ياساۋي حيكمەتتەرى اعىلشىن تىلىندە جارىق كوردى
بۇل ازاماتشانىڭ ورىس ۇلتىنىڭ وكىلى ەمەس ەكەنىن بايقاعان ساماتبەك ءساتى تۇسكەن شاقتا ءتىل قاتادى. ول ءوزىنىڭ اعاسى انۋاربەكتىڭ قوجا احمەت بابانىڭ حيكمەتتەرىن كونە تۇركى تىلىندە ءتۇسىنۋ ءۇشىن ۇزاق جىلدار سول ءتىلدى ۇيرەنگەنىن اڭگىمەلەپ بەرەدى. قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ «ديۋاني حيكمەت» اتتى ەڭبەگىن ءتۇپ نۇسقادان قازاق تىلىنە, سوسىن ورىس تىلىنە اۋدارعانىن ءسوز ەتەدى.
بۇلار اعىلشىن ەلىنىڭ استاناعا ۋاقىتشا ىسساپارىمەن كەلىپ جۇرگەن ازاماتتارى ەكەن. ولار قازىر مۇسىلمان ەلى رەتىندە قازاق جۇرتىن ارالاپ جۇرگەنىن, ەندى تۇركىستان قالاسىنا سوعىپ ەلىنە قايتقىسى كەلەتىنىن ايتادى.
اڭگىمەلەسە كەلە بۇلاردىڭ قوجا احمەت ەڭبەكتەرىمەن كوپ تانىستىعى جوق ەكەنىن بايقاعان ساماتبەك ولارعا ءوزىنىڭ تۇركىستانداعى اعاسى انۋاربەكپەن ديدارلاسۋدى ۇسىنادى.
اعىلشىن ازاماتتارى تۇركىستانعا سوعىپ, بوكەباي انۋاربەكپەن تانىسىپ, قوجا احمەت ياساۋي حيكمەتتەرىنىڭ ورىسشا نۇسقاسىن الىپ ەلىنە كەتەدى. ءبىر-ەكى ايدان سوڭ ۆيرۆە حانىم ساماتبەككە تەلەفون سوعىپ راحمەتىن ايتادى. ولار كۇيەۋى ەكەۋى (تراپمان دجونوتان) قوجا احمەت حيكمەتتەرىن ەجىكتەي وقىپ, تەرەڭ ماعىنالارىنا وي جۇگىرتكەنىن ايتىپ, سىر بولىسەدى. بۇل حاباردى ەستىپ ءبارىمىز قۋاندىق. ۇلكەن قۋانىش الدا ەكەن. كوپ ۇزاماي ۆيرۆە حانىم تاعى تەلەفون سوعىپ, ەگەر انۋاربەك رۇقسات ەتسە بۇلار قوجا احمەت ياساۋي حيكمەتتەرىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋعا بەل بايلاعاندارىن ايتادى. تراپمان ۆيرۆە حيكمەتتەردى سوزبە-ءسوز اۋدارۋ مۇمكىندىگى بارىن, ال كۇيەۋى تراپمان دجونوتان ونىڭ اۋدارماسىن ادەبي تىلگە بەيىمدەيتىنىن جەتكىزەدى. ساماتبەك اعاسى انۋاربەكتىڭ ومىردەن ءوتىپ كەتكەنىن, بىراق بۇل ۇسىنىسقا قۋانا كەلىسەتىنىن, اعىلشىن تىلىنە اۋدارۋ, كىتاپ ەتىپ باسىپ شىعارۋ شىعىندارىن ءوز موينىنا الاتىنىنا سەندىرەدى. ساماتبەك مىرزا «ديۋاني حيكمەتتىڭ» قازاق, ورىس تىلىندەگى اۋدارماسىن «سارىارقا» باسپا ۇيىنەن 1000 دانا تارالىممەن 2009, 2010 جىلدارى باستىرىپ شىعارعان بولاتىن. ءبىز ساماتبەك بوكەباي جونىندە دە ءبىر اۋىز جىلى ءسوز جالعاعان ورىندى بولار دەپ ويلادىق. ساماتبەك مىرزا كاسىبي ساۋلەتشى رەتىندە جيىرما جىلداي تۇركىستان قالاسىنىڭ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ باس ساۋلەتشىسى جۇمىستارىن اتقارىپ, كەيىن استانادا «قازارحستروي» اتتى جشس-ءىن قۇردى. بۇل سەرىكتەستىك استانا قالاسىنداعى «قازاق ەلى» مونۋمەنتى, «استانا جۇلدىزى», زاڭ ۋنيۆەرسيتەتى, باس پروكۋراتۋرانىڭ عيماراتى, شاعىن اۋداندار مەن جەكە تۇرعىن ۇيلەر سەكىلدى ساۋلەت تۋىندىلارىمەن تانىمال. ساماتبەك ازامات رەتىندە كوپتەگەن قايىرىمدىلىق, ىزگىلىك ىستەردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇر. تۇركىستان قالاسىنىڭ باس ساۋلەتشىسى قىزمەتىندە بولعان تۇستا بۇرىنعى لەنينگراد قالاسىنداعى ەرميتاج مۇراجايىنان قاسيەتتى تايقازاندى الىپ كەلۋگە كوپ ەڭبەك ەتتى. اقسەلەۋ سەيدىمبەك مارقۇمنىڭ ارۋاعىنا ارنالعان كەش ۇيىمداستىرىپ, ءبىراز ەستەلىك بۇيىمدار جاساۋعا سەپتىگى ءتيدى. قويشىعارا سالعارا ۇلىنىڭ «مۇدە حان» اتتى ەڭبەگىن باسپادان شىعارىپ, «ورتاعاسىرلىق تۇرىكتەر» اتتى تاريحي ەڭبەگىن تۇرىك تىلىنە اۋدارتىپ بەرەدى. وسىعان بارەكەلدى دەپ جۇرگەندە ساماتبەكتىڭ كەزدەيسوق كەزدەسۋى حالقىمىزعا, الەم حالقىنا, مۇسىلمان الەمىنە: «Divine Wisdom. Divine Hikmet of Hoja Ahmed Yassawi» دەگەن اتپەن لوندوندا بابا حيكمەتتەرى اعىلشىن ءتىلىندە جارىققا شىعىپ ۇلكەن تارتۋ بولىپ وتىر. بۇعان قوسار ازعانتاي قوسىمشامىز بار. مارقۇم انۋاربەك قاجى كوزى تىرىسىندە بىزگە ءوزى اۋدارعان «ديۋاني حيكمەتتىڭ» قازاقشا نۇسقاسىن ۇسىنىپ, پىكىرىمىزدى بىلگىسى كەلگەن ەدى. «مەن, قۇل قوجا احمەت ياساۋي – الپىس ۇشتە كىردىم جەرگە...» دەگەن اتپەن جازىلعان ماقالامىزدى ساماتبەك مىرزا اعىلشىندارعا حيكمەتپەن قوسا جىبەرگەن ەكەن. ولار ماقالانى اعىلشىن تىلىنە اۋدارىپ, ءسوز ەتىپ وتىرعان كىتاپ سوڭىنا بەرىپتى. جاقىن ارادا «ديۋاني حيكمەت» اتتى اعىلشىن تىلىندەگى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى لوندوندا وتپەك. ءبىزدىڭ دە سول شاراعا شاقىرىلىپ قالامىز با دەگەن ءۇمىتىمىز بار. اۋدارماشىلار استاناداعى ەلشىلىكتەرى ارقىلى «Divine Wisdom. Divine Hikmet of Hoja Ahmed Yassawi» كىتابىنىڭ ءبىر داناسىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا جولداعانىن ايتادى. ولار ەندى «ديۋاني حيكمەت» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىن لوندون قالاسىنداعى قازاق ەلى ەلشىلىگىندە وتكىزۋگە ازىرلەنىپ جاتقان كورىنەدى. سودان كەيىن بۇل يگى ءىستى استاناداعى ۇلىبريتانيا ەلشىلىگىندە جالعاستىرۋدى ماقسات ەتەدى. سايىن نازاربەك ۇلى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى.
