سوچيدە ءوتىپ جاتقان XXII قىسقى وليمپيادانىڭ التىنشى جارىس كۇنى, 12 اقپان التى مەدال جيىنتىعى ءۇشىن جان الىپ-جان بەرىسكەن تەكەتىرەسكە تولى سايىستارمەن ورنەكتەلدى. وسى تالاستاردىڭ سوڭى توپ باسىنداعىلار تاراپىنا تاعى دا وزگەرىس ەنگىزىپ, ونىڭ تىزگىنىن گەرمانيا قۇراماسىنا ۇستاتتى. بۇعان نەمىستەر شاڭعى قوسسايىسى مەن ەكى ورىندىق شانا جارىسىندا العان ەكى التىن مەدالى ارقىلى قول جەتكىزدى. ءسويتىپ, جوعارى ناگرادا سانىن التاۋعا تولتىرعان نەمىستەر بىردەن ءتورت ساتى ىلگەرى شىعىپ, ءتورت التىندى كانادا, نورۆەگيا جانە گوللانديا كوماندالارىن شاڭ قاپتىرىپ كەتتى.
مىنە, وسىنىڭ ءوزى توپ باسىنداعى تالاستىڭ قىزۋ ءجۇرىپ جاتقانىن بايقاتسا كەرەك. ال سپورتشىلار بۇل كۇنى تاۋ شاڭعىسى, كونكي سپورتى, شانا سپورتى, سنوۋبورد جانە مانەرلەپ سىرعاناۋ تۇرلەرى بويىنشا شايقاسقا ءتۇستى. وسى كۇنى, سونداي-اق, ەرلەردىڭ حوككەي ءتۋرنيرى دە باستالدى. ءبىزدىڭ جىگىتتەر وسىلاردىڭ ىشىندە كونكي سپورتى جارىسىنىڭ دۇرىلدەپ وتۋىنە ۇلەس قوستى.
ءبىز, البەتتە, قازاقستان اتلەتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ماسكەۋ ۋاقىتى بويىنشا كەشكى ساعات 18:00-دە كونكي سپورتى سايىسى باستالاتىن «ادلەر-ارەنا» كەشەنىن بەتكە الدىق. سەبەبى, كەشە ايتقان «كون ساداقتىڭ كوبەسىن بۇزار جەبە» قاتارىندا وسى جەردە ءبىرىنشى رەت سورە الىپ, باعىن سىنعا سالاتىن دەنيس كۋزين دە بار ەدى. مۇنىڭ ۇستىنە, مۇندا بولعالى تۇرعان 1000 مەترلىك قاشىقتىققا جۇگىرۋ ونىڭ ناعىز وڭ جامباسىنا كەلەتىن قاشىقتىق-تىن. بۇعان قوسا, ول بۇدان ءبىر جىلداي ۋاقىت بۇرىن, دالىرەگى 2013 جىلعى 27 ناۋرىز كۇنى تاپ وسى «ادلەر-ارەنا» مۇز ايدىنىندا الەم چەمپيونى اتانعان ەدى. جانە ونىمەن جۇپتاسىپ شىققان نيدەرلاند وكىلى ستەفان گروتحەيس بولاتىن. الدىن الا ايتىپ قويايىق, تاپ وسى «ۇشقىر گوللانديالىق» بۇرناعى كۇنگى تالاستىڭ قورىتىندىسىندا سوچي وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى اتاندى.
ال ارەناعا كەلىپ كىرگەن كەزدە ءبىز مۇنىڭ وسىلاي بىتەتىنىن بىلمەۋشى ەدىك. كەزىندە ءبىر رەت قولتىعىنان دەمەپ جىبەرگەن ادلەر مۇز ايدىنى دەنيستى تاعى دا جەرگە قاراتپاس دەگەن ويدا بولدىق. ونىڭ باستى قارسىلاستارى وسىندا وزىنەن كەيىنگى ورىندارعا جايعاسقان كورەي تحە بۋم مو مەن امەريكالىق شاني دەۆيس بولاتىن شىعار دەگەن بولجامنىڭ بودانىنا شىرمالدىق. بۇعان بيىلعى 18 قاڭتاردا جاپوننىڭ ناگانو قالاسىندا وتكەن كوپكۇندىك الەم چەمپيوناتىنىڭ 1000 مەترلىك قاشىقتىقتاعى ءبولىگىندە شاني دەۆيسپەن ءبىر جۇپتا جۇگىرگەن دەنيستىڭ قارسىلاسىنان سورە سىزىعىن 0,7 سەكۋند بۇرىن قيىپ ءوتىپ, ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ العانى تاعى سەبەپ بولدى. بۇدان بولەك, ءبىزدىڭ باعلان وسى وليمپيادانىڭ الدىندا ءوزىنىڭ جەكە جاتتىقتىرۋشىسى پەتر پاستۋشەنكودان ۋاقىتشا كەتىپ, رەسەيلىك ماماندار ۆاديم سايۋتين مەن سەرگەي كلەۆچەنيانىڭ قاراۋىندا ويىندار ءۇشىن ارنايى دايىندىقتان دا ءوتىپ كەلگەن. ادەتتە كوپ سپورتشىنىڭ تىلەگىنە قىرىن كەلىپ قالىپ جاتاتىن جەرەبە دە بۇل كۇنى وعان ك ۇلىمدەپ قولىن سوزعانداي بولىپ كورىندى. ول 40 كونكيشى قىرمان ساپىراتىن جارىستىڭ ەڭ سوڭعى جيىرماسىنشى جۇبىندا جۇگىرۋگە ءتيىستى ەكەن. مۇنىڭ قانداي ارتىقشىلىعى بارىن جارىس جولىنا شىعىپ ءجۇرگەندەر عانا ەمەس, سولاردىڭ قۇيىنپەرەن بولىپ اققان قىزدىرما سايىستارىن ۇدايى كورىپ جۇرگەندەر دە جاقسى بىلەدى.
بىراق مۇزدى الاڭ ۇستىندەگى ارپالىس ءبارىن ءوزىنىڭ قالاۋىنشا شەشتى. ول ەشكىمنىڭ بەدەلىنە دە, بەلگىسىنە دە قاراعان جوق. ماماندار سپرينتەرلىك جارىستىڭ مەكەنى بولماعاندىقتان, بۇرالاڭى مەن بۇقپانتايلارى كوپ, سوندىقتان كۇتپەگەن جايلارى ءجيى كەزدەسەدى, دەپ ەسەپتەپ كەلگەن ارەنا سول باعانىڭ باعامىنان تولىق شىقتى. ونىڭ وزگەرۋىنە ءتىپتى سوڭعى كەزدەرى الەمدە «ميستەر سيۋرپريز» دەپ ات قويىپ, ايدار تاققان, سول سەبەپتى وزدەرىنەن نەشە ءتۇرلى توسىن جايتتاردى كۇتۋگە بولادى دەپ سانالىپ جۇرگەن گوللانديالىق مارك تيويتەرت پەن الەمنىڭ قازىرگى چەمپيونى دەنيس كۋزيننىڭ جارىسقا قاتىسۋى دا اسەر ەتە المادى. مۇنداي جاڭالىقتى جاساۋعا ۆانكۋۆەر وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, الەمنىڭ قازىرگى رەكوردىنىڭ يەسى شاني دەۆيستىڭ دە شاماسى كەلمەدى.
ناتيجەسىندە ءبىرىنشى ورىندى 1:08.39 مينۋت كورسەتكىشىمەن ستەفان گروتحەيس جەڭىپ الدى. ەكىنشى ورىنعا كانادالىق دەنني مورريسون جايعاستى. ال ۇشتىكتى وسىنىڭ الدىندا 500 مەترلىك قاشىقتىقتا وليمپيادا چەمپيونى بولىپ ۇلگەرگەن تاعى ءبىر گوللانديالىق ميحەل ميۋلدەر تياناقتادى. ال چەمپيوننان بار-جوعى 0,71 سەكۋند قانا ۇتىلعان دەنيس كۋزين 7-ورىننان ءبىر-اق شىقتى. جالپى, ول قولىنان كەلگەنىنىڭ ءبارىن جاسادى. ءبىزدى تەك ونى سورەدەن شىعار كەزدەگى ءسال كىدىرىپ قالعانى عانا الاڭداتا بەرەدى. ەگەر وسى ءمۇدىرىس بولماعاندا, ول جوعارىداعى 0,71 سەكۋندقا ۇتىلماس پا ەدى, كىم ءبىلسىن!
بىزدەن بۇل جارىسقا قاتىسقان جالعىز دەنيس بولعان جوق. رومان كرەچ مارەگە 13-ءشى بولىپ كەلسە, فەدور مەزەنتسەۆ 33-ءشى ورىندا قالدى.
ەندى تۇعىردىڭ ەكى تەپكىشەگىن جايلاعان گوللاندتىقتار تۋرالى بىرەر ءسوز. تاڭعالارلىق نارسە, بۇل ەلدىڭ اتلەتتەرى وسى كەزگە دەيىن وليمپيادادا 10 مەدال جەڭىپ السا, ولار سونىڭ ءبارىن ءبىر عانا سپورت ءتۇرى – كونكيدەن كەلتىردى. سونىڭ ىشىندە ەرلەردىڭ 500 جانە 5000 مەترگە جۇگىرۋ سايىستارىندا تۇعىردى تۇگەل جاۋلاپ الىپ, ەشكىمگە مەدال ۇستاتپاي قويسا, بۇل كۇنگى 1000 مەترگە جۇگىرۋدە كۇمىس مەدالدى عانا «شىعىندادى». بۇدان بولەك, قىزدار ءبىر التىن جانە 1 قولا مەدالدى قورجىنعا قوستى.
وليمپيادا رۋحى بارىنەن جوعارى
وليمپيا ويىندارىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن قاسيەتىن جوعالتپاي كەلە جاتقان باستى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى جەر بەتىن مەكەن ەتكەن ادامزات ۇرپاعىن تاتۋلىق پەن بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋگە ۇندەۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ءبىر زامانداردا ويىنداردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى پەر كۋبەرتەن اقساقالدىڭ قالامىنان وسى قوزعالىسقا ارنالىپ تۋعان ۇزاق جىردىڭ: «و, سپورت! سەن – بەيبىتشىلىكسىڭ!», دەپ كەلەتىن باس جاعىنداعى جولدارى الەمدە وليمپيا ويىندارى وتەر كەزدە ءجيى ەسكە الىنادى. كوپ جاعدايدا وسىعان ورايلاس تىرلىكتەر دە جاسالىپ جاتادى. ونىڭ ۇزدىك ۇلگىسىن سوچي وليمپياداسى كۇندەرى دە كورسەتىپ بەردى.
اجىراسقاندى قوسىپ, ارازداسقاندى تاتۋلاستىرىپ جۇرۋگە كوبىرەك جۇگىنەتىن كەزەكتى وليمپيادا قارساڭىندا رەسەي مەن گرۋزيا اراسىنداعى قىرعيقاباق ساياساتتىڭ سالدارىنان ءبىر كەزدەرى جابىلىپ قالعان اۋە جولى قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. ول 6 اقپان كۇنى جۇزەگە اسىپ, تبيليسيدەن ۇشىپ شىققان اقشاڭقان لاينەر سوچيگە كەلىپ قوندى. وسىلايشا 2008 جىلعى بەلگىلى وقيعالارعا بايلانىستى جابىلىپ قالعان ەكى قالانىڭ اراسىنداعى اۋە قاتىناسى قايتا اشىلدى.
وسى رەيسپەن ادلەر اۋماعىنا گرۋزيا وليمپيالىق قۇراماسىنىڭ ءۇش مۇشەسى ۇشىپ كەلدى. ونىڭ قۇرامىندا تاۋ شاڭعىشىلارى نينو تسيكلاۋري, ياسون ابراميشۆيلي جانە الەكسەي بەنيانيدزە سىندى ءۇش وليمپياداشى عانا بولدى. بۇلاردىڭ اراسىنداعى جالعىز قىز ەرتەسىنە ويىنداردىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىندە گرۋزيانىڭ مەملەكەتتىك تۋىن الىپ شىقتى. ءسال كەيىنىرەك بۇلاردىڭ قاتارىنا قۇرامانىڭ ءتورتىنشى مۇشەسى – مانەرلەپ سىرعاناۋشى ەلەنا گەدەۆانيشۆيلي قوسىلدى.
گرۋزين سپورتشىلارىنىڭ بۇل وليمپياداعا قاتىسۋى باسىندا كۇماندى ەدى. ويتكەنى, ولار سوچيدەگى ويىندارعا بويكوت جاريالاماق بولدى. بۇعان 2008 جىلى وڭتۇستىك وسەتيادا ورىن العان قارۋلى قاقتىعىس سەبەپ-تۇعىن. بىراق ءناتيجەسىندە ءتورت جىلدىقتىڭ باستى جارىسىنان شەت قالىپ قويماۋ جونىندە ۇيعارىم جاسالدى. وسىلايشا وليمپيالىق رۋح باس ءدۇردارازدىقتى جەڭىپ, بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ قاعيداتى ۇستەمدىك قۇردى.
سوچيدە وسى كۇندەردە دوستىق ءراۋىشتەگى شىنايى قارىم-قاتىناسقا شاقىرعان تاعى ءبىر نىشان – وليمپيالىق تاتۋلىق قابىرعاسى اشىلدى. «قىسقى وليمپيا ويىندارى-2014 ۇيىمداستىرۋشى-قالاسىندا وليمپيالىق ءبىتىمگەرشىلىك قابىرعاسى اشىلدى. ول سيمۆوليكالىق قۇرىلىس پلانەتانىڭ ءار تۇكپىرىندەگى سپورتشىلار مەن فۋنكتسيونەرلەردى بەيبىتشىلىكتى قالىپتاستىرۋ قوزعالىسى ماقساتىندا بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان», دەيدى ونى ۇيىمداستىرۋشىلار.
اتالمىش قابىرعاعا جەر بەتىندە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ماقساتىندا وليمپيالىق تاتۋلىق يدەياسىن قولدايتىنداردىڭ ءبارى ءوز قولتاڭبالارىن قالدىرا الادى. جالپى, وليمپيالىق ويىنداردىڭ قارساڭىندا وليمپيالىق قالاشىقتاردا وسىنداي شارانى ءوتكىزىپ, وليمپيالىق تاتۋلىق قابىرعاسىن اشۋ كوپ جىلداردان بەرى قالىپتاسقان ءداستۇر بولىپ كەلەدى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان» –
سوچيدەن.
__________________
دەرەك پەن دايەك
● وليمپياداداعى ەڭ بيىك جانە ەڭ سالماعى اۋىر قاتىسۋشى – حوككەيدەن «بوستون بريۋنس» كومانداسى مەن سلوۆاكيا قۇراماسىنىڭ كاپيتانى زدەنو حارا. ونىڭ بويى 206 سم بولسا, سالماعى 117 كگ تارتادى.
● ەڭ الاسا بويلى سپورتشى جاپون مانەرلەپ سىرعاناۋشى قىزى نارۋمي تاكاحاسي ەكەن. ونىڭ بويى 146 سم عانا.
● ال سالماقتارى ەڭ جەڭىلدەر قاتارىندا ءۇش وليمپياداشى بار. ولار – ۋكراين فريستايلشىسى الەكساندر وكيپنيۋك, اۆستريالىق ترامپليننەن سەكىرۋشى كيارا حەلتسل جانە 9-سىنىپتا وقيتىن گەرمانيالىق شورت-ترەكشى اننا زايدەل. بۇلاردىڭ ءاربىرىنىڭ جەكە سالماعى – 43 كگ.
● وليمپياداعا قاتىسۋشىلار اراسىندا ەڭ جاسى – ترامپليننەن سەكىرۋشى نەمىس قىزى دجانيني ەرنست. ول 1998 جىلعى 31 جەلتوقساندا تۋعان. بۇدان كەيىنگى ورىندا 1998 جىلعى 29 قاراشادا تۋعان جاپون سنوۋبوردشى ءجاسوسپىرىمى ايۋمۋ حيرانو تۇر.
● جاستارى ەڭ ۇلكەن سپورتشىلار قاتارىندا دا ەكى ادام بار. ولاردىڭ ەڭ «كارىسى» تەگى مەكسيكالىق نەمىس حانزاداسى, تاۋ شاڭعىسىمەن اينالىسۋشى حۋبەرتۋس فون حوحەنلوحە 1959 جىلى 2 اقپاندا دۇنيەگە كەلسە, كەلەسىسى – دومينيكا ارالىنىڭ وكىلى, شاڭعىشى انجەليكا موررون دي سيلۆەستري 1965 جىلى 25 قاراشادا تۋعان.
اقتاۋدان شىققان ەلەنا يلينىح وليمپيادانىڭ التىن مەدالىن الدى
وليمپيادادا رەسەي قۇراماسىنا العاشقى جانە ازىرگە جالعىز التىن مەدالدى وسى جولى ويىنداردىڭ باعدارلاماسىنا ءبىرىنشى رەت ەنىپ وتىرعان مانەرلەپ سىرعاناۋدىڭ كوماندالىق جارىسى الىپ بەردى. وسى ساپتا ونەر كورسەتكەن ەلەنا يلينىح پەن نيكيتا كاتسالاپوۆتىڭ بيشىلەر جۇبى ءوزىنىڭ قولا مەدالى ارقىلى كومانداعا ماڭىزدى ۇپاي قورىن قوستى. ءسويتىپ, قۇراما مۇشەلەرىمەن بىرگە ولار دا وليمپيادا چەمپيونى اتاندى.
ال ويىنداردىڭ جاڭا چەمپيونى ە.يلينىح – ءبىزدىڭ جەرلەسىمىز. ول 1994 جىلعى 25 ساۋىردە اقتاۋ قالاسىندا تۋعان. ەلەنا رۋسلانوۆناعا كەزدەيسوق كەزدەسىپ قالعاندا, سونى بىلگەندىكتەن, ونى بىرەر مينۋتقا كىدىرتىپ, ەكى-ءۇش ساۋالعا جاۋاپ الىپ ۇلگەرگەن ەدىك.
– ەلەنا, جەڭىس قۇتتى بولسىن! اقتاۋدا تۋىپ, قالاي مانەرلەپ سىرعاناۋشى بولىپ ءجۇرسىڭ؟
– راحمەت. مەنىڭ بۇرىنعى شەۆچەنكو, قازىرگى اقتاۋ قالاسىندا تۋعانىم راس. تۋعان-تۋىستارىمىزدىڭ ءبىرازى ءالى سول قالادا تۇرادى. ال مەنى 1998 جىلى 4 جاسىمدا ماسكەۋدە تۇراتىن اجەم اكەتىپ, ءۇيدىڭ جانىنداعى دەنساۋلىق توبىنا جازدىرعان. كونكيگە تۇرعاننان باستاپ وعان قۇمارلىعىم قاتتى ارتىپ كەتسە كەرەك, العاشقى باپكەرىم ەكاتەرينا ۆولكوۆا اجەمنەن كوپ ۇزاماي مەنى مانەرلەپ سىرعاناۋمەن دەندەپ اينالىساتىن باسقا توپقا بەرۋدى ءوتىندى. وسىلايشا «سوكولنيكيدەگى» مەكتەپكە تاپ كەلدىم. بۇل مەنىڭ كەلەشەك تاعدىرىمدى شەشىپ بەردى.
– اقتاۋعا بارىپ تۇرمايسىڭ با؟
– شىنىمدى ايتسام, بارا الماي جۇرگەنىمە ءبىراز ۋاقىت بولىپ قالدى. بىراق بارعىم كەلەدى. تۋعان جەرىمدى تاعى دا كورگىم كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە, ول قالادا تۇرىپ جاتقان تۋىستارىمىز دا كوپ. مۇمكىندىك بولىپ جاتسا, وليمپيادا اياقتالعاننان كەيىن بارىپ قايتسام دەيمىن.
– اقتاۋلىقتار سەنىڭ چەمپيون بولعانىڭا الابوتەن قۋانىپ جاتىر.
– ونى بىلەمىن. وليمپيا ويىندارى باستالماي تۇرعاندا-اق ءبىراز جەرلەستەرىم اناممەن حابارلاسىپ, ماعان سالەم جولداپتى. جەرلەستەرىمنىڭ سىرتتاي قولداپ, جانكۇيەرلىك جاساپ جاتقانى مەنى ەرەكشە قۋانتادى. قولدان كەلگەنىنشە ولاردىڭ ۇمىتتەرىن اقتاپ, سەنىمدەرىنەن شىقسام دەيمىن. اقتاۋلىقتارعا مەنىڭ اتىمنان دا سالەم ايتىڭىزدار!
قىسقا اڭگىمەمىز وسىمەن تۇيىقتالدى. اسىعىس لەنانى بۇدان ارتىق ۇستاپ تۇرا المادىق. ال ءوز تاراپىمىزدان قوساتىنىمىز: ەلەنا يلينىح بۇل كەزگە دەيىن ەۋروپانىڭ 2012 جىلعى قولا, 2013 جانە 2014 جىلدارعى كۇمىس جۇلدەگەرى, رەسەيدىڭ 2012, 2013 جانە 2014 جىلدارعى كۇمىس جۇلدەگەرى, الەمنىڭ 2010 جىلعى جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى چەمپيونى بولىپ ۇلگەرگەن.
«ميستەر ءسيۋرپريزدىڭ» مەسەلى قايتتى
ءبىز, البەتتە, قازاقستان اتلەتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ماسكەۋ ۋاقىتى بويىنشا كەشكى ساعات 18:00-دە كونكي سپورتى سايىسى باستالاتىن «ادلەر-ارەنا» كەشەنىن بەتكە الدىق. سەبەبى, كەشە ايتقان «كون ساداقتىڭ كوبەسىن بۇزار جەبە» قاتارىندا وسى جەردە ءبىرىنشى رەت سورە الىپ, باعىن سىنعا سالاتىن دەنيس كۋزين دە بار ەدى. مۇنىڭ ۇستىنە, مۇندا بولعالى تۇرعان 1000 مەترلىك قاشىقتىققا جۇگىرۋ ونىڭ ناعىز وڭ جامباسىنا كەلەتىن قاشىقتىق-تىن. بۇعان قوسا, ول بۇدان ءبىر جىلداي ۋاقىت بۇرىن, دالىرەگى 2013 جىلعى 27 ناۋرىز كۇنى تاپ وسى «ادلەر-ارەنا» مۇز ايدىنىندا الەم چەمپيونى اتانعان ەدى. جانە ونىمەن جۇپتاسىپ شىققان نيدەرلاند وكىلى ستەفان گروتحەيس بولاتىن. الدىن الا ايتىپ قويايىق, تاپ وسى «ۇشقىر گوللانديالىق» بۇرناعى كۇنگى تالاستىڭ قورىتىندىسىندا سوچي وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى اتاندى.
ال ارەناعا كەلىپ كىرگەن كەزدە ءبىز مۇنىڭ وسىلاي بىتەتىنىن بىلمەۋشى ەدىك. كەزىندە ءبىر رەت قولتىعىنان دەمەپ جىبەرگەن ادلەر مۇز ايدىنى دەنيستى تاعى دا جەرگە قاراتپاس دەگەن ويدا بولدىق. ونىڭ باستى قارسىلاستارى وسىندا وزىنەن كەيىنگى ورىندارعا جايعاسقان كورەي تحە بۋم مو مەن امەريكالىق شاني دەۆيس بولاتىن شىعار دەگەن بولجامنىڭ بودانىنا شىرمالدىق. بۇعان بيىلعى 18 قاڭتاردا جاپوننىڭ ناگانو قالاسىندا وتكەن كوپكۇندىك الەم چەمپيوناتىنىڭ 1000 مەترلىك قاشىقتىقتاعى ءبولىگىندە شاني دەۆيسپەن ءبىر جۇپتا جۇگىرگەن دەنيستىڭ قارسىلاسىنان سورە سىزىعىن 0,7 سەكۋند بۇرىن قيىپ ءوتىپ, ءبىرىنشى ورىندى جەڭىپ العانى تاعى سەبەپ بولدى. بۇدان بولەك, ءبىزدىڭ باعلان وسى وليمپيادانىڭ الدىندا ءوزىنىڭ جەكە جاتتىقتىرۋشىسى پەتر پاستۋشەنكودان ۋاقىتشا كەتىپ, رەسەيلىك ماماندار ۆاديم سايۋتين مەن سەرگەي كلەۆچەنيانىڭ قاراۋىندا ويىندار ءۇشىن ارنايى دايىندىقتان دا ءوتىپ كەلگەن. ادەتتە كوپ سپورتشىنىڭ تىلەگىنە قىرىن كەلىپ قالىپ جاتاتىن جەرەبە دە بۇل كۇنى وعان ك ۇلىمدەپ قولىن سوزعانداي بولىپ كورىندى. ول 40 كونكيشى قىرمان ساپىراتىن جارىستىڭ ەڭ سوڭعى جيىرماسىنشى جۇبىندا جۇگىرۋگە ءتيىستى ەكەن. مۇنىڭ قانداي ارتىقشىلىعى بارىن جارىس جولىنا شىعىپ ءجۇرگەندەر عانا ەمەس, سولاردىڭ قۇيىنپەرەن بولىپ اققان قىزدىرما سايىستارىن ۇدايى كورىپ جۇرگەندەر دە جاقسى بىلەدى.
بىراق مۇزدى الاڭ ۇستىندەگى ارپالىس ءبارىن ءوزىنىڭ قالاۋىنشا شەشتى. ول ەشكىمنىڭ بەدەلىنە دە, بەلگىسىنە دە قاراعان جوق. ماماندار سپرينتەرلىك جارىستىڭ مەكەنى بولماعاندىقتان, بۇرالاڭى مەن بۇقپانتايلارى كوپ, سوندىقتان كۇتپەگەن جايلارى ءجيى كەزدەسەدى, دەپ ەسەپتەپ كەلگەن ارەنا سول باعانىڭ باعامىنان تولىق شىقتى. ونىڭ وزگەرۋىنە ءتىپتى سوڭعى كەزدەرى الەمدە «ميستەر سيۋرپريز» دەپ ات قويىپ, ايدار تاققان, سول سەبەپتى وزدەرىنەن نەشە ءتۇرلى توسىن جايتتاردى كۇتۋگە بولادى دەپ سانالىپ جۇرگەن گوللانديالىق مارك تيويتەرت پەن الەمنىڭ قازىرگى چەمپيونى دەنيس كۋزيننىڭ جارىسقا قاتىسۋى دا اسەر ەتە المادى. مۇنداي جاڭالىقتى جاساۋعا ۆانكۋۆەر وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, الەمنىڭ قازىرگى رەكوردىنىڭ يەسى شاني دەۆيستىڭ دە شاماسى كەلمەدى.
ناتيجەسىندە ءبىرىنشى ورىندى 1:08.39 مينۋت كورسەتكىشىمەن ستەفان گروتحەيس جەڭىپ الدى. ەكىنشى ورىنعا كانادالىق دەنني مورريسون جايعاستى. ال ۇشتىكتى وسىنىڭ الدىندا 500 مەترلىك قاشىقتىقتا وليمپيادا چەمپيونى بولىپ ۇلگەرگەن تاعى ءبىر گوللانديالىق ميحەل ميۋلدەر تياناقتادى. ال چەمپيوننان بار-جوعى 0,71 سەكۋند قانا ۇتىلعان دەنيس كۋزين 7-ورىننان ءبىر-اق شىقتى. جالپى, ول قولىنان كەلگەنىنىڭ ءبارىن جاسادى. ءبىزدى تەك ونى سورەدەن شىعار كەزدەگى ءسال كىدىرىپ قالعانى عانا الاڭداتا بەرەدى. ەگەر وسى ءمۇدىرىس بولماعاندا, ول جوعارىداعى 0,71 سەكۋندقا ۇتىلماس پا ەدى, كىم ءبىلسىن!
بىزدەن بۇل جارىسقا قاتىسقان جالعىز دەنيس بولعان جوق. رومان كرەچ مارەگە 13-ءشى بولىپ كەلسە, فەدور مەزەنتسەۆ 33-ءشى ورىندا قالدى.
ەندى تۇعىردىڭ ەكى تەپكىشەگىن جايلاعان گوللاندتىقتار تۋرالى بىرەر ءسوز. تاڭعالارلىق نارسە, بۇل ەلدىڭ اتلەتتەرى وسى كەزگە دەيىن وليمپيادادا 10 مەدال جەڭىپ السا, ولار سونىڭ ءبارىن ءبىر عانا سپورت ءتۇرى – كونكيدەن كەلتىردى. سونىڭ ىشىندە ەرلەردىڭ 500 جانە 5000 مەترگە جۇگىرۋ سايىستارىندا تۇعىردى تۇگەل جاۋلاپ الىپ, ەشكىمگە مەدال ۇستاتپاي قويسا, بۇل كۇنگى 1000 مەترگە جۇگىرۋدە كۇمىس مەدالدى عانا «شىعىندادى». بۇدان بولەك, قىزدار ءبىر التىن جانە 1 قولا مەدالدى قورجىنعا قوستى.
وليمپيادا رۋحى بارىنەن جوعارى
وليمپيا ويىندارىنىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن قاسيەتىن جوعالتپاي كەلە جاتقان باستى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى جەر بەتىن مەكەن ەتكەن ادامزات ۇرپاعىن تاتۋلىق پەن بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋگە ۇندەۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ءبىر زامانداردا ويىنداردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى پەر كۋبەرتەن اقساقالدىڭ قالامىنان وسى قوزعالىسقا ارنالىپ تۋعان ۇزاق جىردىڭ: «و, سپورت! سەن – بەيبىتشىلىكسىڭ!», دەپ كەلەتىن باس جاعىنداعى جولدارى الەمدە وليمپيا ويىندارى وتەر كەزدە ءجيى ەسكە الىنادى. كوپ جاعدايدا وسىعان ورايلاس تىرلىكتەر دە جاسالىپ جاتادى. ونىڭ ۇزدىك ۇلگىسىن سوچي وليمپياداسى كۇندەرى دە كورسەتىپ بەردى.
اجىراسقاندى قوسىپ, ارازداسقاندى تاتۋلاستىرىپ جۇرۋگە كوبىرەك جۇگىنەتىن كەزەكتى وليمپيادا قارساڭىندا رەسەي مەن گرۋزيا اراسىنداعى قىرعيقاباق ساياساتتىڭ سالدارىنان ءبىر كەزدەرى جابىلىپ قالعان اۋە جولى قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. ول 6 اقپان كۇنى جۇزەگە اسىپ, تبيليسيدەن ۇشىپ شىققان اقشاڭقان لاينەر سوچيگە كەلىپ قوندى. وسىلايشا 2008 جىلعى بەلگىلى وقيعالارعا بايلانىستى جابىلىپ قالعان ەكى قالانىڭ اراسىنداعى اۋە قاتىناسى قايتا اشىلدى.
وسى رەيسپەن ادلەر اۋماعىنا گرۋزيا وليمپيالىق قۇراماسىنىڭ ءۇش مۇشەسى ۇشىپ كەلدى. ونىڭ قۇرامىندا تاۋ شاڭعىشىلارى نينو تسيكلاۋري, ياسون ابراميشۆيلي جانە الەكسەي بەنيانيدزە سىندى ءۇش وليمپياداشى عانا بولدى. بۇلاردىڭ اراسىنداعى جالعىز قىز ەرتەسىنە ويىنداردىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىندە گرۋزيانىڭ مەملەكەتتىك تۋىن الىپ شىقتى. ءسال كەيىنىرەك بۇلاردىڭ قاتارىنا قۇرامانىڭ ءتورتىنشى مۇشەسى – مانەرلەپ سىرعاناۋشى ەلەنا گەدەۆانيشۆيلي قوسىلدى.
گرۋزين سپورتشىلارىنىڭ بۇل وليمپياداعا قاتىسۋى باسىندا كۇماندى ەدى. ويتكەنى, ولار سوچيدەگى ويىندارعا بويكوت جاريالاماق بولدى. بۇعان 2008 جىلى وڭتۇستىك وسەتيادا ورىن العان قارۋلى قاقتىعىس سەبەپ-تۇعىن. بىراق ءناتيجەسىندە ءتورت جىلدىقتىڭ باستى جارىسىنان شەت قالىپ قويماۋ جونىندە ۇيعارىم جاسالدى. وسىلايشا وليمپيالىق رۋح باس ءدۇردارازدىقتى جەڭىپ, بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ قاعيداتى ۇستەمدىك قۇردى.
سوچيدە وسى كۇندەردە دوستىق ءراۋىشتەگى شىنايى قارىم-قاتىناسقا شاقىرعان تاعى ءبىر نىشان – وليمپيالىق تاتۋلىق قابىرعاسى اشىلدى. «قىسقى وليمپيا ويىندارى-2014 ۇيىمداستىرۋشى-قالاسىندا وليمپيالىق ءبىتىمگەرشىلىك قابىرعاسى اشىلدى. ول سيمۆوليكالىق قۇرىلىس پلانەتانىڭ ءار تۇكپىرىندەگى سپورتشىلار مەن فۋنكتسيونەرلەردى بەيبىتشىلىكتى قالىپتاستىرۋ قوزعالىسى ماقساتىندا بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان», دەيدى ونى ۇيىمداستىرۋشىلار.
اتالمىش قابىرعاعا جەر بەتىندە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ماقساتىندا وليمپيالىق تاتۋلىق يدەياسىن قولدايتىنداردىڭ ءبارى ءوز قولتاڭبالارىن قالدىرا الادى. جالپى, وليمپيالىق ويىنداردىڭ قارساڭىندا وليمپيالىق قالاشىقتاردا وسىنداي شارانى ءوتكىزىپ, وليمپيالىق تاتۋلىق قابىرعاسىن اشۋ كوپ جىلداردان بەرى قالىپتاسقان ءداستۇر بولىپ كەلەدى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان» –
سوچيدەن.
__________________
دەرەك پەن دايەك
● وليمپياداداعى ەڭ بيىك جانە ەڭ سالماعى اۋىر قاتىسۋشى – حوككەيدەن «بوستون بريۋنس» كومانداسى مەن سلوۆاكيا قۇراماسىنىڭ كاپيتانى زدەنو حارا. ونىڭ بويى 206 سم بولسا, سالماعى 117 كگ تارتادى.
● ەڭ الاسا بويلى سپورتشى جاپون مانەرلەپ سىرعاناۋشى قىزى نارۋمي تاكاحاسي ەكەن. ونىڭ بويى 146 سم عانا.
● ال سالماقتارى ەڭ جەڭىلدەر قاتارىندا ءۇش وليمپياداشى بار. ولار – ۋكراين فريستايلشىسى الەكساندر وكيپنيۋك, اۆستريالىق ترامپليننەن سەكىرۋشى كيارا حەلتسل جانە 9-سىنىپتا وقيتىن گەرمانيالىق شورت-ترەكشى اننا زايدەل. بۇلاردىڭ ءاربىرىنىڭ جەكە سالماعى – 43 كگ.
● وليمپياداعا قاتىسۋشىلار اراسىندا ەڭ جاسى – ترامپليننەن سەكىرۋشى نەمىس قىزى دجانيني ەرنست. ول 1998 جىلعى 31 جەلتوقساندا تۋعان. بۇدان كەيىنگى ورىندا 1998 جىلعى 29 قاراشادا تۋعان جاپون سنوۋبوردشى ءجاسوسپىرىمى ايۋمۋ حيرانو تۇر.
● جاستارى ەڭ ۇلكەن سپورتشىلار قاتارىندا دا ەكى ادام بار. ولاردىڭ ەڭ «كارىسى» تەگى مەكسيكالىق نەمىس حانزاداسى, تاۋ شاڭعىسىمەن اينالىسۋشى حۋبەرتۋس فون حوحەنلوحە 1959 جىلى 2 اقپاندا دۇنيەگە كەلسە, كەلەسىسى – دومينيكا ارالىنىڭ وكىلى, شاڭعىشى انجەليكا موررون دي سيلۆەستري 1965 جىلى 25 قاراشادا تۋعان.
ليپنيتسكايا – ويىندارداعى ەڭ جاس چەمپيون
رەسەي قۇراماسى ساپىندا مانەرلەپ سىرعاناۋدان كوماندالىق جارىستا وليمپيالىق ويىنداردىڭ چەمپيونى اتاعىنا قول جەتكىزگەن يۋليا ليپنيتسكايا ويىنداردىڭ كسرو-تمد/رەسەي تاريحىنداعى ەڭ جاس چەمپيونى اتانىپ وتىر. ەركىن باعدارلاما بويىنشا سايىس وتكەن ساعاتتا يۋليانىڭ تۋعانىنا 15 جىل جانە 249 كۇن تولىپتى. ال اق وليمپيادانىڭ تاريحىنداعى ەڭ جاس چەمپيون دەگەن مارتەبە كورەيا وكىلى كيم يۋن ميگە تيەسىلى كورىنەدى. ول 1994 جىلى ليللەحاممەردە ءوز ەلىنىڭ قۇراماسى ساپىندا شورت-ترەكتىڭ ەستافەتا جارىسىندا التىن مەدال جەڭىپ العاندا, تۋعانىنا 13 جىل, 85 كۇن تولعان ەكەن.
اقتاۋدان شىققان ەلەنا يلينىح وليمپيادانىڭ التىن مەدالىن الدى
وليمپيادادا رەسەي قۇراماسىنا العاشقى جانە ازىرگە جالعىز التىن مەدالدى وسى جولى ويىنداردىڭ باعدارلاماسىنا ءبىرىنشى رەت ەنىپ وتىرعان مانەرلەپ سىرعاناۋدىڭ كوماندالىق جارىسى الىپ بەردى. وسى ساپتا ونەر كورسەتكەن ەلەنا يلينىح پەن نيكيتا كاتسالاپوۆتىڭ بيشىلەر جۇبى ءوزىنىڭ قولا مەدالى ارقىلى كومانداعا ماڭىزدى ۇپاي قورىن قوستى. ءسويتىپ, قۇراما مۇشەلەرىمەن بىرگە ولار دا وليمپيادا چەمپيونى اتاندى.
ال ويىنداردىڭ جاڭا چەمپيونى ە.يلينىح – ءبىزدىڭ جەرلەسىمىز. ول 1994 جىلعى 25 ساۋىردە اقتاۋ قالاسىندا تۋعان. ەلەنا رۋسلانوۆناعا كەزدەيسوق كەزدەسىپ قالعاندا, سونى بىلگەندىكتەن, ونى بىرەر مينۋتقا كىدىرتىپ, ەكى-ءۇش ساۋالعا جاۋاپ الىپ ۇلگەرگەن ەدىك.
– ەلەنا, جەڭىس قۇتتى بولسىن! اقتاۋدا تۋىپ, قالاي مانەرلەپ سىرعاناۋشى بولىپ ءجۇرسىڭ؟
– راحمەت. مەنىڭ بۇرىنعى شەۆچەنكو, قازىرگى اقتاۋ قالاسىندا تۋعانىم راس. تۋعان-تۋىستارىمىزدىڭ ءبىرازى ءالى سول قالادا تۇرادى. ال مەنى 1998 جىلى 4 جاسىمدا ماسكەۋدە تۇراتىن اجەم اكەتىپ, ءۇيدىڭ جانىنداعى دەنساۋلىق توبىنا جازدىرعان. كونكيگە تۇرعاننان باستاپ وعان قۇمارلىعىم قاتتى ارتىپ كەتسە كەرەك, العاشقى باپكەرىم ەكاتەرينا ۆولكوۆا اجەمنەن كوپ ۇزاماي مەنى مانەرلەپ سىرعاناۋمەن دەندەپ اينالىساتىن باسقا توپقا بەرۋدى ءوتىندى. وسىلايشا «سوكولنيكيدەگى» مەكتەپكە تاپ كەلدىم. بۇل مەنىڭ كەلەشەك تاعدىرىمدى شەشىپ بەردى.
– اقتاۋعا بارىپ تۇرمايسىڭ با؟
– شىنىمدى ايتسام, بارا الماي جۇرگەنىمە ءبىراز ۋاقىت بولىپ قالدى. بىراق بارعىم كەلەدى. تۋعان جەرىمدى تاعى دا كورگىم كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە, ول قالادا تۇرىپ جاتقان تۋىستارىمىز دا كوپ. مۇمكىندىك بولىپ جاتسا, وليمپيادا اياقتالعاننان كەيىن بارىپ قايتسام دەيمىن.
– اقتاۋلىقتار سەنىڭ چەمپيون بولعانىڭا الابوتەن قۋانىپ جاتىر.
– ونى بىلەمىن. وليمپيا ويىندارى باستالماي تۇرعاندا-اق ءبىراز جەرلەستەرىم اناممەن حابارلاسىپ, ماعان سالەم جولداپتى. جەرلەستەرىمنىڭ سىرتتاي قولداپ, جانكۇيەرلىك جاساپ جاتقانى مەنى ەرەكشە قۋانتادى. قولدان كەلگەنىنشە ولاردىڭ ۇمىتتەرىن اقتاپ, سەنىمدەرىنەن شىقسام دەيمىن. اقتاۋلىقتارعا مەنىڭ اتىمنان دا سالەم ايتىڭىزدار!
قىسقا اڭگىمەمىز وسىمەن تۇيىقتالدى. اسىعىس لەنانى بۇدان ارتىق ۇستاپ تۇرا المادىق. ال ءوز تاراپىمىزدان قوساتىنىمىز: ەلەنا يلينىح بۇل كەزگە دەيىن ەۋروپانىڭ 2012 جىلعى قولا, 2013 جانە 2014 جىلدارعى كۇمىس جۇلدەگەرى, رەسەيدىڭ 2012, 2013 جانە 2014 جىلدارعى كۇمىس جۇلدەگەرى, الەمنىڭ 2010 جىلعى جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى چەمپيونى بولىپ ۇلگەرگەن.
