ايماقتار • 26 قازان، 2021

جارقىننىڭ جاقسىلىعى

29 رەت كورسەتىلدى

تاياۋدا كوكشەتاۋ قالاسىنداعى كوكتەم شاعىن اۋدانىنداعى كوپقاباتتى ءۇيدىڭ پاتەرلەرىنىڭ بىرىندە گاز-اۋا قوسپاسى جارىلدى. ءوز باسىن قاتەرگە تىككەن ازاماتتىڭ ارقاسىندا تۇرعىندار ءدىن امان قالدى.

وبلىستىق توتەنشە جاعداي­لار دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرى جارقىن شاياحيموۆتىڭ ۇيىنە كەلگەن ءساتى ەدى. تابالدىرىقتان اتتاعانىمەن سىرت كيىمىن شەشىپ تە ۇلگەرمەگەن. ەكپىنى ءۇي جىققانداي قۋاتتى جارىلىس وقىس دۇڭك ەتە ءتۇستى. قاپەلىمدە ەشتەڭە ويلاپ تا ۇلگەرمەگەن. تەك قىزى اسەم عانا وقىس وقيعادان سوڭ ىلە ەس جيىپ، گاز جارىلۋى مۇمكىن-اۋ دەپ تەلەفون قۇلاعىنا جارماسقان.

جارقىن قۋاندىق ۇلى توسىن وقيعانىڭ ءمان-جايىن باجايلاپ، الدىمەن ادامداردى قۇت­قارۋ كەرەك دەگەن شەشىمگە كەلدى. جارىلىستىڭ نەدەن بولعانىن كەيىن انىقتاي جاتار. ءدال قازىر تاعى دا قايتالانۋى مۇمكىن اپات­تىڭ الدىن الىپ، تۇرعىنداردى قاۋىپ­سىز جەرگە الىپ شىققان ءجون. ءوز باسىنا دا قاتەر ءتونۋى اب­دەن مۇمكىن. بىراق ونى ويلايتىن دا ۋاقىت بولعان جوق. جانىن شۇ­بە­رەككە ءتۇيىپ، كوپقاباتتى ءۇي تۇر­عىن­­دارىن بىرتىندەپ شىعارا باس­تا­دى. الدىمەن ايەلدەر مەن بالا­لار­دى شىعاردى. كەيىن وقيعا ورىن ال­عان، قىزىل جالىننىڭ سۋما­قاي ءتىلى شار­­پي باستاعان پاتەر­گە كىردى. كوز جۇ­گىر­تىپ قاراسا، اس ءۇي­دىڭ جي­ھاز­دارى، تەرەزەلەردەگى پەر­دە­لەر لاپىلداپ جانىپ جاتىر. وت شار­پىعان جەرگە سۋ شاشتى. ءبىر جاق­سىسى، جالعىز ەمەس ەكەن. جا­رقىن­نىڭ قورىقپاي تاۋەكەلگە بەل بۋعانىن كورگەن كورشىلەر دە كومەكتەسۋدە.

توتەنشە جاعدايلار سالاسىن­دا ىستەگەندىكتەن قاتەرگە باس تى­گىپ، ءتونىپ كەلگەن قاۋىپتىڭ ال­دىن الۋ­دىڭ جولىن بىلەتىن جار­قىن قۋان­دىق ۇلى تومەنگى شكافتى اشىپ، گاز باللونىن اعىتىپ، قاۋىپ­سىز جەر­گە شىعارعان. جارىلا قالسا، جا­رىم دۇنيەنى قيراتىپ كەتەتىن گاز باللونىنان قۇتىلعان سوڭ كى­رە بەرىستەگى گاز كرانىن ءسون­دىرۋ قا­جەت. بيىكتە ەكەن، ادام قولى جەت­پ­ەي­تىن جەردە. باسپالداق ىزدەپ جۇ­رە­تىن ۋاقىت قايدا، كورشىسىن يىعى­­نا مىنگىزگەن. كورشىسى ەكەۋى قاربا­­لاسىپ ءجۇرىپ كراندى جاۋىپ، ەس جيدى.

– مۇنان سوڭ وقيعا ورىن ال­عان پاتەرگە قايتادان كىرىپ، گاز شۇمەگىن جاپتىم، – دەيدى جار­قىن قۋان­دىق ۇلى، – شالا جان­عان زاتتار ءالى دە بىقسىپ جاتىر. قايتا تۇتانىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. قايتا-قايتا سۋ قۇيىپ، شاشىلعان شوقتىڭ ءبارىن وشىردىك. باسقا پاتەرلەردە دە گاز جينالىپ قالىپ، ۇيدە جارىلىس قاۋپىن قايتا تۋدىرا ما دەپ سەسكەنگەنىم دە راس.

ءتونىپ كەلگەن قاۋىپ-قاتەردىڭ بەتىن قايتارعان كەيىپكەرىمىز ءوزىنىڭ ءىسىن استە ەرلىك دەپ ەسەپتە­مەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، كەز كەلگەن ەر-ازامات ءدال وسىنداي قيىن كەزدە باسىن بايگەگە تىگۋى مۇمكىن.

اڭگىمە كوگىلدىر وتىن تۋرالى بولعاندىقتان، وبلىس ورتالى­عىنداعى قالىپتاسىپ وتىرعان جاعداي تۋرالى تاراتىپ ايتا كەتەلىك. كۇزدىڭ العاشقى ايلارىندا كوگىلدىر وتىن تاپشىلىعى قاتتى سەزىلە باستادى. وبلىس ورتالى­عىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى ءبىر ايعا تاياۋ ۋاقىت بويى گازسىز وتىردى. ورتالىقتاندىرىلعان گاز جۇيەسى بار تۇرعىن ۇيلەردە تۇرسا دا، تۇر­عىن­دار امالسىزدان تۇرمىستىق بال­لونداردى پايدالانا باستاعان. ارينە ەرەجەگە ساي ەمەس. بىراق قاۋىپ­تى ەسكەرمەۋگە كۇنكورىس سەبەپ.

وندايدا وقىس وقيعا ورىن الادى-اۋ دەپ ويلاي بەرمەيتىنى دە بار ەمەس پە؟ گاز-اۋا جارىلعان پا­تەر­­­دىڭ بولمەارالىق ىشكى قابىر­عا­­لارى ءب ۇلىنىپ، قاۋساپ قالدى. ءۇي يەسى­­نىڭ دەنەسىن كۇيىك شالىپ، كەنەت ورىن العان قاتەردەن قات­تى شوشىن­عان ەكىنشى كورشىسى اۋرۋ­حاناعا ءتۇستى. وسى كوپقاباتتى تۇر­عىن ءۇيدى كوگىلدىر وتىنمەن قام­تاماسىز ەتۋگە ءتيىستى «گاز قىز­مەت» جشس باس­شى­لىعى بۇل ارادا وزدەرىنىڭ ەش كىناسى جوعىن ايتىپ اقتالۋدا.

– بۇل ۇيدە ءتورت كۇن گاز بول­عان جوق، – دەيدى كومپانيا دي­رەك­تورى مارال كاركەنوۆا، – تۇر­عىن­دار­دىڭ وزدەرى گاز رەدۋكتورىن ۇمى­تىپ، اشىپ تاستاۋى مۇمكىن عوي.

وسى ارادا كوگىلدىر وتىن ماسە­لەسىنىڭ جايى قازىر تىم كۇر­دەلى ەكەنىن ايتا كەتۋگە بولار. كوم­پا­نيا باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا، ولار الەۋمەتتىك شيە­لەنىس­تىڭ الدىن الۋعا تىرىسۋدا. سوندىقتان وزدەرى ازداپ شىعىن شەكسە دە، گاز بەرىپ وتىر. بىراق مۇنداي جومارتتىق كوپكە سوزىلا بەرمەۋى مۇمكىن. جەر­گىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، گاز تاپشىلىعىنىڭ تۋىنداۋى ەنەر­گەتيكا مينيسترلىگىنىڭ الەۋمەتتىك گازدى جەتكىزۋدى اككرەديتتەۋدەن وتكىزگەننەن كەيىن تۋىنداپ وتىر. وبلىس ورتالىعىنداعى بىرنەشە گازبەن قامتاماسىز ەتەتىن ۇيىمدار وسى تالاپتان وتە الماعان.

– مينيسترلىك پاندەمياعا باي­لانىستى قايتا وڭدەلگەن گازدى ەلەكت­روندى ساۋدا الاڭىنا شىعار­عان. ال بۇل جەردەگى ءتارتىپ بويىنشا كىم ەڭ جوعارى باعا قويسا، سول ساتىپ الادى، – دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك قۇداباي، – بۇ­رىن وبلىسقا جەكە بولىنەتىن گاز، ەندىگى ارادا ەلەكتروندىق بيرجا ارقىلى ساتىلۋدا. بيرجاداعى باعا رەتتەلمەيدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن گازدىڭ ءار كەلىسىن وبلىس 70-80 تەڭگەدەن ساتىپ السا، بيرجاداعى باعا 100 تەڭگەگە ءوسىپ كەتكەن.

قاۋىپ-قاتەردىڭ تۋىنداۋى مىنادان. وبلىس ورتالىعىندا بار­لى­عى 238 گاز تاراتۋ قوندىر­عى­سى بولسا، سونىڭ 112-ءسى عانا جۇ­مىس ىستەيدى. بۇل جەلىگە 285 كوپ­قاباتتى تۇرعىن ءۇي قوسىلعان. ورتالىقتاندىرىلعان گاز جەلىسى قالانىڭ نەبارى 41،4 پايىزىن عانا قامتىعان. قالعان جۇرت گاز باللوندارىن پايدالانۋدا. تاعى ءبىر كوپتەن بەرى شەشىمىن تاپ­پا­عان دۇنيە – گازدىڭ ساپاسى. ار­قا­نىڭ ساقىلداعان سارى ايازى ۇستەم­دىك قۇرعان شاقتا ساپاسىز گاز قۇبىر­لاردا ءجيى قاتىپ قالادى. گاز قۇ­بى­رىنىڭ ىستەن شىعۋى وسى كەزدە جيى­لەيدى. ورتالىقتاندىرىلعان جۇ­ي­ەدەگى كوگىلدىر وتىن قايتا-قاي­تا توقتاپ قالا بەرگەندىكتەن تۇر­عىن­دار گاز باللونىن پايدالانۋدا. وسىنداي سەبەپتەرگە بايلانىس­تى شامامەن 4 مىڭنان استام تۇ­تى­نۋشى گازعا قوسىلماي، قاۋىپ-قا­تەردىڭ قاتپارىن قالىڭداتا تۇسۋ­دە. مامانداردىڭ ايتۋىنا قا­را­­عاندا، وزدەرىنىڭ مىندەتتەرىن مۇل­تىكسىز ورىنداماعان گاز تا­راتۋ­­شى ۇيىمدار اكىمشىلىك جاۋاپ­­كەرشىلىككە تارتىلۋعا ءتيىس. بى­راق قالانى كوگىلدىر وتىنمەن قام­تاما­سىز ەتۋ ماسەلەلەرىن قادا­عا­لاي­تىن ينسپەكتور جوق ەكەن. دە­مەك جۇز­دەگەن تۇرعىندى گازسىز قال­دىر­عان «گاز قىزمەت» ۇجىمىنا ەشبىر جازا قولدانىلماۋى دا مۇمكىن.

ايتىپ كەلگەن اپاتتان ءبىر مار­تە امان قالدىق. جوعارىدا ءبىز ايتىپ وتكەن تۇيتكىلدەردىڭ تىگىسى جازىلماسا، «جامان ايتپاي، جاقسى جوق» دەگەندەي، قالا تۇرعىندارى ويدا جوقتا پايدا بولعان وقىس دىبىستان ۇرەيلەنىپ، ىشكەندەرى اس بولماي كۇن كەشەرى انىق.

 

كوكشەتاۋ

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار