– اسەت ارمان ۇلى, جۋىردا مەملەكەت باسشىسى 10 ۇلتتىق جوبانىڭ تىزبەسىن بەكىتتى. ونىڭ ۇشەۋىن ءسىز باسقارىپ وتىرعان ۆەدومستۆو ازىرلەدى. بۇل جوبالار نەسىمەن ءتيىمدى؟
– ءيا, پرەزيدەنت جانىنداعى رەفورمالار جونىندەگى جوعارى كەڭەستىڭ تاپسىرماسىمەن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ ءۇش ۇلتتىق جوبانى ازىرلەدىك. ولار – «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ», «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» جانە «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» اتتى جوبالار. بۇلار ەلىمىزدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ ۇلتتىق جوسپارىن جانە Nur Otan پارتياسىنىڭ «وزگەرىستەر جولى: ءار ازاماتقا لايىقتى ءومىر!» اتتى سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. ۇلتتىق جوبالاردىڭ ۇتىمدى تۇسى كوپ. ولاردىڭ ارقايسىسىنا جەكە-جەكە توقتالىپ وتكەن ابزال.
– «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ» ۇلتتىق جوباسى 5 باعىتتى قامتيدى. ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 6 مىندەت, 13 كورسەتكىش جانە 55 ءىس-شارا كوزدەلگەن. ناتيجە قانداي بولماق؟
– ءسىز ايتقان 5 باعىتقا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, مۇناي-گاز-حيميا, ەنەرگەتيكا كەشەندەرىن, گەولوگيا سالاسىن دامىتۋ, سونداي-اق شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ارتتىرۋ جاتادى. بۇعان 15,9 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان. ونىڭ 402 ملرد تەڭگەسىن – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, 15,5 ترلن تەڭگەنى جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن تارتۋ كوزدەلىپ وتىر.
ناتيجەگە كەلسەك, ۇلتتىق جوبا 2025 جىلعا قاراي تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدى 5 پايىزعا قامتاماسىز ەتپەك. بۇل رەتتە وڭدەۋ ونەركاسىبى كاسىپورىندارىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ ءۇشىن شارالار قابىلدانادى. ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋعا جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى تاۋارلارىنىڭ نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتىن 418 يندۋستريالىق جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. جوبا شەڭبەرىندە 1 مىڭ بەلسەندى ەكسپورتتاۋشىنىڭ سىرتقى نارىقتارعا شىعۋى قامتاماسىز ەتىلمەك. سونداي-اق 350-گە جۋىق ەكسپورتتاۋشى Alibaba جانە Amazon سياقتى حالىقارالىق ەلەكتروندى پلاتفورمالارعا شىعادى دەگەن جوسپار بار.
بۇعان قوسا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەرىن شىعارۋ ماقساتىندا 2025 جىلعا قاراي 5 مۇناي-گاز-حيميا زاۋىتىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانۋدا. ەنەرگەتيكالىق كەشەندى قارقىندى تۇردە جاڭعىرتۋ ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ جالپى كولەمىندەگى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى 6 پايىزعا جەتەدى. قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى 1,5 ەسە ارتادى. شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت 2 ەسە ۇلعايىپ, 2025 جىلى 41 ملرد دوللاردى قۇرايدى. شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيالاردى 75 پايىزعا ارتتىرۋ جوسپارلانۋدا. ەكونوميكاداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى 1,2 ەسە وسەدى. ەنەرگەتيكالىق كەشەندى جاڭعىرتۋ ەسەبىنەن 2 مىڭ مەگاۆاتت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قوسىمشا قۋاتى ىسكە قوسىلادى. گەولوگيالىق زەرتتەلەتىن ايماقتىڭ كولەمىن 2,3 ملن شارشى شاقىرىمعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلۋدە.
– «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» ۇلتتىق جوباسى كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋعا, جاڭا تاۋاشالاردى قالىپتاستىرۋعا, باسەكەلەستىكتى كەشەندى دامىتۋعا باعىتتالاتىنى اتاۋىنان-اق تۇسىنىكتى. بۇعان قانشا قارجى جۇمسالماق؟
– ۇلتتىق جوبانى قارجىلاندىرۋعا شامامەن 8,5 ترلن تەڭگە كەرەك. ونىڭ 1 ترلن تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, 125 ملرد تەڭگەسى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن الىنادى. سونداي-اق 7,3 ترلن تەڭگە كولەمىندە جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلگەن. جالپى, بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 10 مىندەت, 30 كورسەتكىش جانە 69 ءىس-شارا قاراستىرىلعان. ۇلتتىق جوبا كاسىپكەرلىك قۇرىلىمىنا ساپالى وزگەرىستەر اكەلەدى. وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن جەكە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا جاعداي جاساۋ, كاسىپكەرلەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس داعدىلاردى دامىتۋ, سونىمەن قاتار سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانباق. ۇلتتىق جوبانىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىڭ ۇلەسىن تومەندەتۋ. ۇلتتىق تاۋار وتكىزۋ جەلىسىن قۇرۋ جانە جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا.
كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا 690 مىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلماق. «باستاۋ بيزنەس» اياسىندا جەكە ءىسىن اشقان كاسىپكەرلەر سانى 2 ەسە وسەدى. سونىڭ ىشىندە 55 مىڭ اۋىل كاسىپكەرىنە ناقتى قولداۋ كورسەتىلەدى. ساۋدا ينفراقۇرىلىمىنىڭ زاماناۋي فورماتتارىن قۇرۋ ماقساتىندا كوپ فورماتتى ساۋدا وبەكتىلەرى 6-دان 132-گە دەيىن ۇلعايتىلادى. جەكەشەلەندىرۋدى دامىتۋعا باعىتتالعان شارالار مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن 14 پايىزعا دەيىن قىسقارتۋدى كوزدەيدى. قابىلدانعان شارالار شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسىن 2025 جىلعا قاراي 35 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» جوباسىندا قانداي سالالارعا باسىمدىق بەرىلمەك؟
– بۇل جوبا بازالىق قىزمەتتەرگە تەڭ قولجەتىمدىلىكتى جانە ەلىمىزدىڭ كولىكتىك بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سونداي-اق وڭىرلەر اراسىنداعى قاتىناستى جانە وڭىرلەر ىشىندەگى ەلدى مەكەندەردىڭ ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىن رەتتەيدى. ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 4 مىندەت, 20 كورسەتكىش جانە 94 ءىس-شارا كوزدەلگەن. ۇلتتىق جوبانى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمى شامامەن 7,6 ترلن تەڭگەگە تەڭ. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 4 ترلن تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 786 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇعان قوسا شامامەن 2,8 ترلن تەڭگە بيۋدجەتتەن تىس جانە جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ كەرەك.
«قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسىنىڭ نەگىزگى شارالارى ماڭىزدى مىندەتتەرگە ارنالعان. ماسەلەن, جوبا اياسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 13,5 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلماق. 16 مىڭ شاقىرىم سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرى سالىنادى. ەكىنشى – جولداردى سالۋ جانە «دوستىق-مويىنتى» ۋچاسكەسىن ەلەكترلەندىرۋ ەسەبىنەن قىتاي-ەۋروپا-قىتاي قاتىناسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن 5 ەسە ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا. «تۇركىستان-شىمكەنت-تاشكەنت» جوعارى جىلدامدىقتى ماگيسترالىنىڭ قۇرىلىسى قامتاماسىز ەتىلەدى.
ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە قالالار مەن اۋىلدار تولىقتاي سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ قىزمەتتەرىنە قوسىلادى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن دامۋ الەۋەتى بار 3 561 اۋىلدى جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق 103 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنادى. رەسپۋبليكالىق اۆتوجولداردىڭ بارلىعىن جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى اۆتوجولداردىڭ 95 پايىزىن «جاقسى» دەگەن جاعدايعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ترانزيتتىك جۇك كولەمىن 2025 جىلعا قاراي 30 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– سوندا ءۇش جوبانىڭ ەكونوميكاداعى جالپى اسەرى قانداي بولماق؟
– ءبىز اتاپ وتكەن ءۇش جوبا تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسۋدى 5 پايىز دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتۋگە, حالىقتىڭ تابىسىن 27 پايىزعا ارتتىرۋعا جانە 450 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋعا جول اشادى. سونىمەن قاتار دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىندە ينفراقۇرىلىم ساپاسى بويىنشا قازاقستاننىڭ پوزيتسياسىن 40-ورىنعا دەيىن جاقسارتۋ كوزدەلۋدە. ءبىز ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ۇلتتىق جوبالار شەڭبەرىندەگى ءىس-شارالاردىڭ ۋاقتىلى ءارى ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەمىز.
