بۇعان دەيىن جازۋشى سايىن مۇراتبەكوۆ تۋرالى مىڭ-سان پىكىر ايتىلدى: بۇل دا سوڭعى ءسوز ەمەس. ەڭ باستىسى, ونىڭ كلاسسيك ەكەنى اقيقات. وسى تۇستا قايتالاپ وقىلاتىن جازۋشى – ناعىز جازۋشى دەسەك, تىم جاتتاندى كورىنۋى مۇمكىن. دەگەنمەن وقىرمان اراعا ۋاقىت سالىپ, شىعارماداعى بۇرىن كەشكەن سەزىمدەردى ىشتەي ساعىنىپ, مىندەتتى تۇردە سايىندى ىزدەيدى. سول كەيىپكەرلەردى تانىمايتىنداي, سول وقيعالاردان مۇلدەم بەيحابار كەيىپتە قايتا وقي باستايدى. قايتا تەبىرەنەدى, قايتا تولقيدى.
سوعىس ۋاقىتىنداعى بالالاردىڭ ءبارىنىڭ تاعدىرى بىردەي بولدى: كوكەلەرى سوعىستان قايتپادى, جالعىز شەشەنىڭ بەينەتىمەن ەرجەتتى. سايىننىڭ دا ءومىرى وزگەلەردەن وزگەشە بولمادى. الايدا سول داۋىردەن شىققان جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىندا, بايقاپ قاراساڭىز, قايعىنىڭ ءىزى كەزدەسەدى, ومىرگە دەگەن وكپەنىڭ, ادىلەتكە دەگەن جاۋاپسىز سۇراقتاردىڭ تابى بولادى. ول قالىپتى سياقتى. ال سايىننىڭ قالامىنا بۇل نازىكتىك قايدان كەلدى؟ شىعارمالارىنداعى جىلۋلىق قانداي جۇرەكتەن توگىلىپ جاتىر؟
ول تەك كەيىپكەرلەرىنىڭ «جابايى الما» جەپ وسكەنىن ايتادى. جابايى الما – جازۋشى تۆورچەستۆوسىنداعى نەگىزگى ادەبي فون ىسپەتتەس. اۋىل ومىرىندەگى ءتۇرلى وقيعالار, كەيىپكەرلەردىڭ ىشكى سەزىنۋلەرى مەن كوزقاراستارى وسى جابايى الما اعاشىنىڭ اينالاسىندا ءوربيدى. وسى ءبىر دەتال ارقىلى شىعارمالارىنداعى ءومىر ساباقتارىنىڭ سالماعى سەزىلەدى. جابايى المانىڭ قىشقىل ءدامىنىڭ استارىندا ءومىردىڭ ءوزى جاتىر.
فلوبەر بىردە: «اڭگىمە جازۋ قيىن بولعان سوڭ رومان جازۋعا ءماجبۇر بولدىم» دەپ اعىنان جارىلىپتى. اڭگىمە – جازۋشى شەبەرلىگىنىڭ ايناسى ەكەنىن, وندا قالامگەردىڭ ارتىقشىلىعى دا, كەمشىلىگى دە كوكتامىرلانىپ كورىنىپ تۇراتىنىن بىلەمىز. وسى ءبىر شاعىن جانردىڭ شىڭىندا تۇرعان بەيىمبەت سياقتى جازۋعا كوپ ادام ۇمتىلدى. سول ۇمىتتىلەردىڭ ىشىندە سايىن مۇراتبەكوۆتىڭ جۇلدىزى جارىق. ول العاشقى
جازۋىنان-اق جاڭىلعان جوق. شالعايدان مەنمۇندالاپ, بولەك بىتكەن بولمىسىمەن باۋرادى. وقىرمان ونىڭ اڭگىمەلەرىنىڭ ءومىردىڭ وزىندەي شىنايىلىعىنا سەندى. سىرلى سازداي توگىلگەن نازىك ليريزمىنە ەلىتتى, ەلىكتەدى. شىعارمالارىندا كوركەمدىكتەن بولەك الدەبىر باياۋ مۋزىكا بارداي اسەر قالدىراتىنىنا تاڭعالدى.
سايىننىڭ ستيلىندە جازىپ, ايان مەن ساتاي سىندى وقىرمان جادىندا جاتتالار كەسەك بەينەلەر جاساۋعا تالپىنعاندار دا از بولعان جوق. ماسەلەن, «مەنىڭ قارىنداسىمنان» كەيىن اق بانتيكتى قىزدار جايىندا ءارتۇرلى دەڭگەيدە جازىلعان شىعارمالار كوبەيدى. ال «جۋسان يىسىنەن» سوڭ ادەبيەتتە جۋسان تۋرالى جامىراي جازۋ ءۇردىسى بەلەڭ الدى.
سايىننىڭ پاسپورتىنا اينالعان وسى پوۆەستىڭ قالاي جازىلعانى تۋرالى جازۋشىنىڭ جارى ءوز ەستەلىكتەرىنىڭ بىرىندە: «سايىن كوبىنە تۇندە جازاتىن. كۇزدە قارلى جاۋىن جاۋادى عوي. اسىرەسە, سول كەزدى قاتتى جاقسى كورەتىن. ونداي ۋاقىتتاردا جۇمىستان كەلە سالا جازۋعا وتىراتىن. اۋەجاي ماڭىنداعى ۇيدەن قالاداعى پاتەرگە كوشكەندە سايىننىڭ «كوكوراي», «كۇسەن-كۇسەكە», «جابايى الما», «جۋسان ءيىسى», «باسىندا ۇشقارانىڭ» سىندى شىعارمالارى دۇنيەگە كەلدى. «جۋسان ءيىسىن» جازىپ بىتكەن سوڭ ول كەرەمەت كوڭىل كۇيدە ءجۇردى», دەيدى. ءيا, جازۋشى دا وقىرمانعا قيماس دوس بولاتىن ەرتەگىشى بالا سىيلاعانىن سەزگەن شىعار. «ەي, توقتاڭدارشى, مەن سەندەرگە بۇگىن كەشەگىدەن دە قىزىق ەرتەگى ايتامىن» دەگەن جالىنىشتى ۇنمەن بالالاردىڭ سوڭىنان دالباقتاپ جۇگىرەتىن اياننىڭ تاعدىرى – سول ءداۋىردىڭ كوركەم جازۋداعى كورىنىسىنە اينالدى. بۇل اياننىڭ وبرازى تەك سول ۋاقىت كەڭىستىگىنە عانا سىيادى دەگەن ءسوز ەمەس. سوعىس جىلدارىندا اشقارىنعا الما جەپ وسكەن بالالاردان كەيىن قانشاما ۇرپاق الماستى. سول ۋاقىتتا قان مايداننىڭ ءدۇمپۋى ەلدىڭ ۇرەيىن ۇشىرسا دا, قازىر ول دا ءبىر تاريحي وقيعا بولىپ, سانادا جەڭىس كۇنى مەرەكەسى بولىپ قالا بەردى. دەسەك تە ەرتەگىشى اياننىڭ وبرازى بۇگىنگى تاۋەلسىز ۇرپاققا دا بوتەن ەمەس. ءالى قانشا ۋاقىت وقىلا بەرەتىنىن كىم ءبىلسىن... كلاسسيكانىڭ كۇشى وسىندا شىعار.
جازۋشىنىڭ عۇمار دەگەن دوسى بىلاي دەپ ايتقان ەكەن: «سەنىڭ «وتاۋ ءۇي» اتتى كىتابىڭدا «جۋسان ءيىسى» اتتى اڭگىمەڭ بار ەمەس پە؟! مىنە, سونى وقىعان ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ءتاجىباي, ناۋقان دەگەن اعايىندى مەحانيزاتور ەكى جىگىتتىڭ ۇلكەنى: «بۇل مەن تۋرالى جازىلعان ەكەن», دەيدى قىزىپ وتىرىپ. ونى ەستىگەن كىشىسى: «جوق, مۇنداعى اياننىڭ تاعدىرى تۋرا ماعان ۇقسايدى», دەپ وعان قارسىلىعىن بىلدىرەدى. ءسويتىپ ەكەۋى شارتپا-شۇرت توبەلەسىپ, اقىرىندا ولاردى ازەر ايىرىپ الىپتى». ايان – اۋىل بالالارىنىڭ تاعدىرىنان قۇرالعان جيىنتىق وبراز بولعان سوڭ مۇنداي وقيعانىڭ ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت بولعانى ءسوزسىز.
كەيدە سايىن مەن ورالحان بوكەيدىڭ جازۋىندا ورتاق ءبىر دۇنيەلەر بار سياقتى كورىنەدى. ىشكى سەزىنۋى, كەيىپكەردەن شىعىپ كەتىپ وي سوعۋلارى ۇقسايتىنداي.
سايىن رومان جازعان جوق, ەسەسىنە ءبىرتالاي اڭگىمە-پوۆەستەرى قايتالاپ وقىلادى. ول مەملەكەتتىك قىزمەتتە دە ەڭبەك ەتتى. جازۋشىنىڭ بۇل تاڭداۋى شىعارماشىلىعىنا اسەر ەتكەن دە بولار, بالكي. ودان بولەك سايىننىڭ اۋدارماشىلىعى ءجيى ايتىلمايدى. ول ءانۋار ءالىمجانوۆتىڭ بەلگىلى رومان-پوۆەستەرىن, الەكس لا گۋمانىڭ «تاس عالام» رومانىن, ت.ب. كوركەم شىعارمالاردى ءتارجىمالادى.
بيىل سول قاراسوزدەگى ليريك سايىننىڭ تۋعانىنا 85 جىل تولىپ وتىر. مەرەيتويلىق ءداستۇردى اڭساپ, ادەتتەگىدەي, ەسكەرتكىشىن تۇگەندەۋ – ماقساتىمىز ەمەس. ونىڭ ۇستىنە سايىننىڭ شىعارمالارى دا جيىن-تويلارعا مۇقتاج ەمەس. دەگەنمەن جازۋشىنىڭ بيىلعى مەرەيتويى اتالىپ وتىلمەدى. كەيدە ادەبيەتتە دە ادىلەتسىزدىك بارداي كورىنەدى. كەز كەلگەن تالانتتى قالامگەر ومىردەن وتكەن سوڭ جوقتاۋشىسى بولماسا, ۇمىتىلىپ كەتە بارادى (ماسەلەن, تاكەن الىمقۇلوۆ, ءتىپتى كەشەگى فاريزا قوعامنان الىستاپ بارا جاتقانداي). سايىن دا وسى ءبىر ءولىارا شاقتا كوپ اتالماي, قوعامىنىڭ ادىلەتسىزدىگىنەن ۋاقىتتىڭ شىڭىراۋىنا ءتۇسىپ كەتپەسە ەكەن دەيمىز. بىراق كلاسسيكا وعان دەس بەرمەس.
