءىس-شارا قاراستىرىلعان. ۇلتتىق جوبا كاسىپكەرلىك قۇرىلىمىنا ساپالى وزگەرىستەر اكەلەدى. وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن جەكە كاسىپ­كەرلىكپەن اينالىسۋعا جاع­داي جاساۋ، كاسىپكەرلەردىڭ قاجەت­تىلىك­تەرىنە سايكەس داعدىلاردى دامىتۋ، سونىمەن قاتار سۋب­سي­ديالاناتىن جۇمىس ورىندارىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا شارا­لار قابىلدانباق. ۇلتتىق جوبا­نىڭ باستى مىن­دەت­­تەرى­نىڭ ءبىرى – كاسىپ­كەر­لىك سۋبەك­تىلەرى ءۇشىن قار­جىلان­دىرۋ­دىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىڭ ۇلەسىن تومەندەتۋ. ۇلتتىق تاۋار وتكىزۋ جەلىسىن قۇرۋ جانە جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا.

كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا 690 مىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى مەم­لەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلماق. «باستاۋ بيزنەس» اياسىندا جەكە ءىسىن اشقان كاسىپكەرلەر سانى 2 ەسە وسەدى. سونىڭ ىشىندە 55 مىڭ اۋىل كاسىپكەرىنە ناقتى قولداۋ كورسەتىلەدى. ساۋدا ينفرا­قۇرىلىمىنىڭ زاماناۋي فورماتتارىن قۇرۋ ماقساتىندا كوپ فورماتتى ساۋدا وبەكتىلەرى 6-دان 132-گە دەيىن ۇلعايتىلادى. جەكەشەلەندىرۋدى دامىتۋعا باعىتتالعان شارالار مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن 14 پايىزعا دەيىن قىسقارتۋدى كوزدەيدى. قابىلدانعان شارالار شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسىن 2025 جىلعا قاراي 35 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

– «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋى­نىڭ درايۆەرى» جوباسىندا قانداي سالالارعا باسىمدىق بەرىلمەك؟

– بۇل جوبا بازالىق قىزمەت­تەرگە تەڭ قولجەتىمدىلىكتى جانە ەلىمىزدىڭ كولىكتىك بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سونداي-اق وڭىرلەر اراسىنداعى قاتىناستى جانە وڭىرلەر ىشىندەگى ەلدى مەكەندەردىڭ ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىن رەتتەيدى. ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 4 مىندەت، 20 كورسەتكىش جانە 94 ءىس-شارا كوزدەلگەن. ۇلتتىق جوبانى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمى شامامەن 7،6 ترلن تەڭگەگە تەڭ. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 4 ترلن تەڭگە، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 786 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا شامامەن 2،8 ترلن تەڭگە بيۋدجەتتەن تىس جانە جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ كەرەك.

«قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋى­نىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوبا­سى­نىڭ نەگىزگى شارالارى ماڭىز­دى مىندەتتەرگە ارنالعان. ماسە­لەن، جوبا اياسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسىنا 13،5 ترلن تەڭگە ينۆەس­تيتسيا تارتىلماق. 16 مىڭ شاقى­رىم سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرى سالىنادى. ەكىنشى – جولداردى سالۋ جانە «دوستىق-مويىنتى» ۋچاسكەسىن ەلەكترلەندىرۋ ەسەبىنەن قىتاي-ەۋروپا-قىتاي قاتىناسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن 5 ەسە ۇلعايتۋ جوس­پار­لانۋدا. «تۇركىستان-شىم­كەنت-تاشكەنت» جوعارى جىل­دام­دىقتى ماگيسترالىنىڭ قۇرىلىسى قامتاماسىز ەتىلەدى.

ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە قالالار مەن اۋىلدار تولىقتاي سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ قىزمەتتەرىنە قوسىلادى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن دامۋ الەۋەتى بار 3 561 اۋىلدى جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق 103 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنادى. رەسپۋبليكالىق اۆتوجولداردىڭ بارلىعىن جانە جەر­گىلىكتى دەڭگەيدەگى اۆتو­جول­داردىڭ 95 پايىزىن «جاقسى» دەگەن جاعدايعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ترانزيتتىك جۇك كولەمىن 2025 جىلعا قاراي 30 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

– سوندا ءۇش جوبانىڭ ەكو­نوميكاداعى جالپى اسەرى قانداي بولماق؟

– ءبىز اتاپ وتكەن ءۇش جوبا تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدى 5 پايىز دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتۋگە، حالىقتىڭ تابىسىن 27 پايىزعا ارتتىرۋعا جانە 450 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋعا جول اشادى. سونىمەن قاتار دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىندە ينفراقۇرىلىم ساپاسى بويىنشا قازاقستاننىڭ پوزيتسياسىن 40-ورىنعا دەيىن جاقسارتۋ كوزدەلۋدە. ءبىز ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ، ۇلتتىق جوبالار شەڭبەرىندەگى ءىس-شارالاردىڭ ۋاقتىلى ءارى ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ۇقساس جاڭالىقتار