كەشەگى نيكولاي – بۇگىنگى نايمانباي
اتىن وزگەرتىپ, زاتىن جونگە كەلتىرگەنىمەن شەنەۋنىكتەر كەدەرگىسىنەن اسا الماي ءجۇر
1941-1945 جىلدارعى وتان سوعىسىندا ەۋروپانى قانقۇيلى فاشيستەردەن ازات ەتۋگە قاتىسقان جاس جىگىتتەردىڭ قاتارىندا نايمانباي قۇربانوۆ قىزىلوردا وبلىسى, جاڭاقورعان اۋدانى, بىرلىك كولحوزىنان سوعىسقا اتتانعان بولاتىن. 1942 جىلعى قازاننىڭ 1-10 كۇندەرى 335-ءشى اتقىشتار پولكىنىڭ جاۋىنگەرى رەتىندە ستالينگراد ماڭىنداعى كەسكىلەسكەن شايقاستا اۋىر جارالاندى. مينا جارىقشاعىنان ءبىر اياق, ءبىر قولى سىندى. ءۇش اي اسكەري گوسپيتالدا جاتىپ, ايىققان سوڭ قاڭتاردا سوعىسقا قايتا اتتاندى. ۇلى جەڭىستى گەرمانيا ىرگەسىندە قارسى الدى. كوپتەگەن وردەن, مەدالداردىڭ يەگەرى سوعىستان سوڭ دا حالىق شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە, “بىرلىك” سوۆحوزىنداعى اسىل تۇقىمدى قاراكول قويىن وسىرۋگە ايانباي كىرىستى. ءار ءجۇز انالىقتان 145-تەن 165-كە دەيىن ءتول ورگىزگەن كەزى بولدى. ءتورت قىز, ءتورت ۇل ءوسىرىپ جەتىلدىردى. نايمانباي قۇربانوۆتىڭ اسكەردەن كەلگەننەن كەيىنگى باستى قيىندىعى – ستالينگراد تۇبىندەگى شايقاستا اۋىر جاراقاتتانىپ, اسكەري گوسپيتالدا جاتقان ۋاقىتىندا ءتىلى نايمانبايعا كەلمەگەن اسكەري (پيسار) حاتشى ونى نيكولاي دەپ قۇجاتتارىن تۇگەل سول اتپەن تولتىرىپ جىبەرگەن كورىنەدى. ەلگە كەلگەننەن كەيىن بارلىعىن باسىنان باستاپ, قايتا قۇجاتتاندىرىپ, نيكولايدى نايمانبايعا وزگەرتۋگە قىرۋار ۋاقىتىن جىبەرگەن ەكەن. سول كەزدە: ء“سىز ورىستىڭ جەرى ءۇشىن سوعىستىڭىز, ورىستىڭ اتىن الىپسىز. بارلىق اتاقتى رەسەيدەن سۇراڭىز!” دەپ تەپسىنگەن شەنەۋنىكتەر دە بولىپتى. ەندى مىنە 87-گە كەلگەن شاعىندا شەنەۋنىكتەردىڭ شەكسىز قاقپاقىلىنا ۇشىراپ وتىر. ۇلى جەڭىستىڭ 60 جىلدىعىنا 1953 جىلى تۇرعىزعان ءۇيىنىڭ ورنىنا “جاڭادان تام سالىپ بەرەمىن” دەگەن اۋدان اكىمى اۋىسىپ كەتكەن سوڭ, ودان بەرگى باسشىلار ءبىرى-بىرىنە سىلتەپ ءجۇرىپ-اق, ءجيى اۋىسىپ كەتىپ وتىرعان. بەس جىلدا جاڭاقورعانعا اكىمدىك ەتكەن ت. مۇستافاەۆ, ن. مۇساباەۆ, ب. بەكتىباەۆ, ب. قالتاەۆ,ب. ەلامانوۆتاردىڭ بىردە-بىرەۋى ونى ورىنداي المايمىن دەمەيدى. تەلەفون اۆتومات سەكىلدى. “كۇتە تۇرىڭىز” دەپ دىڭكەسىن قۇرتىپ كەلەدى. اشىنعان اقساقال وتكەن جىلى قاراشادا ەلباسى وتكىزگەن تىكەلەي ەفيرگە دە شاعىمىن جولداپتى. ودان كەلگەن جاۋاپ ساتىلاپ تومەندەي كەلە, قولىندا ەشقانداي قۇزىرى دا قارجىسى دا جوق بىرلىك اۋىلىنىڭ اكىمى راقىش مامەتوۆتىڭ قولىنا ءتۇسىپتى. سودان دارمەنسىزدىگىنە وكىنگەن اكىم راقىش پەن سەكسەننىڭ جەتەۋىندەگى سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى, ءۇشىنشى دارەجەلى مۇگەدەك نايمانباي اقساقال ەكەۋى قوسىلا جەر شۇقىپ وتىرىپ قالىپتى. – جىلدا جەڭىس مەرەكەسىنە دەيىن اكىمدەر مەن شەنەۋنىكتەر حابارلاسىپ وتىرادى دا قالاي مەرەكە ءوتتى پىشاق كەسكەندەي, ساپ تىيىلادى. بيىل دا ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ بەرىپ جاتىر. ەگەر ءسوزدەرىندە تۇرماسا: ء“سىز ورىستىڭ جەرى ءۇشىن سوعىستىڭىز, ورىستىڭ اتىن الىپسىز. بارلىق اتاقتى رەسەيدەن سۇراڭىز!” دەپ تەپسىنگەن شەنەۋنىكتىڭ ايتقانىمەن رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ پەن پرەمەر-ءمينيسترى ۆلاديمير پۋتينگە حات جازعالى وتىرمىن, – دەيدى قارت كەمسەڭدەپ. سوندا اكىم-قارالاردىڭ “اتاڭا نە قىلساڭ, الدىڭا سول كەلەدى” دەگەن قاراپايىم قاعيدانى دا بىلمەگەنى مە دەگەن سۇراق ويىمىزدى ونعا, سانامىزدى سانعا ءبولدى. ەسكەندىر ەرتاي. قىزىلوردا وبلىسى, جاڭاقورعان اۋدانى, بىرلىك اۋىلى. ەلىن سۇيگەن ەر بولار استانا قالاسىنداعى №37 جالپى ءبىلىم بەرەتىن ورتا مەكتەپتە وقۋمەن قاتار تاربيە جۇمىستارى دا جاقسى جولعا قويىلعان. ەلباسىمىزدىڭ “عاسىرلار بويى قالىپتاسقان مادەني مۇراعا سۇيەنىپ, ەرتەڭگى جانە بۇگىنگى كۇننىڭ مادەنيەتىن دامىتۋ كەرەك” دەگەن ءسوزىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, مەكتەپتە تاربيە “مادەني مۇرا” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. بۇل باعدارلامانىڭ ماقساتى—وقۋشىلاردىڭ بويىندا تۋعان جەرىنە, ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدەرىن تاربيەلەپ, تاريحي قازىنامىزدى ساقتاۋ, دامىتۋ جانە كەلەشەك ۇرپاقتارعا تابىس ەتۋ. باعدارلامانىڭ باعىتتارى ءار سىنىپقا جاس ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى بولىنگەن. اتاپ ايتقاندا, 1-4-سىنىپتار ءۇشىن “قازاقستان حالقىنىڭ عاسىرلىق سالت-داستۇرلەرى”, ال 5-سىنىپتار ءۇشىن “مەن—تابيعاتتىڭ ءبىر بولىگىمىن”, 6-سىنىپتا “كىتاپ – وي-ءبىلىمنىڭ كاۋسار بۇلاعى” اتتى تاقىرىپتاردا وتسە, 7-سىنىپتا ءجىبەك جولىنىڭ جانە كونە قالالاردىڭ تاريحى, 8-سىنىپتا اتا-بابالارىمىزدىڭ تاريحي مۇراسى, 9-سىنىپتا ەل تاريحىنان ءتالىم بەرىلەدى. باعدارلاما بويىنشا جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىنا وراي دا ءىس-شارالار ءوتىپ جاتىر. وقۋشىلاردى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ, سوعىس ارداگەرلەرىنە تاعزىم ەتۋ ماقساتىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلىنا ارناپ 5-11 سىنىپ ارالىعىندا “قازاق حالقىنىڭ ەرجۇرەك ازاماتى” اتتى سىنىپ ساعات ءوتتى. 5-11 سىنىپ وقۋشىلارى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىنە جانە باتىر بابالارىمىزعا ارناپ ءوز ولەڭدەرىن وقىدى. وقۋشىلار قالالىق “جەڭىس داڭعىلى” تۋريستىك ەكسپەديتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا “مەنىڭ وتانىم—قازاقستان” ەكسپەديتسياسىنا قاتىسىپ باۋىرجان مومىش ۇلى داڭعىلىمەن ءجۇرىپ ءوتتى, 2 سىنىپ وقۋشىلارى جانە سىنىپ جەتەكشىلەرى ايناش حاسەنوۆا, ساعىنىش بايبولوۆا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى بەرلەشوۆ بارلىباي اتانىڭ ۇيىنە بارىپ اڭگىمەلەسىپ, سىيلىقتارىن تابىس ەتتى. وسىنداي ونەگەلى ىستەردىڭ باسى-قاسىندا سىنىپ جەتەكشىلەرىمەن قاتار ۇنەمى مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ تاربيە جۇمىستارى جونىندەگى ورىنباسارى ساۋلە بايبەكوۆا تابىلادى. وسكەلەڭ ۇرپاققا تاربيە بەرۋدە ول ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن كەڭىنەن پايدالانىپ, اركەز ءجون-جوبا كورسەتىپ وتىرادى. گۇلدەن نۇرقابىل, №37 مەكتەپتىڭ مۇعالىمى.
