جەڭىس-65

جەتىسۋلىق اسكەري ۇشقىش “...1941 جىلى سوعىس باستالاردان ءبىر اي بۇرىن ورىنبور­داعى ۇشقىشتار مەك­تەبىنە وقۋعا ءتۇستىم...” دەپ باستالعان جولدار ودان ءارى جۇماحان بالا­پانوۆتىڭ ۇش­قىشتار مەكتەبىن وتە جاقسى ءبىتىرىپ, جاۋىنگەرلەر قاتارلى سوعىسقا كىرىپ, وتاننىڭ, حالىق­تىڭ الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىن ادال وتەپ, 1945 جىل­دىڭ كۇزىندە كاپيتان شەنىمەن كەڭەس ارمياسىنىڭ زاپاستاعى وفيتسەرى رەتىندە امان-ەسەن ەلگە ورالعانىمەن جالعاسادى. ءار ءسوزىن اقىل تارازىسىنا سالىپ, اسىقپاي ءارى تاسىماي سويلەيتىن جان ەستەلىك جازۋدا دا سول با­يىپ­تىلىعىنان تانباي ماي­دان­داعى كۇندەرى, ايلارى, جىل­دارى جايلى جازباسىن بىلاي ساباق­تايدى: “ مەنىڭ جاسىمدا سوعىستا بولعاندار “مەن انانى قىردىم, مىنانى جويدىم” دەپ كوبىرەك ايتىپ جاتادى. ولاردىكى راس تا, بىرىنشىدەن سوعىستا ەرلىك بول­ماسا, وندا سوعىس تا بولمايدى. ەكىنشىدەن, ساعان قارسى كەلگەن جاۋدى جەردە بولسىن, اسپاندا بولسىن, سەن اتىپ ولتىرمەسەڭ, ول سەنى ولتىرەدى. سوندىقتان جانىڭ­دى ساقتاۋ ءۇشىن بار اقىلىڭدى, كۇشىڭدى جاۋعا قارسى پايدا­لانۋعا مىندەتتىسىڭ ” دەپ ويىن ءبىر قايىرادى. “تاس تۇسكەن جەرىنە اۋىر” دەپ اتالارىمىز بەكەر ايتپا­­عان. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ۋكراينا جەرىن تولىق قامتى­عاندىقتان سول ەلدىڭ حالقى كوپ زارداپ شەگىپ, قيساپسىز قىر­عىن­عا ۇشىراعانىن, سودان كەيىنگى ورىندا ادام شىعىنى جاعىنان قازاقستان تۇرعان­دىعىن باۋىر­جان مومىش ۇلى جازدى. ول تۋرا­لى قۇجاتتار دا بار. سول وت پەن وقتىڭ اۋزىنان امان كەلگەن جانداردىڭ ءبىرى جۇماحان اعا بالاپانوۆ سوعىس زاردابى, ادام­زاتتىڭ جان ازابى جايلى ايتۋدى قالامايتىن ەدى. كوپ جىل قا­سىن­دا ءجۇرىپ, ازدى-كوپتى تاربيە­سىن كورگەندىكتەن جايما-شۋاق كۇندەردە سوعىس جايلى ءسوز قوز­عال­عاندا: “قار­عىس اتقىر سول سۇم سوعىس جايلى مەن ايتپايىن, سەندەر ەستى­مەڭدەر”, دەپ قىسقا قايىراتىن. نەگىزى ەر ازامات­تاردىڭ بارلى­عى قارۋلى كۇش قاتارىنا الىنعانىمەن اسكەري اۋە كۇشىنىڭ قۇرامىنا ەكىنىڭ ءبىرى ىلىنبەگەنى انىق. ىرىكتەپ, سان ءتۇرلى سىناقتاردان وتكىزىپ بارىپ قانا ۇشقىشتار ساپىنا تۇرعى­­زىلعانى تاعى ءمالىم. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز تابيعاتى­نان بۇگىنگى كۇنگە تاۋبە ايتىپ, ەرتەڭگى كۇنگە ءۇمىت ارتىپ ءومىر سۇرگەن جاندار ساناتىندا بولعاندىقتان با ەكەن “ادال ەڭبەك, اق نيەت” اتتى عۇمىر­نامالىق كىتابىندا دا مايدان­داعى جىلدارى جايلى كوپ جازباعان. ايتپەسە, اسكەري ۇشا­عىمەن كوككە كوتەرىلگەندە جەر­دەگى مەرگەندەردىڭ كوزدەگەن نىسا­ناسى بولعانىمەن قۇداي ساقتاپ بوراعان وقتان امان شىعىپ, اسكەري تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىنداپ, ءوز اۋە بەكەتىنە امان-ەسەن قونۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭ­دايىنا جازىلماعان باقىت قوي. جۇماحان اعا بالاپانوۆ 1942-1943 جىلدارى ۇشقىش بولىپ, ەل قاتارلى قان مايداننىڭ ال­دىڭعى شەبىندە جۇرسە, ودان كەيىن­گى جىلدارى 1945 جىلدىڭ قوڭىر كۇزىنە دەيىن اۆيا ەسكادريليادا پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى بولىپ قىزمەت ىستەگەن. ستاتيستيكالىق مالىمەت بو­يىنشا سوعىسقا 61 مەملەكەت, دۇنيە ءجۇزى حالقىنىڭ 80 پايى­زى قاتىستى. سوعىس قيمىلدارى 40 مەملەكەت جەرىندە ءجۇرىپ, 110 ملن. ادام اسكەرگە الىندى. 50 — 55 ملن. ادام قازاعا ءۇشىراپ, 4 تريلليون دوللار كولەمىندە شى­عىن بولعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس­تان كەيىن ەلگە كەلىپ قىزمەت ىستەپ, ۇلكەن اسۋلاردان كورىنگەن جان قاشاندا ادالدىقتى تۋ ەتىپ كوتەرە ءبىلدى. ... زامانىمىزدىڭ پايعامبارى ديماش اعا – دىنمۇحاممەد اح­مەت ۇلى قوناەۆتىڭ سەنىمىنە يە بولىپ, ارقا سۇيەپ, ەلدىڭ, جەردىڭ يگىلىگى ءۇشىن ۋاقىتپەن ساناسپاي ەرەن ەڭبەك ۇلگىسىن كورسەتكەن مار­قاس­قا قازاقتاردىڭ ءبىرى جۇماحان اعا بالاپانوۆ دەسەك, ارتىق ايت­قاندىق ەمەس. كەزىندە جەتىسۋ جەرىن­­دە اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىنىڭ ورتالىعىنا اينالىپ, ماڭا­يىنداعى اۋدانداردى قۇرامى­نا ەن­گىزگەن تالدىقورعان قالاسى­نىڭ ءتىز­گىنىن جۇماحان بالا­پانوۆ­قا ديمە­كەڭ ءوزى ۇستاتقان. ونىڭ باستى سەبەبى: توعىز جاسىن­دا ەڭ­بەك­كە ارالاسقان ءبىزدىڭ كەيىپكەرى­مىزدىڭ ادالدىعى, ەڭبەك­قورلىعى, ىسكەرلىگى, ساۋاتتىلىعى, قاشاندا قارا قىلدى قاق جاراتىن ادىلدىگى, ەڭبەك ادامى­نىڭ مۇددەسىن قورعاپ, حالىقتىڭ كوڭىلىنەن جىلى ورىن الا بىلگەن ادامي قاسيەتتەرى ەدى. ەڭبەك جولى دەگەندە ايتا كەتەر ءبىر دايەك جو­عارىدا اتالعان كىتاپ­تا “... سونى­مەن ەكى ءۇيدىڭ بالا-شاعا­سى بولىپ, شەشەم مار­قۇم­نىڭ باسشىلىعىمەن تۇزدى كولدىڭ بەتىنەن قارا بالشىق­تار­مەن ارا­لاس­تىرماي, ءبىر ەلىدەي عانا بولىپ بايلانعان تۇزدى ەپتى­­لىكپەن كۇرەك­پەن قىرىپ شىعارىپ, تازار­تىپ-سورعىتىپ ۇيرەندىك. كول­دە ءتۇبى جوق قارا بات­پاققا باتىپ كەت­پەس ءۇشىن ءار­قاي­سىمىز اياعى­مىزعا ەكى مەتردەن ۇزىن اعاشتان شاڭعى باي­لاپ الدىق”, دەگەن جول­دار­مەن جۇ­ما­حان بالا­پانوۆ ءوزى تۋىپ ءوس­كەن جەرى الاكول ءوڭىرىنىڭ تابيعي باي­لىعى جايلى حاباردار ەتە كەتەدى. كەزىندە حالىق قاجەتتىلىگى ءۇشىن سالىنعان اۋرۋحانالار, ءبىلىم وردا­لارى, ءوندىرىس ورىندارى سەكىلدى ومىرلىك ءمانى زور دۇنيەلەردى ءبىر ادامنىڭ عانا ەڭبەگى دەپ دارىپتەۋ ارتىق. بىراق, سولاردىڭ  بارلى­عىنىڭ تۇپقازىعى ادام اقىلىنا بايلانباي ما؟! ەندەشە, جەتىسۋ­دىڭ كىندىك قالاسى تالدى­قور­عاننىڭ وركەنيەتكە قادام باسۋى­­نا جۇماحان بالاپانوۆ تا قار­لىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپ­كەندەي بولسا دا سەپتىگىن تيگىزگەنى اقيقات. وعان سول جىلدارى بوي كوتەرگەنىمەن قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالماي قالعان, ءتىپتى كەيبىرىنىڭ ىرگەتاسى دا قالانباعان ورتالىق مادەنيەت ءۇيى, قالا كوممۋني­كا­تسيا­سى, وبلىستىق ورتالىق اۋرۋ­حانا, تەلەديدار مۇناراسى سەكىلدى دۇنيە­لەردىڭ جوعارى دەڭگەيدە جاسالىپ, ەل يگىلىگىنە جاراۋىنا مۇرىندىق بولۋى ناقتى دالەل ەكەنى امبەگە ايان. ەكى مارتە ەڭبەك ەرى نۇرمولدا الدابەرگەنوۆپەن دە جاقىن ارالا­سىپ, سىرلاسا بىلگەندىكتەن نار تۇل­­عانىڭ ۇندىستانعا اتتانعان دە­لە­گا­تسيا قۇرامىندا بىرگە بارىپ, حرۋششەۆتىڭ قاھارىنا قالاي ءىلىن­گەنى جايلى اقيقات تا جۇما­حان اعا ەستەلىكتەرىنەن تابى­لادى. تابيعاتىنان اعىسقا قارسى ءجۇزىپ, كورەگەندىكپەن الدىن بولجاي بىلەتىن, زامانا اعى­مىنا وي جۇگىرتە الاتىن جان ومىرلىك باعى­تىن كۇرت وزگەر­تىپ, باسشى بولۋ قىز­مەتىنەن عى­لىمعا بەت بۇرعاندا ديمە­كەڭ سىن­دى سۇڭعىلا جان­دار دۇرىس ءتۇسىنىپ, قۇپتادى. جۇمىر باستى پەندە بولعان سوڭ – دوس, قىزمەت ىستەگەن سوڭ – ارىپتەس بولادى عوي. ايتسە دە, سول دوستىڭ دا دوسى, ارىپتەستىڭ دە ارىپتەسى بولا­تىنى تاعى بار ەمەس پە. تۋ سىرتى­نان سىناي قارايتىن سونداي جان­دارعا سىر بەرمەي شيرىعىپ, جىگە­­رىن جاني بىلگەن جان عىلىم باس­پالداق­تارىمەن بىرتىندەپ كوتەرىلە بەردى. گرەكتىڭ ء“eىkoz” - ءۇي, “nomoz” - زاڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ەرەجەسى دەگەن سوزدەرىنەن ءتۇبىر العان ەكونو­ميكا عىلىمىندا تابانى كۇرەكتەي وتىز جىل ەڭبەك ەتۋ ۇنە­مى ىزدەنۋ­دىڭ, ءوزىم بىلەمدىككە باس­پاي, ارقان­داي دۇنيەنىڭ الدىن, ارتىن بولجاي الۋدىڭ, ەڭ باس­تىسى, ەسەپ ءبىلۋدىڭ جەمىسى. ومىرلىك تاجىريبەسى مول, اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىنىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن جەگەن كانىگى مامان ەڭبەك­قورلىعىنان تانبادى. الدىن كورىپ ءتالىم الىپ, تەرەڭ ءبىلىمىنىڭ كاۋسار بۇلاعىنان سۋسىن­داعان شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە كوڭى­لىمە تۇيگەن ءبىر قاسيەتى – “ ءومىر­دىڭ ءوزى ۇيرەنۋدەن تۇرادى” دەگەن ءتامسىلدى جادىنان شىعار­ماي­تىن ەدى. بايىپپەن اقىلىن ايتىپ, ومىردە كورگەن, وقىعان دۇنيەلەردى كوكەيگە توقۋدى ۇيرەتەتىن ەدى. اللانىڭ بۇيرىعى سولاي بولدى ما, جۇماحان اعا وتە جاقسى ءھام ادەمى قارتايدى. قۇدايدىڭ سۇيگەن ق ۇلى بولدى. ۇلكەن ومىردە ءسوزى مەن ءىسى قابىسىپ جۇرگەندىگى دە سول ادال­دىعىنىڭ وتەۋى بولار. ءاماندا, وزىنەن ۇلاعاتتى ءىسى ءبىر قادام بولسا دا العا جۇرەتىن ەدى. بۇل قاسيەتىن دە ەلى ەسكەرىپ, حالىقتىڭ قولداۋى­مەن الماتى وبلىسى, الاكول اۋدا­نى اۋما­عىنان ءوزى تۋعان اۋىلدى جۇما­حان بالاپانوۆ اتىنداعى اۋىل دەپ اتادى. جەتىسۋدىڭ كىندىك قالاسى الماتى وبلىسىنىڭ ورتا­لىعى – تالدىقورعان قالاسىنان دا ءبىر كوشە­گە جۇماحان بالا­پانوۆتىڭ اتىن بەردى. “ماڭگىلىك ءومىر جوق قوي. ەندى ءبىزدىڭ جاسىمىزعا كەلگەندەر قۇداي­دان قوسىمشا ءومىر سۇراماي-اق, بالالاردىڭ تىلەگىن تىلەپ, كوپ جا­ساي­مىن دەپ, بالالاردىڭ باسىن اۋىر­تىپ تىرتاڭداي بەرمەي, قۇداي­دىڭ بەرگەن جاسىنا قاناعات­تانىپ, ەل الدىندا ساعىڭ سىنباي, “جەسىر” شال اتانباي, بالالاردىڭ, كەمپىر­دىڭ الدىندا ءجون تاپقانعا نە جەت­سىن. بىراق, مۇنىڭ بارلىعى قۇداي­دىڭ قولىندا. قالعان ءومىردى ولاي-بۇلاي دەپ جوبالاپ, جوسپار­لاي بەرۋگە بولمايدى”, دەپ جانى ءجانناتتا بولعىر جۇماحان اعامىز ءجيى ايتاتىن ەدى. قانداي اقىلدى ءسوز دەسەڭىزشى. مۇنى ايتۋ دا ەرلىك. باقيلىققا بالالارىنىڭ الدىندا وسى تىلەكپەن اتتاندى. ماكەت نيازبەكوۆ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. تالدىقورعان. رۋحى مىقتى مايدانگەر ماديار مولداليەۆ اقساقالدىڭ جاسى بۇگىندە توقساننىڭ تابالدىرىعىنان اتتاعانىمەن ويى دا, بويى دا سەرگەك قالپىندا 1940 جىلى قازىرگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى گەورگيەۆ­كا دەگەن شاعىن اۋىلداعى مەكتەپ-ينتەرناتتى بىتىرگەن ماديار مولداليەۆ  نەبارى ون توعىزدا بو­لا­­تىن. جاس بولسا دا بولاشاققا جاڭا­­شا كوزقاراسپەن قاراپ, بيىك ماقساتتارعا جەتۋدى ارمان ەتىپ, العا ۇمتىلعان ول ون سەگىز جاسىنان باس­تاپ-اق سول كەزدەگى بك(ب)پ قاتارى­نا كانديداتتىققا ءوتىپ ۇلگەرگەن ەدى. جاسى جيىرماعا تول­عاندا, 1941 جىلى مامىر ايىندا اسكەر قاتارىنا الىنىپ, ماسكەۋ تۇبىندەگى 497-ءشى گاۋبيتسا (اتقىش­تار) پولكى­نە جىبەرىلەدى. وندا ءبىر ايداي عانا ۋاقىت وقۋ-جاتتىعۋدان وتەر-وتپەس­تەن سوعىس باستالىپ كەتتى. وسىلايشا ول بريانسك باعىتىن­داعى قان مايداننىڭ قىزعان ورتا­سىنان ءبىر-اق شىعادى. سوعىستىڭ العاشقى ايلارى بولعاندىقتان نەمىس-فاشيست باسقىنشىلارىنىڭ اۋەلدەگى قارقىنى ءتىپتى جويقىن بولاتىن. العاشقى ۇرىستاردا-اق ماديار مولداليەۆ قاتىسقان پولك­­تەگى زەڭبىرەكتەر ىستەن شىعا باس­تادى, شىندىعىن ايتقاندا, جاۋ­دىڭ وزىق ۇلگىدەگى موتوات­قىش­تار قارۋى باسىمدىق كورسەتىپ, قاتەر ءتوندىرىپ-اق تۇردى. ءومىر مەن ءولىم جاعالاس­قان, كەسكىلەسكەن ۇرىستار­دىڭ ءبىرىن­دە بۇلاردىڭ پولكىنەن نەبارى جيىر­ما شاقتى جاۋىنگەر عانا ءتىرى قالادى. ولار­دىڭ وزىندە دە جاۋعا توتەپ بەرەتىن قارۋ-جاراق جوقتىڭ قاسى ەدى. امان قالعاندار­دى دەرەۋ 16-شى ايرىق­شا جاياۋ اسكەر بريگاداسىنا قوسادى. ءسويتىپ, ولار دونداعى روستوۆ قالاسىن نەمىستەردەن ازات ەتۋ ءۇشىن ءجۇرىپ جاتقان جان الىپ, جان بەرىسكەن قىرعىن سوعىسقا قاتىسا­دى. جاۋ قانشا ەكپىندەپ, اجال توندىرگەنىمەن ماديار مولداليەۆ قۇرامىندا بولعان رۋحى مىقتى ءبولىم اسكەرلەرىنىڭ جىگەرىن مۇقالتا المايدى. بويلارىندا وتانعا دەگەن زور سۇيىسپەنشىلىگى بار قاھار­­مان ۇلاندار كۇشى باسىم جاۋ­عا جاي وعىنداي اتىلىپ, ولار­دى دۇركىرەتە قۋىپ, قالانى ازات ەتەدى. وسىلايشا ولار العاشقى­لار­دىڭ ءبىرى بولىپ كۇللى كەڭەس ارمياسىنا رۋح بەرىپ, عالامات ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن ەدى. وسى ۇرىستا وقىستان كەلىپ جارىلعان جاۋ سناريادىنىڭ جارىق­شاعى ءتيىپ, ماديار اۋىر جاراقات­تانىپ, گوس­پيتالعا تۇسەدى. اۋەلى كيسلو­ۆودسكى­دەگى, سوسىن ەرەۆانداعى گوس­پيتالدان سوڭ جاراقاتىنىڭ اۋىر­لىعىنا بايلانىستى ماديار­دى ەلگە قايتارادى. ەلگە ورالعان سوڭ ماديار مول­داليەۆ  بەيبىت ەڭبەككە بىردەن ارا­لاسىپ, اۋداندا ەسەپشى, سوسىن بۋح­گالتەر بولىپ جۇرەدى. ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ كادرلار جونىندەگى ينس­پەك­تور بولىپ قىزمەت ەتە باستايدى. ادام ومىرىندە جاقسى ءبىر وزگەرىس بولايىن دەسە ءاپ-ساتتە عوي. تاعدىر­دىڭ بۇيرىعىمەن ول 1943 جىلى الماتىعا كەلەدى. وزىنە بەيتانىس ءۇل­كەن قالانى قىزىقتاپ كەلە جا­تىپ, چايكوۆسكي كوشەسى­نىڭ ءبىر بۇ­رى­­شىنداعى عيماراتتىڭ ماڭداي­شا­سىنان الماتى مەملە­كەت­تىك زاڭ ينس­­تيتۋتى دەگەن ءىرى جازۋلارعا كوزى تۇسە كەتەدى. وقۋ-بىلىمگە دەگەن ارما­نى قايتا ويانعان ول اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ەسىگىن اشادى. وسى­لايشا ماديار مولداليەۆ زاڭ جو­لىن­داعى العاش­قى قادامىن اتتاعان ەدى. ...1946 جىلى زاڭ ينستيتۋتىن ويداعىداي تامامداعان ول وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى لەنگىر اۋدانىنا پروكۋروردىڭ كومەكشىسى بولىپ قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى ەڭبەك جولىن باستايدى. ينستيتۋت قابىرعاسىندا العان ءبىلىمىن قىز­مەت تاجىريبەسىنە شەبەر قول­دانا بىلگەن ازاماتتى 1949 جىلى سول كەزدەگى تالدىقورعان وبلىسى, اندرەەۆ اۋدا­نىنىڭ پروكۋرورى ەتىپ تاعا­يىندايدى. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە-اق ءوزىن العىرلىعىمەن بىلىكتى مامان رەتىندە كورسەتە ءبىل­گەندىكتەن 1953 جىلى كەڭەس وداعى پروكۋرا­تۋرا­سىنىڭ ءبىر جىلدىق ماماندىعىن جەتىلدىرۋ كۋرسىنا شاقىرىلىپ, ماسكەۋدە ءبىلىم دەڭگەيىن كوتەرىپ قايتادى دا, قازاق كسر-ءىنىڭ پرو­كۋرا­تۋراسىنا اسا ماڭىزدى ىستەردى تەرگەيتىن تەرگەۋشى رەتىندە قىز­مەت­كە تاعايىندالادى. ءبىر جىلداي ۋاقىت تەرگەۋشىلىك قىزمەتتىڭ قىر-سىرىن يگەرگەن جاس تا العىر ازامات كوپ ۇزاماي باتىس قازاقستان وبلى­سى پروكۋرورى­­نىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەتكە كىرىسەدى. وسى قىزمەتتە تابانى كۇرەكتەي سەگىز جىل اسا جاۋاپ­كەر­شىلىكپەن قىزمەت ەتىپ, مەملە­كەت­تىڭ, زاڭنىڭ ۇستانعان قاعيدات­تارىنا شىن جۇرەگىمەن بەرىلە ەڭبەك ەتىپ, ادىلدىكتى تۋ ەتىپ ۇستاعان ول قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ادال­دىقتىڭ, كاسىبي ىسكەرلىكتىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتىپ, قازاقستان مەم­لەكەتى ءۇشىن ايانباي تەر توكتى. ونىڭ زاڭ سالاسىنداعى قىزمەتىن­دەگى كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى باعا­لانىپ, باتىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعا­يىندالادى. ەرەن ەڭبەگى مەن زاڭ ادىلدىگىن ورناتۋدى ۇنەمى باعدار ەتىپ ۇستان­عان ول قازاقستاندىق پرو­كۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى اراسىنان بىرنەشە رەت حالىق قالاۋلىسى بولىپ دەپۋتاتتىققا سايلانعان. پروكۋراتۋرا ارداگەرى ماديار مولداليەۆتىڭ جاسى بۇگىنگى تاڭدا توقسانعا تولىپ وتىر. ول توقسانعا كەلسە دە شيراق قالپىندا. ءالى دە كوپ وقيدى, كوپ ويلايدى, قاينا­عان ومىرگە دەگەن قۇلشىنىسىن بىردە-ءبىر كەمىتكەن ەمەس. ءتورت ۇل ءوسىرىپ, تاربيەلەپ, ولاردان نەمەرە-شوبەرە كورىپ وتىرعان ابىرويلى اقساقال. كوپ كورگەن كوپ تۇيەدى دەگەن ناقىل ءسوز ماديار اقساقالعا ارنالىپ ايتىلعانداي. 1995 جىلعا دەيىن, ياعني جەتپىس بەس جاسقا كەل­گەنشە اتىراۋ وبلىستىق پروكۋرا­تۋرا­سىن­دا قىزمەت ەتىپ, ۇزاق جىلدار قۇقىق قورعاۋ ورگانىنا ادال ەڭبەگى سىڭگەن ول بۇگىنگى توق­سانعا كەلگەن شاعىندا دا ىزدەنۋ, كىتاپ وقۋ, اينالادا بو­لىپ جاتقان ءومىر, قوعام قۇبىلىس­تارىنا دا وزىندىك تەرەڭ تولعاممەن وي تۇيۋدەن جالىققان ەمەس. وسىن­دايدا “عا­سىر جاساساڭ عاسىر بويى ۇيرەن” دەگەن ورىس ماتەلى ەرىكسىز ەسىڭە تۇسە­دى. توقسانعا كەلگەنشە كارى­لىك­كە بوي بەرمەي, ۇنەمى سەرگەك كۇيدە بولۋىنا اۋەلگى سەبەپ – كولىك اتاۋلىعا كوپ كوڭىل بولمەي, جاياۋ ءجۇرۋدى ادەتكە اينالدىرعانى بولسا كەرەك. ءوزى تۇراتىن ءۇيدىڭ بەسىنشى قاباتىنا وزدىگىمەن ەش قينالىس­سىز شىعىپ-تۇسە بەرەدى. الەمدەگى توق­سان جاسقا كەلگەندەر جارىسىن ۇيىم­داستىرسا, ماديار اقساقال قازاقتىڭ تۋىن جەلبىرەتىپ, الەمگە قازاقتىڭ قانداي ەكەنىن كورسەتىپ, ماڭدايى جار­قىراپ, باس جۇلدەنى الاتىنىن سەنىم­مەن ايتادى. وعان ءبىز دە ءشۇباسىز سەندىك. جاستايىنان وتىزىنشى جىل­دار­دىڭ اشتىعى مەن ەل باسىنا تونگەن ناۋبەت جىلداردى باسىنان كەشىرىپ, ودان سوڭ سۇراپىل سوعىس­تىڭ قان مايدانىندا وق پەن وتتىڭ اراسىنان امان شىعىپ, سوعىستان سوڭعى جىلدارداعى اۋىرتپالىق تاقسىرەتىن تارتسا دا ماديار اق­ساقال­دىڭ قاشان دا رۋحى تۇسكەن ەمەس. قاي كەزدە دە تاعدىردىڭ تاپ كەل­گەن قاتال سىنىن قايىسپاي قار­سى الىپ, قاسقايا قاراپ, ەڭسەسىن تىك ۇستاپ, تەك العا قاراي جۇرە ءبىلدى. سول تىك تۇلعالى قالپىنان تايماعان كۇيىندە ءجۇز دەگەن عاسىر قۇرداسىنا قاراي شيراق ادىمداپ كەلەدى. شاياحمەت الجانباي, جۋرناليست. الماتى. قۇرمەتتى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى! سىزدەردى ۇلى وتان سوعى­سىن­داعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىق مەرەي­تويى­مەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىق­تايمىن. بۇل – وتان قورعاۋدىڭ وشپەس ونەگەسى مەن ەرلىكتىڭ ەرەن ۇلگىسى بولىپ ادامزات شەجىرەسىندە ماڭگى جازىلىپ قالعان ەڭ ايتۋلى مەرەكە. ار مەن نامىستى, وتانىنا دەگەن ادال­دىق پەن ەلىنە دەگەن جان­قيار­لىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن باتىر­لاردىڭ رۋحى الدىندا كەيىنگى ۇرپاق ارقاشان باس ءيىپ, قان مايداندا وت كەشكەن قاھارماندارعا تاعزىم ەتەدى. سىزدەر ەل باسىنا كۇن تۋعان سول ءبىر قاھارلى كۇندەرى ەرلىك پەن ەل­دىكتىڭ وشپەس ونەگەسىن كورسەتتى­ڭىز­دەر, ادام توزگىسىز قيىنشى­لىق­تار­دى قايىسپاي كوتەرىپ, ەلدىڭ قامال-قورعانى بول­دىڭىزدار. ءسىز­دەر سياقتى جەڭىمپاز ۇرپاقتىڭ ەرەن ەرلىگى قاشاندا جالىنداعان جىگەردىڭ, ءورشىل رۋحتىڭ, وتانى­مىزدىڭ ەركىندىگى مەن تاۋەل­سىزدىگى جو­­لىن­­­داعى ءبىزدىڭ حالقىمىز­دىڭ قۇرىشتان قۇيىلعانداي بەرىك ءبىر­لىگىنىڭ جارقىن ۇلگىسى بولىپ قالا بەرەدى. سىزدەر سەكىلدى ارداگەردىڭ ءبىرى­نەن تۋعان ۇل رەتىندە ايتارىم: توگىل­­گەن قان مەن تەر ارقىلى كەل­گەن, حالقى­مىز ءۇشىن تىم قىم­باتقا تۇسكەن وسى ۇلى جەڭىستىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, قاشاندا قاستەرلەي ءبىلۋ, ارتىن­داعى ەلى مەن جەرى ءۇشىن ەتىگىمەن سۋ كەشىپ, وتان ءۇشىن وتقا تۇسكەن قاھارمانداردىڭ بيىك تۇلعالارىن ارداق تۇتىپ, ەسىمدەرىن ەستەن شىعارماۋ – بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ پارىزى مەن قارىزى. ويتكەنى, ولار­عا دەگەن قۇرمەت – اتا-بابا رۋحىنا قۇرمەت, تاريحقا تاعزىم. ەرلىك – ەلگە مۇرا, ۇرپاققا ۇلگى. ادامزات تاريحىنداعى ەڭ قاندى قاساپ باسقىنشىلىققا قارسى 1 ملن. 700 مىڭ وتاندا­سىمىز برەستەن بەرلينگە دەيىنگى بارلىق مايدانعا قاتىسىپ, ەرلىك­تىڭ ەرەن ۇلگىسىن كور­سەت­تى. 500-گە جۋىق قازاقستان­دىقتىڭ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن, ءجۇز مىڭداعان باتىر بابا­لارىمىز­دىڭ وردەن-مەدالدارمەن ماراپات­تال­عانى سول ەرلىكتىڭ دالەلى. ءوزى­نىڭ قولباسشىلىق دارىنى مەن باتىر­لىعىنىڭ ارقاسىندا ءدۇيىم جۇرتقا داڭقى جايىلعان باۋىر­جان مومىش­ ۇلى, قاھارمان قىزدارى­مىز ءاليا مەن مانشۇك, ناعىز دالا قىرانى تالعات بيگەلدينوۆ, جەڭىس تۋىن جەلبىرەتكەن راقىم­جان قوشقارباەۆ سىندى باتىر­لارىمىز ەرەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. سوعىسقا قانشا ادام قاتىسسا, سولاردىڭ ارقايسىسى ءبىر-ءبىر تاريح. ەرەن ەرلىك ۇمىتىلماق ەمەس. سو­عىس­تىڭ بار اۋىرتپالىعىن يىعى­مەن كوتەرىپ, عالامات قيىن­شى­لىق­تاردى بەلدەن كەشە ءجۇرىپ ەرەن ەڭبەگىمەن جەڭىستى جاقىن­داتقان تىل ەڭبەككەر­لەرىنىڭ ەرلىگى دە ءوز الدىنا ءبىر تاريح. سىزدەر حالقىمىزدىڭ مىڭدا­عان ەرجۇرەك ۇلدارى وتان ءۇشىن شەيىت بولعان سۇراپىل سوعىستىڭ ءىشىن­دە بولىپ, كوزىمەن كورگەن ماي­­دانگەر­سىزدەر. جەڭىس كۇنىن جاقىنداتۋعا قوسقان ۇلەستەرىڭىزدىڭ داڭقى ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەتە بەرەرى ءسوزسىز. بۇگىنگى بىزدەر­دىڭ جەتىستىكتەرىمىز كەشەگى سىزدەر­دىڭ جەڭىستەرىڭىزدىڭ جارقىن جالعاسى. جەڭىس كۇنى قۇتتى بولسىن. وزدەرىڭىز سىيلاعان بەيبىتشىلىك كۇنىنىڭ شۋاعى مەن ەل قۇرمەتىنە بولەنىپ, ۇزاق عۇمىر كەشىڭىزدەر! قايرات ءمامي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى. جەڭىس جاۋىنگەرى 1943 جىلدىڭ جەلتوقسانى. 5-ءشى گۆارديالىق بريگادانىڭ دالا گوسپيتا­لى. ۇلكەن بەلوزەركا جانە كىشى بەلو­زەر­كا ەلدى مەكەندەرى ءۇشىن بولعان قىر­عىن شايقاستا جارالانعان جاۋىن­گەرلەردە ەسەپ جوق. قاقاعان قىستا جار­تىلاي قيرا­عان قوس قاباتتى ۇيگە ورنالاسقان دالا گوسپيتا­لىنىڭ وپى­رىلعان ءبىر بۇرىشىن برەزەنت­پەن قىم­تاپ قويىپتى. وپەراتسيا بولمەسى. جاعا­لاي قاتارلاس­تىرا قويا سال­عان زەم­بىل­دەردىڭ ۇستىندە جاتقان جارالى جاۋىن­گەرلەردىڭ جاناي­قايىنان قۇلاق تۇنادى. وپەراتسيا ستولىنا ۇزىن بويلى جاس جىگىتتى اكەلىپ سالدى. “پۋلەمەت­شى­لەر ۆزۆو­دى­نىڭ كومانديرى قوڭدى­باي جەك­سەنباەۆ. وڭ يىعىنا سنارياد جارىقشاعى كىرگەن”, – دەدى سانيتار قىز دارىگەر­گە. ماڭ­دايىنان بۇرشاقتاعان تەرىن ءبىر ءسۇرتىپ, ەڭگەزەردەي دارىگەر جارالى جاۋىنگەرگە جاقىن­دادى. جاس جىگىت ەسسىز جاتىر ەكەن. دارىگەر ونىڭ جاراسىن تاڭعان شوقپىتتاردى قايشىمەن قيىپ تاستادى. وڭ يىقتىڭ قوڭ ەتىن بورشالاپ كەتكەن جارىقشاق بۇعاناعا بوي­لاي كىرىپ كەتكەن سياقتى. سكالپەلمەن تىلگىلەپ, ءتوس سۇيەك­كە قادالعان پى­شاق سىنىعىنداي سنارياد جارىق­شاعىن سۋىرىپ الىپ, جاراقات ورنىن تازارتا باستاعان دارىگەردىڭ كوزى سۇيەككە قادالا جىلتىراپ تۇر­عان تاعى ءبىر تەمىرگە ءتۇستى. ول دەنەگە جابىسقان تەمىردى پين­تسەت­پەن قىسىپ, ج ۇلىپ الدى. سپيرتكە سالىپ, قان­نان تازارتىپ قاراسا, كىشكەنتاي بەس بۇرىش­تى جۇلدىز­شا ەكەن. كادىمگى وفيتسەر­لەردىڭ شەنىن ايقىنداي­تىن كىشكەنە جۇلدىزشا. تاجىريبەلى دارىگەر جاعدايدى بىردەن ءتۇسىندى. ول سانيتار قىز­عا قاراپ: “بۇل جىگىتتىڭ اسكەري اتاعى قان­داي؟” – دەدى. “اعا لەيتەنانت”, – دەدى سانيتار قىز تاق ەتىپ. يىق­قا كىرگەن سنارياد جارىقشاعى ەكپىنىنىڭ كۇشتى­لىگى سونداي, پوگونداعى وفيتسەر بەلگىسىنىڭ جۇلدىزشا­لارىن دا سوم بالعامەن سوققانداي دەنەگە ءسىڭىرىپ جىبەرگەن. ءبىر جۇلدىزشا تابىلدى. ەندى ەكى جۇلدىز­شا قايدا؟ تاعى دا وپەراتسيا جاساۋ كەرەك. دارىگەر اۋىر كۇرسىنىپ, قاجىعان كەيىپپەن پىشا­عىن تاعى قولعا الدى. جاس جىگىتتىڭ وڭ جاعىن تۇگەل كەسكىلەپ, اقى­رى كەۋدە سۇيەكتىڭ كوك ەتىنە ءسىڭىپ كەتكەن قوس جۇل­­دىز­دى دا تاپتى... ەرتەڭىنە ەسىن جيعان جارالى جىگىتكە بارماق باسىنداي جارىقشاقپەن بىرگە ءۇش كىشكەنتاي جۇلدىزشانى ۇسىنىپ, بولعان جايدى باياندادى... قارت مايدانگەر قوڭدىباي جەكسەنباەۆتىڭ جەتى جىلعا سوزىلعان ۇزاق مايدان جولىنىڭ بۇل ءبىر كورىنىسى عانا. سۇراپىل سوعىس باستالار شاقتا تۇركى­مەنستانداعى بايرامالى اۋىل شارۋاشى­لى­عى تەحنيكۋمىن ءبى­تىر­گەن ون توعىز جا­سار قوڭدى­باي ماي­دان­عا الى­نىپ, 1942 جىلى كۋشكا قالا­سىن­داعى 1-ءشى تۇركى­ستان پۋلە­مەتشىلەر كومان­دير­لەرىن دايار­لايتىن ۋچي­ليششەسىن ءبىتىرىپ, سوعىسقا اتتا­نادى. 8-ءشى گۆار­ديا­لىق ار­ميا­نىڭ 50-ءشى ات­قىش­­تار دي­ۆي­زيا­سى­نىڭ 359-شى پول­­كى­نىڭ قۇرامىندا پۋلە­­­مەت­­شىلەر ۆزۆو­دى­نىڭ كو­مان­ديرى رەتىندە يزيۋم قالا­سى ءۇشىن بولعان شايقاس­قا قا­تى­­سىپ, جاۋىن­گەرلىك جولىن باستا­دى. نە­شە كۇنگە سو­زىل­عان وسى شاي­قاستا اۋىر جارالا­نىپ, گوسپي­تال­عا ءتۇس­تى. بىرەر اي ەمدە­لىپ, تاعى سوعىسقا كىردى. تاعى جارالاندى. گوسپيتالدا ءبىراز ەمدەلىپ, جاراقاتى ءسال جازىلا باستاسىمەن-اق قوڭدىباي ساۋرانباي ۇلى تاعى دا العى شەپكە سۇراندى. بۇل جولى ونى 8-ءشى ارميانىڭ 79-شى اتقىشتار ديۆيزياسىنا زەنيتشى-پۋلەمەتشىلەر ۆزۆودىنىڭ كومانديرى ەتىپ جىبەردى. مايدان شەبىنە كەلگەن العاشقى كۇنى قوڭدى­بايدى روتا كومانديرى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ۆاسيلي زايتسەۆ قابىلدادى. كەۋدەسىندە ەرەن ەرلىگىنىڭ بەلگىسى – التىن جۇلدىزى جارقىراعان وسى جىگىتتى العاش كورگەندە قوڭدىباي اعا ونى­مەن ءوزىنىڭ دوستىعى ۇزاققا جالعاساتىنىن ويلاعان جوق ەدى. تاعدىر ونى ءوزى قيىلىستىردى. ەكەۋىنىڭ دوستىعى كوپ كەشىكپەي ودەسسا قالاسىن ازات ەتۋ جولىنداعى شايقاستا وت پەن وقتىڭ اراسىندا شىڭ­دالدى. اتاقتى قالا ءۇشىن بولعان بۇل شايقاس ۇلى وتان سوعىسىنىڭ تاريحىنا وشپەستەي بولىپ جازىلعان. داڭقتى قولباسشى, مارشال ۆ.ي.چۋيكوۆ ءوزىنىڭ ەستەلى­گىندە, اعا لەيتەنانت زايتسەۆ باسقارعان زەنيتشى-پۋلە­مەت­شىلەر روتاسىنىڭ ەرلىك قيمىل­دارىن سۇيسىنە بايان­داپ, جوعارى باعا بەرگەن. ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەردىڭ قالاعا بىردەن باسىپ كىر­گەن العاشقى تەگەۋرىندى شا­بۋىل­دارى بىرنەشە رەت ءسات­سىز­دىككە ۇشىرادى. دە­گەن­مەن, جاۋ جاعى دا ابدەن تيتىق­تادى. ەندى ءبىر جوي­قىن شابۋىلعا شى­دا­ماي­تىن ءتۇرى بار. ءدال وسىن­داي ءبىر شەشۋ­شى ساتتە روتا كومان­ديرى ۆاسيلي زايتسەۆ ەكى اياعىنان بىردەي اۋىر جارا­لاندى. قانسى­راپ جات­قان كو­مانديرىنىڭ قاسىنا ءبىرىن­شى بولىپ جەتكەن قوڭ­­دى­باي ونى ارقاسىنا سالىپ, جەر باۋىرلاي جىل­جىعان كۇيى وق بوراعان الاڭ­­نان الىپ شىقتى. ءبىر ساتكە ەسىن جيناعان زايتسەۆ قوڭدى­بايدى قۇشاعىنا قاتتى قىسىپ, دەرەۋ روتاعا باسشىلىق جاساۋعا بۇيرىق بەردى. قوڭدىباي جارالى كومانديرىن سوڭدارىنان جەتكەن سانيتارعا تاپسىرىپ, روتانى شابۋىلعا كوتەرىپ, قالانىڭ شەتىنە ءبىرىنشى بولىپ باسىپ كىر­دى. ۇرىستاعى ەرلىگى مەن روتانى باس­قارۋ­داعى تاپ­قىرلىعى ءۇشىن ق. جەكسەنباەۆ “قى­زىل جۇل­دىز” وردەنىمەن ناگرادتالدى. شايقاس­تان كە­يىن گوسپي­تالدا جاتقان زايتسەۆتى تاپتى. ول وسىدان كەيىن سوعىسقا كىرە العان جوق. بىراق ەكەۋى­نىڭ ارا­سىن­داعى دوستىق جەڭىستەن كەيىن جالعاسىن تاپتى. بۇكىل ەۋروپادان اياق تىرەيتىن جەر تاپپاي قان­­سىراي جىلىستاعان جاۋ سوڭعى بەكىنىسى – بەرلينگە كەلىپ تىعىلىپ, جارالى جىرتقىشتاي جانتالاسا قار­­سى­لاسىپ جاتىر. ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىس تاريحىندا فاشيستەر ءدال بەرليندى قورعاعانداي ولەر­مەندىك تانىتىپ كورمەگەن شىعار. بەرليندى الۋ – ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلەر ءۇشىن بۇكىل الەمگە ۇلى جەڭىس­تى پاش ەتۋ, بەرليننەن ايىرىلۋ – گيتلەر­شىل­دەر ءۇشىن ءولىم ۇكىمىنە قول قويۋ. سوندىقتان بەر­لين ءۇشىن شاي­­قاس – ناعىز ءومىر مەن ءولىم تايتالا­سىنا اينال­دى. ءاربىر كوشە, ءاربىر ءۇي ءۇشىن بولعان ۇرىس­­تاردا سوعىس تۇتىنىنە ىستالىپ, وققا شىڭدال­عان زەنيت­شىلەر نەبىر ەرلىك ۇلگىسىن كورسەتتى. ءبىر شاي­قاستا قوڭ­دى­بايدىڭ جىگىتتەرى قاتارىنان جاۋ­دىڭ ەكى سامو­لەتىن اتىپ ءتۇسىردى. 3 مامىردا قوڭدى­باي جەك­­سەن­­باەۆتىڭ روتاسى شا­بۋىل­داعان ۋچاسكەدەگى نەمىس­تەر اق تۋ كوتەرىپ, تۇت­قىنعا بەرىلدى. بۇل ۇلى جەڭىس­تىڭ العاشقى نىشانى ەدى. بەرليندى تىزە بۇك­تىر­گەننەن كەيىن قوڭدىباي ساۋران­باي ۇلى ءى جانە ءىى دارە­جەلى “وتان سوعىسى” وردەن­دەرىمەن ماراپات­تالدى. بىرنە­شە كۇننەن كەيىن جيىرما ءتورت جاستاعى كاپيتان قوڭدىباي جەكسەن­باەۆ كەڭەس حالقىنىڭ تاريح­تاعى تەڭدەسى جوق ۇلى جەڭىسىنىڭ كۋاسى بولدى. ءفاشيزمنىڭ ورداسى – رەيحستاگتىڭ, توبەسىندە جەڭىس تۋى جەلبىرەدى. دۇنيە ءجۇزى فاشيزمنەن ازات ەتىلدى. سول كۇندەرى قوڭدىبايدىڭ كوز الدىنا تۋعان جەر, ارتتا قالعان قارت اناسى مەن اعايىن-تۋىس­تارى ەلەستەدى. ول تۋعان ەلگە اسىقتى. بىراق جوعا­رى باسشىلىقتىڭ بۇيرىعىمەن جاس كاپيتان بەرلين كومەنداتۋراسىندا قىزمەتكە قالدىرى­لاتىن بولدى. امال قانشا؟ بۇيرىقتىڭ اتى بۇيرىق. ءسويتىپ, كوپشىلىك مايدانگەرلەر ءۇشىن 1945 جىلى اياقتالعان جورىق جولى قوڭدىباي ساۋرانباي ۇلى ءۇشىن تاعى دا ءۇش جىلعا سوزىلىپ, 1948 جىلى عانا اياقتالعان ەدى. سوعىستان كەيىنگى بەيبىت كۇندەردەگى قوڭدى­باي اعانىڭ بارلىق سانالى عۇمىرى ەلىمىزدىڭ ورمان شارۋا­­شىلىعىن دامىتۋ جۇمىسىمەن بىتە قاينا­سىپ ءوتتى. 1948 جىلدان 1953 جىلعا دەيىن سەمەي مەحاني­كالاندىرىلعان ورمان شارۋاشى­لىعى­نىڭ ديرەك­تورى بولدى. 1953 جىلى اقمولا وڭىرىنە كەلدى. وسى­دان كەيىنگى ونىڭ بۇكىل ماعى­نا­لى ءومىر جولى وبلىس­تىڭ ورمان شارۋاشىلى­عىن وركەن­دەتۋگە ارنالدى. العاش­قى جەتى جىلدا ول قازىرگى ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ ما­رال­­دى ورمان شارۋا­شى­لىعىنىڭ ديرەكتورى قىز­مەتىن اتقاردى. ال 1960 جىلدان باستاپ ەڭبەك دەما­لى­سىنا شىق­قان­عا دەيىن اقمولا وبلىستىق ورمان شارۋاشى­لىعى باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتتى. بۇكىل ارقا ءوڭىرى­نىڭ ۇلكەن-كىشىسى قاپساعاي بويلى قارت مايدانگەردى ءالى كۇنگە دەيىن “باس ورمانشى” دەپ ەرەكشە قۇرمەت تۇتادى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى. اقمولا وبلىسى. “سوعىس تۋرالى ۇزاق ەستەلىك” بۇل – جاڭا ءارى قۇندى جوبا ۇلى وتان سوعىسىنا, قان ماي­دان­­عا جاستارى 18-19-عا تولار-تول­ماس­تان ات­تانعان­داردىڭ ءوزى قازىردە 80-نەن اسىپ, 90-عا بەتتەۋدە. ءسويتىپ, سو­عىس اردا­گەرلەرىنىڭ قاتارى ۋاقىت ءوت­كەن سايىن سيرەپ, ازايىپ بارا جا­تىر. قاسيەتتى وتانى­مىزدىڭ قورعا­نى بولىپ, قان­قۇيلى سوعىستا جەڭىس­كە جەتكەن ماي­دانگەرلەردىڭ سول ءبىر اۋىر جىلدار تۋرالى ايتقان ەستەلىك­تەرى – بۇگىنگى جانە كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن ۇلكەن قۇندىلىق ەكەن­دىگى ءسوزسىز. سوعان وراي, الماتىدا “سوعىس تۋرا­لى ۇزاق ەستە­لىك” اتتى جاڭا جوبا قولعا الىندى. قازاقستاننىڭ جاستار مەديا­ودا­عىنىڭ باستاماسىمەن دۇنيەگە كەلگەن جوبانى الماتى ازاماتتىق اليانسى, رەسپۋب­ليكالىق ارداگەر­لەر كەڭەسى جانە المالى اۋدانى­نىڭ اكىمدىگى قولدادى.  “سوعىس تۋرا­لى ۇزاق ەستە­لىك” اتتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ­شىلار – جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى, ولاردىڭ اراسىندا بولاشاق تاريحشىلار, فيلولوگتار, سونداي-اق جاس جۋر­ناليستەر دە بار. – ءبىزدىڭ العا قويعان باستى ماق­­ساتى­مىز – مايداننان كەلگەن حات­­تاردى, فوتوسۋرەتتەردى, اسكەري قۇ­جات­­تاردى جيناقتاپ, www.pobeda65.kz ۆەب-سايتىنا ورنالاستىرۋ. ال, بۇل سايت بولسا وتكەن جىلى قۇرىلعان جانە دە ول كازنەتتە ۇلى وتان سوعى­سى تۋرا­لى تولىق اقپاراتتىق رەسۋرس بولىپ ەسەپتەلىنەدى. اتاپ ايتار­لىعى, بىزدەر, رەسپۋبليكا بويىن­شا ءوز پىكىرلەستەرىمىزبەن تىعىز بايلانىس ورناتۋعا جانە ولارعا كومەك قولىن سوزۋعا مۇددەلىمىز, – دەيدى جوباعا قاتىسۋشىلار ۆلادي­مير تسىمباليۋك پەن ۆالەريا مامونوۆا ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ. “سوعىس تۋرالى ۇزاق ەستەلىك” جو­با­­سىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ, “تۇران” ۋنيۆەرسيتەتى جانە وزگە دە جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ستۋدەنت­تەرى بەلسەندىلىك تانىتۋدا. ولار ۇلى وتان سوعىسى ارداگەر­لەرىنىڭ ەستەلىك­تەرىن ۇنتاسپاعا جازىپ الىپ, تاري­حي قۇجاتتاردى كوشىرمەدەن وتكىزۋدە. – ءسوز رەتىنە قاراي ايتا كەتەيىك, بەيتانىس ادامداردىڭ ءوزى “سوعىس تۋرالى ۇزاق ەستەلىك” اتتى جوبا تۋرالى ەستىپ, ءبىلىپ, بىزدەرگە وزدەرىنىڭ وتباسىلىق قۇندى مالىمەتتەرىن اكەلىپ تاپسىرۋ­دا. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – وتان قورعاۋشىلار ەر­لىگى تۋرالى مۇرا­جاي قۇرۋ. قازىر www.pobeda65.kz سايتىن­دا 100-گە جۋىق سوعىس ارداگەرى تۋرالى اقپارات جي­ناقتالعان. جۇمىس ودان ءارى جال­عا­سۋدا, 2010 جىلدىڭ سوڭىندا مادە­نيەت مينيسترلىگىنىڭ قول­داۋى­مەن “سو­عىس تۋرالى ۇزاق ەستەلىك” اتتى كىتاپ شى­عارۋ جوسپارلانۋدا, – دەيدى قازاق­ستان جاستار مەدياودا­عىنىڭ ديرەك­تورى, جوبا جەتەكشىسى سۆەتلانا گاليەۆا. باقىت بالعارينا, الماتى.