تاۋەلسىزدىك مەرەيتويى – ماڭىزدى تاريحي بەلەس
جيىنعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى, رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جەتەكشىلەرى, سونداي-اق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
پرەزيدەنت وتىرىستىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا ءوتىپ جاتقانىن باسا ايتىپ, قازاقستان ءۇشىن بۇل مەجەنىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى.
– بۇگىن ءبارىمىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا جينالىپ وتىرمىز. تاۋەلسىزدىك مەرەيتويى – قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى تاريحي بەلەس. ءبىز وسى جىلداردا تۇعىرى مىعىم, قۋاتتى مەملەكەت قۇردىق. ەكونوميكامىزدى وركەندەتتىك, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىردىق. مۇنىڭ بارىنە بەرەكەلى بىرلىگىمىز ارقىلى قول جەتكىزدىك, – دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدە ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسى قالىپتاسقانىن جانە ونىڭ تيىمدىلىگىن الەم قوعامداستىعى مويىنداعانىن ايتتى.
– قازاقستانداعى تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىق قوعامداعى ىنتىماق پەن تەڭدىكتەن, ءوزارا سەنىم مەن قۇرمەتتەن باستاۋ الادى. قاستەرلى وتانىمىزدا ءتۇرلى مادەنيەتتىڭ ۇيلەسىم تاپقانى – سونىڭ ايقىن كورىنىسى. بۇل – ءبىرتۇتاس ۇلت بولىپ ۇيىسۋىمىزدىڭ باستى قاعيداتى ءارى اينىماس ستراتەگيالىق باعدارىمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت بۇگىنگى كۇردەلى كەزەڭدە ەلدىك بىرلىك پەن ىنتىماقتى ودان ءارى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى قادام ەكەنىنە توقتالدى.
– قازىرگى زاماندا سىن-قاتەرلەر از ەمەس. مۇنداي جاعدايدا ءبىز جالپىۇلتتىق بىرلىگىمىزدى ودان ءارى بەكەمدەي تۇسۋگە ءتيىسپىز. سوندا عانا مەملەكەتتىلىگىمىزدى نىعايتىپ, جاڭا بەلەستەردى باعىندىرا الامىز. اسسامبلەيانىڭ جيىرما توعىزىنشى سەسسياسىندا ەلباسى وسى بىرەگەي قۇرىلىمعا باسشىلىق جاساۋ قۇقىعىن ماعان سەنىپ تاپسىرعانىن بىلەسىزدەر. بۇل شەشىمدى قولداعان بارشاڭىزعا شىنايى العىسىمدى ايتامىن, – دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
ەتنوسارالىق كەلىسىم – تۇراقتىلىق كەپىلى
پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا ەل بىرلىگىن نىعايتا ءتۇسۋ قاجەتتىگىنە ايرىقشا ءمان بەرگەنىن ەسكە سالا وتىرىپ, وسى ماڭىزدى باعىتتا اسسامبلەيانىڭ باستى ءرول اتقاراتىنىن ايتتى.
– كەيىنگى ۋاقىتتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسى ءارتۇرلى ەتنوستىق توپتى قورعاۋعا جانە ولاردىڭ مۇددەلەرىن ىلگەرىلەتۋگە باعىتتاعان دەگەن پىكىرلەر ءجيى ايتىلادى. بىراق بۇل – ەلىمىزدەگى ماڭىزى زور ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا بەرىلگەن بىرجاقتى تۇسىنىك. شىن مانىندە, اسسامبلەيا ۇلت بىرلىگىن نىعايتۋدىڭ ناقتى قۇرالىنا اينالدى جانە بارلىق ازاماتتى ورتاق مەملەكەتتىك يدەيانىڭ توڭىرەگىنە جۇمىلدىرا الدى. اسسامبلەيانى قۇرۋدىڭ ارقاسىندا وتە كۇر-
دەلى پروبلەمانىڭ – ەتنوستىق ماسەلەنى ساياسيلاندىرۋدىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرى پايدا بولدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت اسسامبلەيانىڭ حالىق تۇتاستىعىن نىعايتۋعا, قازاقستاندىقتاردى قوعامدىق-ساياسي ومىرگە جۇمىلدىرۋعا, مەملەكەتتىك ءتىل مەن ونىڭ قازاقستانداعى مارتەبەسىن ىلگەرىلەتۋگە جانە ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ جاڭا فورماسىنىڭ قالىپتاسۋىنا قوسقان ۇلەسىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت ەتنوستىق سالاداعى پروبلەمالار دەسترۋكتيۆتى ماقساتتا پايدالانىلىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
– وكىنىشكە قاراي, ەتنوستىق فاكتورلار, ۇلتارالىق قاتىناستار, اسىرەسە داعدارىس كەزىندە ءتۇرلى قاقتىعىستىڭ وشاعى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىر. ونىڭ دەسترۋكتيۆتى الەۋەتى اقپاراتتىق جانە گيبريدتىك سوعىستاردىڭ, ءجيى جاسالاتىن پوپۋليستىك مالىمدەمەلەردىڭ, اشىق ارانداتۋشىلىقتىڭ قازىرگى داۋىرىندە ايتارلىقتاي كۇشەيە ءتۇستى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەتنوسارالىق كەلىسىم ەكونوميكاعا جانە ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى دەپ ەسەپتەيدى.
– ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن مادەنيەت پەن ءبىلىمنىڭ, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزى زور. ءبىز بۇل باعىتتاعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جان-جاقتى ءارى ءتيىمدى, ياعني ينكليۋزيۆتى بولۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جۇيەلى شارالار قابىلدادىق. وسى ماقساتتا ارنايى قۇرىلىمدار جاساقتالدى. دەگەنمەن ەتنوسارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ىسىندە ءاربىر مينيسترلىك پەن مەكەمە ايرىقشا ءرول اتقارادى. اسىرەسە, الەۋمەتتىك سالاداعى ساياساتتىڭ ورنى بولەك. شىن مانىندە, ەتنوساياساتقا قۇزىرلى ورگاندار عانا جاۋاپ بەرمەۋى كەرەك. الداعى مىندەتتەردى تابىستى ورىنداۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن قوعام بىرلەسە جۇمىس ىستەۋى قاجەت. سوندا عانا ءبىز حالقىمىزدىڭ بەرەكە-بىرلىگىن ساقتاپ, مەملەكەتىمىزدى نىعايتا الامىز. تۇراقتى دامۋدىڭ جانە ءوسىپ-وركەندەۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – وسى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەتنوسارالىق قاتىناس ساياساتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلداۋ كەرەك ەكەنىن ايتقان قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنا بىرقاتار باسىم مىندەت جۇكتەدى.
پرەزيدەنت, ەڭ الدىمەن, مۇمكىندىكتەردىڭ تەڭ بولۋ قاعيداتىنا نەگىزدەلگەن ايماقتىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. سونىڭ ىشىندە ەتنوستىق انكلاۆتاردىڭ تۋىنداۋىنا, مادەني جانە تىلدىك كەدەرگىلەرگە, ەتنوسارالىق شيەلەنىستەر مەن قاقتىعىستارعا اكەلىپ سوعاتىن الەۋمەتتىك-مادەني وقشاۋلانۋعا قاتىستى قاتەرلەرگە توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسى مۇنداي قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى قالالار مەن اۋىلداردا, وقشاۋلانعان ەتنوستىق اۋداندار مەن كۆارتالداردىڭ قالىپتاسۋى سياقتى جاعىمسىز تەندەنتسيانى ەڭسەرۋگە باعىتتالعان جۇيەلى شارالار ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سونىمەن بىرگە بىرقاتار ايماقتا ەتنوستىق توپتاردىڭ قازاقستاندىق شىنايى ومىردەن الىستاۋىنا بايلانىستى «ىشكى ەميگراتسيا» ءۇردىسى بايقالىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى.
– بۇل ءۇردىس ەتنوستىق توپتاردىڭ قازاقستان قوعامىنا تولىق ينتەگراتسيالانۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. مۇنداي كۇردەلى ءارى پروبلەمالى جاعدايلار تۋرالى اشىق ايتىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. بۇل پروبلەمالارعا كوز جۇمۋعا بولمايدى. ايتپەسە, بۇل كەلەڭسىزدىككە اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن جانە تۋىنداعان ماسەلەلەرگە شىنايى باعا بەرە المايمىز. مەملەكەت ەتنوستىق توپتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ينتەگراتسيالانۋ ساياساتىن جۇرگىزىپ, وسى نەگىزدە كەز كەلگەن شيەلەنىستىڭ جانجالعا ۇلاسپاۋى ءۇشىن الدىن الاتىنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. مۇنداي جانجالداردىڭ ءبارى تەرىس پيعىلدى ارانداتۋشىلاردىڭ ءىسى ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ونداي ارانداتۋشىلارمەن كۇرەسەمىز جانە ولارعا اياۋشىلىق بولمايدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماڭىزدى مىندەت. وسىعان بايلانىستى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ ءۇشىن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن جان-جاقتى قولداۋ قاجەت. ءتيىستى لاۋازىمدى تۇلعالار ولاردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋگە تىكەلەي جاۋاپتى بولادى.
– ءبىز بىلتىر ءار ءوڭىردىڭ ىشكى ساياسات باسقارماسىنان جەكە ءبولىم اشتىق. وسى بولىمدەرگە قولداۋ كورسەتىپ, جۇمىسىن جانداندىرا ءتۇسۋ كەرەك. ولارعا ءوز قۇزىرەتىنە كىرمەيتىن تاپسىرما بەرىلمەۋى قاجەت. اركىم وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى اتقارۋعا ءتيىس. «قوعامدىق كەلىسىم» مەكەمەسىنىڭ دە قىزمەتىنە قاتىستى وسى تالاپتى ۇستانۋىمىز كەرەك. اتالعان ۇجىمداردا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن كوبەيتكەن ءجون. ەتنوسارالىق قاتىناس سالاسىنداعى وڭىرلىك قۇرىلىمداردى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. بۇل جۇمىستى, ەڭ الدىمەن, ۇلتتىق قۇرامى ءارتۇرلى جانە بەلگىلى ءبىر ەتنوس وكىلدەرى تىعىز قونىستانعان ايماقتاردا قولعا الۋ قاجەت. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى ەتنوسارالىق قاتىناس سالاسىنا جۇيەلى ساراپتاما جۇرگىزۋدە. بۇعان قوسا, مينيسترلىك قانداي دا ءبىر كيكىلجىڭ تۋىنداعان كەزدە ءتيىمدى ارەكەت جاساۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن ايقىندادى. بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدىكتەر ۇسىنىمداردى ساپالى ورىنداۋعا ءتيىس. بۇل جۇمىستا اسسامبلەيانىڭ تاجىريبەسىنە ارقا سۇيەگەن ءجون. سونداي-اق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ ءۇشىن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىن بارىنشا قولداۋ كەرەك. ءتيىستى لاۋازىمدى تۇلعالار ولاردىڭ قىزمەتى ۇيلەسىمدى بولۋىنا تىكەلەي جاۋاپ بەرەدى. بۇل سالادا سالعىرتتىق پەن قاتەلىككە جول بەرۋگە بولمايدى. وسىنى اركىم ەستە ساقتاۋى قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.
تەرىس پيعىلدىلاردىڭ جەتەگىنە ەرىپ كەتپەۋ ماڭىزدى
مەملەكەت باسشىسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ تاعى ءبىر باسىم مىندەتى رەتىندە الەۋمەتتىك, قىلمىستىق, تۇرمىستىق جانجالداردىڭ الدىن الۋدى اتادى. پرەزيدەنتتىڭ پايىمداۋىنشا, ەتنوستىق استامشىلىقتىڭ بارلىق كورىنىسى, قانداي دا ءبىر كەمسىتۋشىلىككە, قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋعا جول بەرمەي, ىشكى تۇراقتىلىقتى زاڭعا سايكەس قامتاماسىز ەتۋى كەرەك.
– ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزگە زيان كەلتىرۋدى كوزدەيتىن سىرتتاعى جانە ىشكى تەرىس پيعىلدى ادامداردىڭ, ءتۇرلى اۆانتيۋريستەردىڭ, جاۋاپسىز ءارى قابىلەتسىز ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ جەتەگىندە كەتپەۋ ماڭىزدى. «يت ۇرەدى, كەرۋەن كوشەدى» دەگەن ءسوز بار. ءبىرتۇتاس قوعام رەتىندە ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنىنە سەنىمدىمىز. الايدا بۇل ارەكەت ەتپەي وتىر دەگەندى بىلدىرمەيدى. ءبىزدىڭ قوعامعا جانە مەملەكەتىمىزگە قارسى ارانداتۋشىلىقتىڭ بارلىق تۇرىنە قۇقىقتىق ءارى اقپاراتتىق قۇرالدار ارقىلى تويتارىس بەرۋ كەرەك, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قحا قىزمەتىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەسىنە ارنايى توقتالدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اتالعان كەڭەس ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعىنىڭ وزەگى سانالاتىن قۇندىلىقتاردى جاستاردىڭ بويىنا دارىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
– اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق قۇرىلىمدارى اۋقىمدى ەتنوسارالىق كوممۋنيكاتسياعا جول اشۋى كەرەك. رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسىنىڭ قۇرىلۋى – وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادام. بۇل كەڭەس ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن تاتۋلىققا نەگىز بولىپ وتىرعان قۇندىلىقتاردى جاستاردىڭ ساناسىنا سىڭىرۋگە اتسالىسادى. حالقىمىزدا «وتان وتباسىنان باستالادى» دەگەن اتالى ءسوز بار. ۇرپاققا وتباسىندا دۇرىس تاربيە بەرۋ – ايرىقشا ماڭىزدى مىندەت. سوندىقتان رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ قاجەت. اسسامبلەيا جاستارمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىسقا باسا نازار اۋدارۋعا ءتيىس. ارينە, بۇل سالادا تاجىريبەمىز بار, سونى ودان ءارى دامىتا بەرگەن ءجون, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى «جاڭعىرۋ جولى» قوزعالىسىن اسسامبلەيا جانىنداعى رەسپۋبليكالىق جاستار ۇيىمى رەتىندە قايتا قۇرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىنىپ, جاستارمەن جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
– «Big 7» دەپ اتالعان جوبا اياسىندا ەلىمىزدەگى كوپتەگەن جاستار ۇيىمى «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق قوزعالىسىنىڭ اينالاسىنا توپتاستى. ولار وڭىرلەردەگى جاستار ءىسى جونىندەگى كەڭەستەرمەن جانە رەسۋرستىق ورتالىقتارمەن بايلانىسىن نىعايتا ءتۇستى. بۇل جۇمىسقا تىڭ سەرپىن بەرۋ كەرەك. وسى ورايدا, «جاڭعىرۋ جولى» قوزعالىسىن اسسامبلەيانىڭ رەسپۋبليكالىق جاستار ۇيىمى رەتىندە قايتا قۇرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرعان ءجون, – دەپ اتاپ ءوتتى اسسامبلەيا توراعاسى.
بۇل رەتتە, قحا جاستارىنىڭ ورمان القاپتارىندا 2 ميلليارد جانە ەلدى مەكەندەردە 15 ميلليون ءتۇپ تال وتىرعىزۋعا بەلسەندى قاتىساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. سونداي-اق ول ءاربىر وڭىردە «حالىقتار دوستىعىنا» ارنالعان ساياباقتار اشۋعا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت جاستار ساياساتىنىڭ وزەكتىلىگىنە ءمان بەرە وتىرىپ, اسسامبلەيانىڭ كەزەكتى سەسسياسىن وسى تاقىرىپقا ارناۋدى ۇسىندى.
– بۇگىندە جاستار ماسەلەسى وتە وزەكتى. اسسامبلەيانىڭ كەزەكتى سەسسياسىن وسى تاقىرىپقا ارناۋدى ۇسىنامىن. جالپى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ازاماتتارمەن بايلانىس ورناتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالۋعا ءتيىس. سوندىقتان جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋ كەرەك, – دەدى قحا توراعاسى.
پرەزيدەنت اسسامبلەيانىڭ الەۋمەتتىك جانە قوعامدىق ماڭىزى بار جوبالاردى قولداۋ تاسىلدەرىن دامىتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولدى.
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى جىل سايىن كوپتەگەن ماڭىزدى جوبانى جۇزەگە اسىرادى. بۇل رەتتە, ولار مەملەكەتتەن اقپاراتتىق قولداۋ جانە ۇيىمداستىرۋ جاعىنان عانا كومەك الادى. مۇنداي باستامالاردى اسسامبلەيانىڭ «حالىقتىق جوباسى» دەپ اتاۋعا بولادى. ولاردىڭ اۆتورلارى رەسمي تۇردە اسسامبلەيا جوباسىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە تانىلۋى كەرەك. ال جاۋاپتى مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەر اسسامبلەيا مەن ونىڭ قۇرىلىمدارىنىڭ كەڭ اۋديتوريانى قامتيتىن رەسپۋبليكالىق جوبالارىن قولداۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
لايىقتى قىزمەت كورسەتۋى قاجەت
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, دوستىق ۇيلەرىن ءماجىلىس پەن سالتاناتتى جيىنداردى وتكىزۋ زالدارى ەمەس, قحا-نىڭ حالىق باستامالارىنىڭ رەسۋرستىق ورتالىقتارى مەن جوبالىق كەڭسەلەرىنە اينالدىرعان ءجون. ال ەتنومادەني بىرلەستىكتەر بۇل جۇمىسقا بەلسەنە اتسالىسۋى كەرەك.
پرەزيدەنت حالىقتىق ديپلوماتيانىڭ پارمەندى قۇرالىنا اينالعان اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ شەتەلدەردە قازاقستان تۋرالى ايتىپ, شەتەلدىك قوناقتاردى ەلىمىزدىڭ مادەنيەتىمەن تانىستىرىپ جۇرگەن ەڭبەگىن ەرەكشە باعالاپ, العىسىن ءبىلدىردى.
مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانى ەتنوستىق ماسەلەلەر جونىندە وڭ پىكىر قالىپتاستىراتىن ساپالى ءارى كرەاتيۆتى جانە ءتيىمدى اقپاراتتىق جۇمىس جۇرگىزۋگە شاقىردى.
– ءوڭىر باسشىلارى جەرگىلىكتى اسسامبلەيانىڭ جەتەكشىسى رەتىندە اقپاراتتىق كەڭىستىكتە بەلسەندى بولۋى قاجەت. اسسامبلەيا مۇشەلەرى مەديا سالادا, سونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جەلىدە ءوز ۇستانىمىن قورعاي بىلۋگە ءتيىس. ەلىمىزدەگى بىرلىك پەن تاتۋلىققا قارسى ايتىلعان ءبىر دە ءبىر ءسوز جاۋاپسىز قالماۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
قازاقستاندا ەتنوسارالىق ديالوگ داستۇرلەرىنىڭ تامىرى تەرەڭ ەكەنىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى ۇيلەسىمدى ەتنوسارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جارقىن مىسالدارىن, ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ پاتريوتتىق ارەكەتتەرى مەن جانكەشتى ەڭبەگىن كۇندەلىكتى ومىردە كورىپ جۇرگەنىمىزدى ايتىپ ءوتتى.
– الاش قايراتكەرلەرى «قادىرلى ءارى ارداقتى اقساقال» دەپ سىيلاعان كورنەكتى زەرتتەۋشى گريگوري نيكولاەۆيچ ءپوتانيندى مىسالعا الايىق. پوتانين قازاق تىلىندە سويلەپ, حالقىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن تۇرمىسىن, تاريحىن زەرتتەگەنى بەلگىلى. قازاقتىڭ كورنەكتى عالىمى شوقان ۋاليحانوۆپەن دوس بولعان. بيىل يۋنەسكو شەڭبەرىندە شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ تاعى ءبىر دوسى – الەمدىك ادەبيەت كلاسسيگى فەدور ميحايلوۆيچ دوستوەۆسكيدىڭ 200 جىلدىعى اتاپ وتىلەدى. ەلىمىزدىڭ تاريحي ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى – سەمەيدە وسى كۇنگە ارناپ ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. دوستوەۆسكي وسى قالادا بەس جىل بويى جەمىستى جۇمىس ىستەدى. مۇندا جازۋشىنىڭ ادەبي-مەموريالدىق ءۇي-مۇراجايى ورنالاسقان, ول الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تۋريستەر ءۇشىن تارتىمدى مادەني-تانىمدىق ورىنعا اينالا الادى. مادەنيەتتەر اراسىندا شەكارا جوق, ول ارقىلى حالىقتار رۋحاني كەمەلدەنە تۇسەدى. مەنىڭ تەرەڭ سەنىمىم وسى, – دەدى ق.توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى كوپتەگەن ەتنوس وكىلىنىڭ قازاقستان مادەنيەتىندە عانا ەمەس, عىلىم, ونەركاسىپ سەكىلدى باسقا دا قىزمەت سالالارىندا ەلەۋلى ءىز قالدىرعانىن اتاپ ءوتتى. حالىقتار دوستىعىنىڭ, بەلسەندى ازاماتتىق ءپاتريوتيزمنىڭ جانە ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قازاقستانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ وسىنداي ۇلگىلەرى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ, مادەني-اعارتۋ, اقپاراتتىق ساياساتىندا, سونداي-اق, ەڭ ماڭىزدىسى – ونوماستيكادا لايىقتى كورىنىس تابۋى ءتيىس ەكەنى ايتىلدى. پرەزيدەنت ناعىز پاتريوتتاردىڭ ءومىرىن وقۋ ورىندارىندا وقىپ-ۇيرەنۋ كەرەكتىگىن, ال ولاردىڭ وتان يگىلىگى ءۇشىن اتقارعان ەڭبەگى ەسكەرتكىشتەر مەن سكۆەرلەر ارقىلى ماڭگى ساقتالۋى ءتيىس ەكەنىن العا تارتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەتنوسارالىق سالاداعى عىلىمي نەگىزدەلگەن ءتاسىل – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستاۋى بولۋى كەرەك ەكەنىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل اسا كۇردەلى باعىتتا ديلەتانتتىق پەن پوپۋليزمگە جول بەرمەۋ قاجەت. ال ەلىمىزدە جانە ودان تىس جەرلەردە تۋىندايتىن بارلىق سۇراققا عىلىمي دالەلدەر مەن ناقتى ساندارعا سۇيەنە وتىرىپ, سالماقتى جاۋاپ بەرىلۋى قاجەت.
– اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنە ينتەگراتسيا, جالپى ۇلتتىق بىرلىك, ەتنوسارالىق قاتىناستاردى ۇيلەستىرۋدىڭ وزەكتى تاقىرىبى بويىنشا پايدالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدى تاپسىرامىن. ۇكىمەت بۇل ماسەلەگە قاتىستى قاجەتتى قولداۋ كورسەتەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, جالپىۇلتتىق بىرلىك قۋاتتى مەملەكەتتىڭ كەپىلى ەكەنىن ايتتى.
– ءبىز وتانشىلدىقتى, ءوزارا سىيلاستىق پەن تاتۋلىقتى جان-جاقتى دارىپتەۋىمىز كەرەك. بۇل – مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, بارشا ازاماتتارىمىزدىڭ ورتاق مىندەتى. جالپىۇلتتىق بىرلىك – قۋاتتى مەملەكەت بولۋدىڭ باستى كەپىلى. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ باعا جەتپەس بايلىعىن كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن ساقتاي ءبىلۋىمىز كەرەك. وسى جاۋاپتى مىندەتتى ابىرويمەن اتقاراسىزدار دەپ سەنەمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قوعام اسسامبلەيانىڭ قولداۋىن سەزىنۋدە
سونداي-اق وتىرىستا تۇركىستان وبلىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن قحا انالار كەڭەسىنىڭ ەتنوسارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ جونىندەگى قىزمەتىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى قارالدى.
اتاپ ايتقاندا, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ وڭىردەگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇيلەسىمدى ەتنوسارالىق قاتىناستاردى نىعايتۋ جونىندەگى قىزمەتى تۋرالى ايتىپ بەردى. وبلىستا 50 ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى تۇرادى, بۇل, وبلىس حالقىنىڭ 25 پايىزىن قۇرايدى, تۇرعىندار ءۇشىن مادەنيەت پەن ءداستۇردى دامىتۋعا بارلىق قاجەتتى جاعدايلار مەن ينفراقۇرىلىم جاسالعان.
– وبلىس اسسامبلەياسى 34 ەتنومادەني بىرلەستىكتى بىرىكتىرەدى, ولاردا ەتنوس وكىلدەرىنىڭ دامۋىنا جاعداي جاسالعان. وبلىس دەڭگەيىندە تۇركىستان وبلىستىق اسسامبلەياسىنىڭ 5 قوعامدىق قۇرىلىمى – قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسى, انالار كەڭەسى, جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەر كلۋبى, عىلىمي-ساراپشىلىق توپ, «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعالىسىنىڭ وبلىستىق شتابى جۇمىس ىستەيدى. بارلىق اۋدان مەن قالالاردا قوعامدىق كەلىسىم, انالار, مەدياتسيا كەڭەستەرى قىزمەت ەتەدى. تۇرعىنداردىڭ ازاماتتىق بىرلىگىنىڭ ناتيجەسىندە ارىس, ماقتاارال اۋداندارىندا بولعان توتەنشە جاعدايلاردىڭ اۋىرتپالىعىن ەڭسەردىك. اسسامبلەيانىڭ قايىرىمدىلىق باستامالارىنىڭ نەگىزىندە جۇزدەگەن وتباسىنىڭ ماسەلەسى شەشىلدى, – دەدى ومىرزاق شوكەەۆ.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسىنىڭ توراعاسى نازيپا شاناي ءوز سوزىندە وسى قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ قىزمەتىنە توقتالدى. انالار كەڭەستەرى اجىراسۋلار مەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ, جاستار اراسىنداعى ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ, ينتەرنەتكە تاۋەلدىلىك, ناشاقورلىق تارالۋىنىڭ الدىن الۋ جانە وزگە دە وزەكتى الەۋمەتتىك پروبلەمالارمەن اينالىسادى, وسى باعىتتار بويىنشا جوبالارعا 44 مىڭنان استام ادام قامتىلعان.
– پاندەميا كەزەڭىندە ءبىز تۇسىندىرمە جۇمىسىن جۇرگىزىپ, ماسكا تىگۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, 60 مىڭنان استام قورعانىش قۇرالىن تەگىن تاراتتىق. اۋرۋحانادا, بلوكپوستتاردا ءۇزىلىسسىز قىزمەت ەتىپ جاتقان قىزمەتكەرلەرگە ىستىق تاماق جەتكىزۋدى ۇيىمداستىردىق. بيىلعى رەسپۋبليكالىق «انا ءالديى» بايقاۋى, سەمەي پوليگونى جابىلۋىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان «اق ورامال» اكتسياسى سەكىلدى ءىس-شارالاردى ونلاين وتكىزدىك. انالار كەڭەسىنىڭ جۇمىس باعىتى ودان ءارى كەڭەيىپ, جاڭا ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. 27 قىركۇيەك كۇنى رەسپۋبليكالىق «اكەلەر وداعىمەن» مەموراندۋمعا قول قويىلىپ, ورتاق ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلدى, – دەدى نازيپا شاناي.
قازاقستانداعى ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق تۋرالى ايتا كەلە, سپيكەر بۇگىندە ەلىمىزدە 800-دەن استام وتباسى ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ بالالارىن تاربيەلەپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. مىسال رەتىندە قوستاناي وبلىسى التىنسارين كەنتىنەن تولەگەنوۆتەر وتباسىن كەلتىردى. ولاردىڭ 12 بالاسى بار: التاۋى – قازاق, ۇشەۋى – ورىس, ەكەۋى – تاتار, بىرەۋى – باشقۇرت. 2014 جىلى وبلىستىق قحا انالار كەڭەسىنىڭ باستاماسىمەن «اسار» اكتسياسى اياسىندا بۇل وتباسى ءۇشىن كەڭ ءۇي سالىندى.
تۇركىستان وبلىسى تولەبي اۋدانى قحا جانىنداعى قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ توراعاسى سەيىت بەكمۇرزاەۆ قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ قىزمەتى تۋرالى باياندادى.
– 10 جىل بۇرىن قۇرىلعان قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى قازىر قوعامدىق باقىلاۋ مەن كەرى بايلانىستىڭ ءتيىمدى تەتىگى, اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مىسالى, وسى جىلدىڭ وزىندە قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنە ازاماتتاردان 6 300 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ ەكى جارىم مىڭى وڭ شەشىمىن تاپتى. قالعاندارى باقىلاۋدا تۇر. الەمدىك ىندەت جاعدايىندا قوعامدىق كەڭەستەر بەس مىڭعا جۋىق ءىس-شارا وتكىزدى. ولارعا 120 مىڭ ادام قاتىستى. ال تۇركىستان وبلىسىندا 190 قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنە – 1200 ادام مۇشە. 2015 جىلى ماقتاارالداعى وقيعالاردان كەيىن, ءبىز اۋىلداردى ارالاپ, الپىس مىڭنان استام اۋلاعا كىرىپ, حالىقپەن تىلدەسىپ, قوردالانعان ماسەلەلەرىن نازارعا الدىق, – دەدى سەيىت بەكمۇرزاەۆ.
وزبەك جانە تاجىك ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى وقيتىن «جانۋبي كوزوگيستون» تۇركىستان وبلىستىق قوعامدىق-ساياسي گازەتىنىڭ باس رەداكتورى اليشەر ساتۆالديەۆ وزبەك ەتنوسىنىڭ قازاقستاندىق قوعامعا تەرەڭىرەك ينتەگراتسيالانۋى تۋرالى ويىن ورتاعا سالدى.
وزبەك حالقى تۇركىستان وبلىسىنداعى ەلدى مەكەندەردە قونىستانعان. حالىقتىڭ تىعىز ورنالاسۋىنان ەڭبەك نارىعىندا باسەكەلەستىك تىم جوعارى بولىپ, جەر رەسۋرستارى جەتىسپەۋدە. حالىقتىڭ وسىلايشا شوعىرلانۋىنىڭ ءبىر سەبەبى – ەتنوستىڭ وزىندىك داستۇرلەرى مەن مەنتاليتەتىنە بايلانىستى. دەگەنمەن, زامان مەن ۋاقىت تالابىنا سايكەس ءبىز دە ءوز ومىرىمىزگە تىڭ وزگەرىستەر ەنگىزىپ كەلەمىز. وزبەك جاستارىنىڭ تەك وڭتۇستىكتە تۇراقتاماي, وزگە وڭىرلەردە ءبىلىم الىپ, ءتۇرلى ماماندىق يەسى اتانىپ, ءوز ورنىن تابۋىنا جاعداي جاسالعان. اسىرەسە بۇل مەملەكەتتىك «سەرپىن» جانە «ەڭبەك» باعدارلامالارى اياسىندا جۇزەگە اسادى. دەگەنمەن, بۇل باعىتتاعى جۇمىستى تاباندىلىقپەن جالعاستىرۋىمىز قاجەت, – دەدى اليشەر ساتۆالديەۆ. ول وسى ءساتتى پايدالانىپ, اعا بۋىننان جاستاردى قول استىندا ۇستاماي, اق باتاسىن بەرىپ, وزگە وڭىرلەرگە جىبەرۋىن سۇراپ, ال وبلىس جاستارىن ەش نارسەدەن ىركىلمەي, وزگە ايماقتارعا باتىل قاداممەن بارۋعا شاقىردى.
وتىرىستا ءسوز العان Balapan تەلەارناسىنىڭ باس پروديۋسەرى ساندۋعاش كەنجەباەۆا اسسامبلەيانىڭ انالار كەڭەسىمەن بىرلەسىپ الەۋمەتتىك تانىمدىق روليكتەر ءتۇسىرىپ, حالقىمىزدىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن تانىتاتىن انيماتسيالىق جوبالار جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەپ, وتاندىق ءونىمدى قولداۋعا شاقىردى.
– بۇگىندە ءبىزدىڭ ارنا ەفيرىنىڭ 80 پايىزىن انيماتسيالىق ءونىم تولتىرىپ وتىر. ونىڭ 30 پايىزى عانا ءتول ءونىم, قالعان 50 پايىزىن شەتەلدىك مۋلتحيكايالارمەن تولتىرۋعا ءماجبۇرمىز. وسى ورايدا, Balapan-نىڭ انيماتسيالىق جوبالار ءوندىرىسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋىڭىزدى سۇرايمىز. ەكىنشىدەن, قازاقستاندا 9-دان 18 جاسقا دەيىنگى بالالار كورەتىن ارنا جوق. ياعني جاسوسپىرىمدەردىڭ تانىمىن قالىپتاستىراتىن سەنىمدى پلاتفورما جوق دەۋگە بولادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن جۇمىس ىستەيتىن تەلەارنالاردان بالالارعا ارنالعان كونتەنتكە كەم دەگەندە ەكى ساعات ەفير ۋاقىتىن ءبولۋدى سۇرايمىز, – دەپ اتاپ ءوتتى س.كەنجەباەۆا.
ال «فايز» تاجىك قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى شوكير باباەۆ تاۋەلسىز 30 جىلدا ەل بولىپ قول جەتكىزگەن ەلەۋلى تابىسىمىز بەن جەتىستىگىمىز مول ەكەنىن جەتكىزىپ, قاسيەتتى تاۋەلسىزدىك قۇندىلىعىن باعالاپ, ونى ساقتاۋ – بارشامىزدىڭ ازاماتتىق بورىشىمىز ەكەنىن باسا ايتتى. شوكير باباەۆ ەلىمىزدەگى سىندارلى ەتنوساياساتتىڭ نەگىزىندە قازاقستانداعى ەتنوستاردىڭ تاريحىن, ءتىلىن, ءدىنىن, سالت-داستۇرلەرىن ساقتاۋ, دامىتۋ ەشقاشان ۇمىت قالماعانىن ايتىپ, وسى ءۇشىن تاجىك ۇلتىنىڭ العىسىن ءبىلدىردى. ۇستازدار اۋلەتىنەن شىققان ول وسى ۇلاعاتتى قىزمەتتى جالعاستىرىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار سپيكەرلەردىڭ باياندامالارىندا ازاماتتاردى بىرىڭعاي قازاقستاندىق قوعامعا نەعۇرلىم تىعىز ينتەگراتسيالاۋ, وقۋشىلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ فاكتورى رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ماسەلەلەرى, ينتەرنەت جانە بالالاردى تاربيەلەۋ پروبلەمالارى, كيبەربۋلليڭ, كوپبالالى انالاردى الەۋمەتتەندىرۋ سەكىلدى وزەكتى تاقىرىپتار كوتەرىلدى.
وقيعاعا ورايلاس وي
نۇرتورە ءجۇسىپ,
سەنات دەپۋتاتى:
– XXIX سەسسيادا ەلباسى ءوز وكىلەتتىلىگىن مەملەكەت باسشىسىنا تاپسىرعان بولاتىن. سوندىقتان العاشقى جيىن ەل ومىرىندەگى ىنتىماق, بىرلىك, ۇلتتىق بىرەگەيلىك ماسەلەلەرىنە ارنالدى.
سونداي-اق وڭىرلەردى دامىتۋ ماسەلەسى, ونداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلىمدارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ماسەلەلەرى تولىق قامتىلدى. مەملەكەت باسشىسى ءبىرتۇتاس ۇلت ۇعىمى, تۇرمىستىق كيكىلجىڭدەردى ۇلتارالىق جانجالدارعا ۇلىستىرماۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەرگە ەكپىن بەردى.
سول سەكىلدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى رۋحاني-مادەني تۇرعىدا دامي ءتۇسۋ كەرەكتىگىن ايتا كەلە, ەلىمىزدىڭ اعارتۋ جانە مادەنيەت سالاسىن دامىتۋدا پوتانين, دوستوەۆسكيدىڭ ەڭبەكتەرىنە ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى. جالپى, اتالعان جيىن مازمۇندى ءوتتى دەۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ تۇتاستىعى – بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىقتى ساقتاي بىلۋدە.
كەڭەيتىلگەن وتىرىستا ءبىر قاتىسۋشى جاقسى باستاما كوتەردى. بۇگىندە ەلىمىزدە بالالارعا ارنالعان ءبىر عانا «بالاپان» تەلەارناسى بار. بىراق ارنا 9 جاسقا دەيىنگى بالالارعا ارنالعان. ال 9 جاستان 18 جاسقا دەيىنگى جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان تەلەۆيزيالىق دۇنيەنىڭ, تەلەارنانىڭ جوقتىعى ءسوز بولدى. بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى ۋاقتىلى نازار اۋدارىپ, ارنايى جيىن وتكىزۋ كەرەكتىگى ايتىلدى.
راحيما احمەتوۆا,
قىزىلوردا وبلىستىق قحا جانىنداعى انالار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى:
– مەنىڭشە, بۇل وتىرىس ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندە ەرەكشە وقيعا بولدى. القالى جيىندا سالماقتى, وزەكتى ماسەلەلەر مەملەكەت دەڭگەيىندە تالقىلاندى. ەرتەڭگى كۇنىمىزگە جاڭا سەرپىن بەرىلدى دەپ ايتۋعا بولادى!
ءبىرىنشى كەزەكتە, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەلدەگى بىرلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋداعى بەدەلى مەن ءرولىن ارتتىرۋ باستى نازاردا ەكەنى ايتىلدى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى قۇرىلىمدارىنىڭ – ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ, قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرىنىڭ, انالار كەڭەستەرىنىڭ, «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعالىسىنىڭ جۇمىستارىن الداعى ۋاقىتتا جانداندىرۋ قولعا الىنادى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى انالار كەڭەستەرىنىڭ اتقارىلعان جۇمىستارى تۋرالى ەسەپ مازمۇندى, ال العا قويعان ماقساتتارى ناقتى بولدى.
انا – ۇرپاق تاربيەشىسى, ۇلتتىڭ ۇياتى, قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى. وسى رەتتە ءبىز, سىر ەلىنىڭ انالارى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتىرىستا بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا كۇش-جىگەرىمىزدى اياماي اتسالىسامىز. وتان ءبارىمىز ءۇشىن ورتاق! بەرەكەلى بىرلىكتى ساقتاۋ ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ پارىزى ەكەنىن ۇمىتپايىق!
يرينا سالاگينا,
قاراعاندى وبلىسى «رىدنە سلوۆو» ۋكراين ءتىلى سەرىكتەستىگىنىڭ ءتورايىمى:
– پرەزيدەنت, قحا توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىن تىكەلەي ەفيردەن كورىپ, مۇقيات تىڭدادىم.
سپيكەرلەردىڭ ءبىرتۇتاس مەملەكەتىمىزدىڭ كەلىسىمى مەن بىرلىگىن ساقتاۋ ماڭىزدىلىعى, وقۋشىلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ فاكتورى رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ماسەلەلەرى, ينتەرنەت جانە جاسوسپىرىمدەردى تاربيەلەۋ ماسەلەلەرى, بالالارعا ارنالعان مەديا كونتەنت قالىپتاستىرۋ, كيبەربۋللين, كوپبالالى انالاردى قولداۋ سياقتى تاقىرىپتارى وتە مازمۇندى بولدى.
سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قوعامداعى بىرلىك پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى قىزمەتى مەن مىندەتتەرىنىڭ باسىمدىقتارىن اتاپ ءوتتى جانە ۇلتارالىق كەمسىتۋشىلىك پەن جانجالدارعا جول بەرمەۋ, ارانداتۋلار مەن ەتنوستار اراسىنداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى بۇزعىسى كەلەتىن الدەكىمدەردىڭ ارەكەتتەرىن بولدىرماۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. البەتتە, ونى مەملەكەتتىك ساياساتتى دۇرىس ناسيحاتتاپ, ىرىتكى سالۋشىلاردىڭ سوڭىنان ەرمەي, سانالى تۇردە ءبىر مۇددەگە جۇمىلۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرامىز.
جالپى, بۇل – ناقتى تاپسىرمالار مەن وزەكتى ۇسىنىستار ورتاعا سالىنعان القالى كەڭەس بولدى.
دينارا حاتامقىزى,
جامبىل وبلىستىق «ۆىنحۋا»
دۇنگەندەر قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى:
– جىل سايىن ەكى وقيعانى اسىعا كۇتەمىن – پرەزيدەنتتىڭ جولداۋى مەن قحا-نىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى. قحا-نىڭ كەشە وتكەن القالى جيىنىندا وزەكتى ماسەلەلەر بۇرىنعىدان وزگەشە قاراستىرىلدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ حالقىمىز ءومىرىنىڭ بارلىق اسپەكتىلەرىن قوزعادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز جاستاردا ەكەنىن, ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىن باسا ايتتى. جيىندا ساپالى بىلىمگە نازار اۋدارىلىپ, جاس ۇرپاق تاربيەسىنىڭ ماڭىزدىلىعى كەڭىنەن ءسوز بولدى.
جاستارىمىزعا دۇرىس تاربيە بەرە وتىرىپ, جاقسى مەن جاماندى اجىراتا بىلۋگە ۇيرەتۋ ارقىلى ءبىز ولارعا قاۋىپتى ۇردىستەردەن اۋلاق بولۋعا كومەكتەسە الامىز.
قوعامداعى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – ەتنوستىق توپتاسۋ. بۇل ءتۇرلى قاقتىعىستارعا اكەلەدى. قازاقستاننىڭ اۋىلدىق جەرلەرى مەن قالالارىندا جابىق ەتنوستىق ايماقتار مەن كۆارتالداردىڭ قالىپتاسۋىنىڭ تەرىس تەندەنتسياسىن جەڭۋ ءۇشىن جۇيەلىك شارالار ازىرلەۋ قاجەت.
وتانىمىزدىڭ بولاشاعى بارشامىزعا بايلانىستى. ءار ازامات ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن ۇلەس قوسۋعا مىندەتتى. ارقايسىمىز بالالاردى دۇرىس تاربيەلەپ, ساپالى ءبىلىم بەرىپ, حالىقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك.
