حيميا – ماتەماتيكامەن قاتار ورگانيكالىق جانە بەيورگانيكالىق سينتەز ارقىلى ءوز زەرتتەۋ نىساندارىن ءوزى تۋعىزاتىن سيرەك عىلىمداردىڭ ءبىرى. مۇنداعى جەتىستىكتەر جينالعان ءبىلىمنىڭ قورىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, زەرتتەۋشىنىڭ ينتۋيتسياسىنا, تۇيسىگىنە, بولجاۋ قابىلەتىنە, وتكىر فانتازياسىنا, زور ەڭبەكقورلىعىنا, ماقساتقا جەتۋگە دەگەن ۇمتىلىسىنا, كۇندەلىكتى ۇساق-تۇيەك ىستەردىڭ ىشىنەن ەڭ ماڭىزدىسىن انىقتاي بىلۋىنە تاۋەلدى. حيميا عىلىمىندا تابىستى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن تابيعاتقا سۇراق قويۋ جانە وعان تاپقان جاۋاپتاردان ءلاززات الۋ دەگەن قاسيەتتى قابىلەتتى عۇمىر بويى ساقتاي ءبىلۋ قاجەت. ءوز بويىندا وسى قاسيەتتەردى عىلىمي ادالدىقپەن, كۇرەسكەرلىك جانە ازاماتتىق ۇستانىمدارمەن ۇشتاستىرۋ ناعىز عالىمنىڭ سيپاتى بولىپ كەلەدى. بولات احمەت ۇلى جۇبانوۆتىڭ ءومىرى مەن ىزدەنىس جولدارىن عىلىمداعى لاۋلاپ جانۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى دەۋگە بولادى.
پەداگوگيكادا تۇلعانىڭ نەگىزى بالالىق شاعىندا, جانۇياسىندا قالىپتاسادى دەگەن قاعيدا بەلگىلى. بولات احمەت ۇلى 1929 جىلى 4 اقپاندا اقتوبە وبلىسى تەمىر اۋدانىنىڭ № 9 اۋىلىندا كەيىنىرەك كومپوزيتور, اكادەميك بولعان قازاق كاسىبي مۋزىكالىق مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى احمەت جۇبانوۆتىڭ جانۇياسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
جۇبانوۆتىڭ جانۇياسىنداعى شىعارماشىلىق كوزقاراس بالالاردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جاعداي جاسادى, دەگەنمەن ولاردىڭ ماماندىق تاڭداۋىندا مۋزىكا مەن حيميا ەرەكشە ورىن الادى. احمەت جۇبانوۆتىڭ ۇلدارى بولات پەن قايىردىڭ حيمياعا بۇكىل ومىرلەرىن ارناعاندىقتارى بۇل عىلىمنىڭ دا شابىت پەن ويدىڭ اسقاقتىعىن تالاپ ەتۋى مۋزىكادان كەم بولماعانىنان شىعار! ارينە, بولات احمەت ۇلىنىڭ ومىرلىك كاسىپتىك كەڭىستىگىن انىقتاۋىنا عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستىڭ حيميا عىلىمىن الدىڭعى قاتارىنا شىعارعان زاماننىڭ دا اسەرى بولعانى ءسوزسىز.
ول 1947 جىلى الماتىداعى №25 ورتا مەكتەپتى ءتامامداپ, د.ي.مەندەلەەۆ اتىنداعى ماسكەۋ حيميا-تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنا ءتۇسەدى. 1952 جىلى ينستيتۋتتى ءبىتىرگەننەن كەيىن اسپيرانتۋراعا قابىلدانادى. ب.ا.جۇبانوۆتىڭ عىلىمي جانە ازاماتتىق كوزقاراسىنىڭ قالىپتاسۋىنا جوعارى مولەكۋلالىق قوسىلىستار حيمياسى سالاسىنداعى بەلگىلى عالىمدار – كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ۆ.ك.كورشاك جانە پروفەسسور گ.س.كولەسنيكوۆ ۇلكەن ىقپال جاسادى. وسى عالىمداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن بولات احمەت ۇلى 1955 جىلى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعايدى جانە 1956 جىلعا دەيىن كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ ەلەمەنتتى ورگانيكالىق قوسىلىستار ينستيتۋتىندا جۇمىس ىستەيدى.
بولات احمەت ۇلىنىڭ 1956 جىلدان باستاپ وسى كەزگە دەيىنگى بۇكىل عۇمىرى قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ حيميا عىلىمدارى ينستيتۋتىمەن بايلانىستى. وسى كيەلى عىلىم ورتالىعىندا ول پوليكوندەنساتسيالىق پوليمەرلەر – پوليميدتەردى سينتەزدەۋ جۇمىسىن باستاپ, تياناقتى ىزدەنىس ناتيجەسىندە نەبارى 37 جاسىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعايدى, ءسويتىپ 40 جاسقا جەتپەي رەسپۋبليكالىق اكادەميانىڭ الدىڭعى قاتارداعى ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرىنىڭ ديرەكتورى بولادى. 41 جاسىندا قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, 43-ىندە – وسى اكادەميانىڭ حيميا-تەحنولوگيالىق ءبولىمىنىڭ اكادەميك-حاتشىسى, ال 46 جاسىندا – اكادەميگى بولىپ سايلانادى.
پوليمەرلەر حيمياسى سالاسىندا عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلار دايىنداۋ ماقساتىندا 1963 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حيميا فاكۋلتەتىندە جوعارى مولەكۋلالىق قوسىلىستار حيمياسى كافەدراسىن اشۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى. بۇل كافەدرانى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن حيميا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى ب.ا.ءبىرىمجانوۆ تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, كەيىنىرەك وسى كافەدرانىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان ب.ا.جۇبانوۆتى شاقىردى. بولات احمەت ۇلى وسى كافەدرانىڭ وقۋ ءىسىن قاجەتتى دارەجەگە قويۋعا, دارىستەر كۋرستارىنىڭ باعدارلامالارىن, ارنايى جانە جالپى پراكتيكۋمداردى دايىنداۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى. سونىمەن قاتار, بولات احمەت ۇلى كافەدرانىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوستى, ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن پوليمەرلەر حيمياسىنىڭ ءار سالاسىندا عىلىمي-زەرتتەۋلەر باستالدى.
اكادەميك ب.ا.جۇبانوۆتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرى پوليمەرلەر حيمياسىنىڭ ءارتۇرلى بولىمدەرىن قامتيدى. ول تەپە-تەڭدىكتى جانە تەپە-تەڭدىكسىز پوليكوندەنساتسيالاۋ رەاكتسيالارىنىڭ تەوريالىق نەگىزدەرىن ۇسىنىپ, جاڭا مونومەرلەر مەن جوعارىمولەكۋلالىق قوسىلىستار الۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن تاپقان. سينتەزدەلگەن ەرىگىش پوليميدتەردىڭ نەگىزىندە «پلاستيك», «پلاستماسسا», «حيمتالشىق» عىلىمي-ءوندىرىس ورىندارىمەن جانە كابەل ءوندىرىس وكىلدەرىمەن بىرىگىپ, تەرموتۇراقتى تالشىقتار, قابىرشىقتار, لاكتار, بوياۋلار جانە ەمال-وتكىزگىشتەر شىعارعان. مايىسقاق اينالار, كوللەكتورلار جانە ساۋلە شاعىلىستىرعىشتارى, ۋلتراجۇقا كوندەنساتورلار, ميكروچيپتەر جانە ميكرواكتيۆاتورلاردى مەتالمەن قاپتاۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن جاڭا ماتەريالدار جاسالعان.
80-جىلداردىڭ باسىندا قازاقستاندا العاش رەت ب.ا.جۇبانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن بيوۇيلەسىمدىك جانە تەراپيالىق قاسيەتتەرى بار پوليمەرلەر الۋ باعىتىندا زەرتتەۋلەر قويىلدى. سينتەتيكالىق جانە تابيعي پوليمەرلەر قاتارىنىڭ قولدانىلۋىمەن انەستەزيالىق اسەرلى سۋدا ەرىگىش ماكرومولەكۋلالىق جۇيەلەردىڭ ينەكتسيالىق جانە ۇلدىرلىك فورمالارى الىندى. وفتالموحيرۋرگيادا, اسقازان-ىشەك تراكتىنىڭ حيرۋرگياسىندا, پروكتولوگيادا, سونىمەن قاتار, تەرى جاراقاتتارى مەن كۇيىكتەرىن ەمدەۋدە فۋنكتسيونالدى جانە تەراپيالىق يمپلانتتار رەتىندە قولدانىلعان بيوۇيلەسىمدى پوليمەرلىك ماتەريالدار جاسالدى. قابىنۋعا قارسى قولداناتىن پرەپارات گليدەريننىڭ, گلاۋكومانى ەمدەۋگە ارنالعان پرەپارات پيلوكارپيننىڭ پوليمەرلىك فورمالارى, رپ-3 راديوپروتەكتورلارى, «كلوفەوپتيك» اتتى كوز ءدارىسىنىڭ قابىرشىقتى فورماسى الىنىپ, كوزدىڭ ونكولوگيالىق اۋرۋلارىنىڭ فوتوديناميكالىق تەراپياسىنا ارنالعان فوتوسەنسيبيليزاتورلاردىڭ پوليمەرلىك فورمالارى جاسالدى. پوليمەرلەر قاتارىنىڭ ميكرو-جانە ءنانوتۇزىلۋىنىڭ زاماناۋي پرينتسيپتەرىن قولدانا وتىرىپ, گورموندىق حرونو- جانە پۋلسوتەراپيادا قولدانۋعا, سونىمەن بىرگە, زاقىمدانعان ورگاندارعا ميكرو-جانە نانوبولشەكتەردى لوكالدى ەنگىزۋگە ارنالعان بەلسەندىلىگى باقىلاۋلى جاڭا تەراپيالىق جۇيەلەر جاسالدى.
ءداندى داقىلداردىڭ, وسىمدىكتەردىڭ جانە ماقتانىڭ وسۋىنە وڭ اسەرى ۇزارتىلعان جاڭا پوليمەرلىك جۇيەلەر ۇسىنىلدى.
بولات احمەت ۇلى بويىندا عالىم مەن پەداگوگتىڭ تالانتى بىردەي ۇيلەسكەن. ول قازاقستاندا پوليمەرلەرمەن اينالىساتىن عالىمدار مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ولاردىڭ ەلىمىزدەگى ءارتۇرلى ءوندىرىس سالالارىندا قولدانىس تاۋىپ جاتقان قاسيەتتەرى رەتتەۋلى جاڭا پوليمەرلىك ماتەريالدار الۋ جۇمىسىنا جەتەكشىلىك جاساپ وتىر.
عالىم پوليمەرلەردىڭ حيمياسى مەن تەحنولوگياسى سالاسىندا جوعارى ساناتتى كادرلار دايىنداۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. بولات احمەت ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن 19 دوكتورلىق جانە 100 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعالعان. قازىرگى ونىڭ شاكىرتتەرى الەمنىڭ بەلگىلى عىلىمي ورتالىقتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا قىزمەت ەتەدى.
ب.ا.جۇبانوۆتىڭ قالىپتاستىرعان پوليمەرلىك عىلىمي مەكتەبى ەلىمىزدە دە, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە مويىندالعان. اكادەميك ب.ا.جۇبانوۆ 1400 عىلىمي ەڭبەكتىڭ, 20 مونوگرافيانىڭ, 3 كىتاپشانىڭ ءجانە قازاق, ورىس, اعىلشىن, نەمىس ءتىلدەرىندە شىققان حيميالىق سوزدىكتىڭ, حيميا تەرميندەرىنىڭ قازاق-ورىس سوزدىگىنىڭ, 350-دەن استام ونەرتابىستاردىڭ اۆتورى نەمەسە اۆتورلاسى. بولات احمەت ۇلىنىڭ جۇمىستارى حالىقارالىق عىلىمي قوعامداستىققا كەڭىنەن تانىمال. ب.ا.جۇبانوۆ 20 جىلدان استام قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ حيميا عىلىمدارى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولا تۇرا بار كۇشى مەن ەنەرگياسىن عىلىمي-ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىسقا سالدى.
حيميا عىلىمدارى ينستيتۋتى بولات احمەت ۇلى جۇبانوۆتىڭ ديرەكتور بولۋ كەزەڭىندە حيميانى دامىتۋداعى جانە عىلىمي ناتيجەلەردى پراكتيكاعا ەنگىزۋدەگى جەتىستىكتەرى ءۇشىن ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالدى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن الماتىدا ءبىرتالاي ءىرى حالىقارالىق سيمپوزيۋمدار جۇرگىزىلىپ, جان-جاقتى حالىقارالىق بايلانىستار اياسىندا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ وتىر. ول ءبىرتالاي حالىقارالىق مەرزىمدى عىلىمي باسىلىمدارىنىڭ باس رەداكتورى جانە رەداكتسيا القالارىنىڭ مۇشەسى بولدى.
عىلىمدى دامىتۋداعى جانە جوعارى ساناتتى عىلىمي مامانداردى دايىنداۋدا جەتكەن جەتىستىكتەرى ءۇشىن بولات احمەت ۇلى جۇبانوۆ قازان رەۆوليۋتسياسى, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىمەن جانە مەدالدارمەن ماراپاتتالىپ, «قازاق كسر عىلىمىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى», قازاق كسر-ءىنىڭ عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى (1984 جىل), جاڭا بيوۇيلەسىمدى پوليمەرلەر سالاسىنداعى ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى (2000 جىل) اتاقتارىن يەلەندى.
بولات احمەت ۇلىنىڭ بويىندا جوعارى مادەنيەتتىلىك, پرينتسيپشىلدىك, دەموكراتيالىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق تالانت پەن حيميالىق ماسەلە عىلىمدارىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋدە ۇستاناتىن مەملەكەتتىك سانا-سەزىم ۇلكەن ادامگەرشىلىكپەن, كەڭپەيىلدىلىكپەن جاقسى ۇيلەسىم تاپقان. ول ءار ادامدى ۇلكەن تۇلعا دەپ ەسەپتەيدى جانە ونىڭ شىعارماشىلىق تالانتىنىڭ اشىلۋىنا بارلىق جاعدايدى جاساۋعا تىرىسادى. سوندىقتان بولات احمەت ۇلىنىڭ پوليمەرلىك مەكتەبىن تولىقتىراتىن جاستاردىڭ ۇستاناتىن باعىتى – ۇستاز بەن شاكىرتتىڭ ارا قاتىناسىنىڭ تازالىعى, كاسىبي ادالدىق پەن جوعارى ادامگەرشىلىك. ب.ا.جۇبانوۆ قازاقستاننىڭ ىرگەلى عىلىمىنىڭ دامۋىنداعى ءىرى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى.
پاۆەل مەسسەرلە,
حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
پروفەسسور.
حيميا – ماتەماتيكامەن قاتار ورگانيكالىق جانە بەيورگانيكالىق سينتەز ارقىلى ءوز زەرتتەۋ نىساندارىن ءوزى تۋعىزاتىن سيرەك عىلىمداردىڭ ءبىرى. مۇنداعى جەتىستىكتەر جينالعان ءبىلىمنىڭ قورىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, زەرتتەۋشىنىڭ ينتۋيتسياسىنا, تۇيسىگىنە, بولجاۋ قابىلەتىنە, وتكىر فانتازياسىنا, زور ەڭبەكقورلىعىنا, ماقساتقا جەتۋگە دەگەن ۇمتىلىسىنا, كۇندەلىكتى ۇساق-تۇيەك ىستەردىڭ ىشىنەن ەڭ ماڭىزدىسىن انىقتاي بىلۋىنە تاۋەلدى. حيميا عىلىمىندا تابىستى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن تابيعاتقا سۇراق قويۋ جانە وعان تاپقان جاۋاپتاردان ءلاززات الۋ دەگەن قاسيەتتى قابىلەتتى عۇمىر بويى ساقتاي ءبىلۋ قاجەت. ءوز بويىندا وسى قاسيەتتەردى عىلىمي ادالدىقپەن, كۇرەسكەرلىك جانە ازاماتتىق ۇستانىمدارمەن ۇشتاستىرۋ ناعىز عالىمنىڭ سيپاتى بولىپ كەلەدى. بولات احمەت ۇلى جۇبانوۆتىڭ ءومىرى مەن ىزدەنىس جولدارىن عىلىمداعى لاۋلاپ جانۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى دەۋگە بولادى.
پەداگوگيكادا تۇلعانىڭ نەگىزى بالالىق شاعىندا, جانۇياسىندا قالىپتاسادى دەگەن قاعيدا بەلگىلى. بولات احمەت ۇلى 1929 جىلى 4 اقپاندا اقتوبە وبلىسى تەمىر اۋدانىنىڭ № 9 اۋىلىندا كەيىنىرەك كومپوزيتور, اكادەميك بولعان قازاق كاسىبي مۋزىكالىق مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى احمەت جۇبانوۆتىڭ جانۇياسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
جۇبانوۆتىڭ جانۇياسىنداعى شىعارماشىلىق كوزقاراس بالالاردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جاعداي جاسادى, دەگەنمەن ولاردىڭ ماماندىق تاڭداۋىندا مۋزىكا مەن حيميا ەرەكشە ورىن الادى. احمەت جۇبانوۆتىڭ ۇلدارى بولات پەن قايىردىڭ حيمياعا بۇكىل ومىرلەرىن ارناعاندىقتارى بۇل عىلىمنىڭ دا شابىت پەن ويدىڭ اسقاقتىعىن تالاپ ەتۋى مۋزىكادان كەم بولماعانىنان شىعار! ارينە, بولات احمەت ۇلىنىڭ ومىرلىك كاسىپتىك كەڭىستىگىن انىقتاۋىنا عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەستىڭ حيميا عىلىمىن الدىڭعى قاتارىنا شىعارعان زاماننىڭ دا اسەرى بولعانى ءسوزسىز.
ول 1947 جىلى الماتىداعى №25 ورتا مەكتەپتى ءتامامداپ, د.ي.مەندەلەەۆ اتىنداعى ماسكەۋ حيميا-تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنا ءتۇسەدى. 1952 جىلى ينستيتۋتتى ءبىتىرگەننەن كەيىن اسپيرانتۋراعا قابىلدانادى. ب.ا.جۇبانوۆتىڭ عىلىمي جانە ازاماتتىق كوزقاراسىنىڭ قالىپتاسۋىنا جوعارى مولەكۋلالىق قوسىلىستار حيمياسى سالاسىنداعى بەلگىلى عالىمدار – كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ۆ.ك.كورشاك جانە پروفەسسور گ.س.كولەسنيكوۆ ۇلكەن ىقپال جاسادى. وسى عالىمداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن بولات احمەت ۇلى 1955 جىلى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعايدى جانە 1956 جىلعا دەيىن كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ ەلەمەنتتى ورگانيكالىق قوسىلىستار ينستيتۋتىندا جۇمىس ىستەيدى.
بولات احمەت ۇلىنىڭ 1956 جىلدان باستاپ وسى كەزگە دەيىنگى بۇكىل عۇمىرى قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ حيميا عىلىمدارى ينستيتۋتىمەن بايلانىستى. وسى كيەلى عىلىم ورتالىعىندا ول پوليكوندەنساتسيالىق پوليمەرلەر – پوليميدتەردى سينتەزدەۋ جۇمىسىن باستاپ, تياناقتى ىزدەنىس ناتيجەسىندە نەبارى 37 جاسىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعايدى, ءسويتىپ 40 جاسقا جەتپەي رەسپۋبليكالىق اكادەميانىڭ الدىڭعى قاتارداعى ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرىنىڭ ديرەكتورى بولادى. 41 جاسىندا قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, 43-ىندە – وسى اكادەميانىڭ حيميا-تەحنولوگيالىق ءبولىمىنىڭ اكادەميك-حاتشىسى, ال 46 جاسىندا – اكادەميگى بولىپ سايلانادى.
پوليمەرلەر حيمياسى سالاسىندا عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلار دايىنداۋ ماقساتىندا 1963 جىلى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حيميا فاكۋلتەتىندە جوعارى مولەكۋلالىق قوسىلىستار حيمياسى كافەدراسىن اشۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى. بۇل كافەدرانى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن حيميا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى ب.ا.ءبىرىمجانوۆ تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, كەيىنىرەك وسى كافەدرانىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان ب.ا.جۇبانوۆتى شاقىردى. بولات احمەت ۇلى وسى كافەدرانىڭ وقۋ ءىسىن قاجەتتى دارەجەگە قويۋعا, دارىستەر كۋرستارىنىڭ باعدارلامالارىن, ارنايى جانە جالپى پراكتيكۋمداردى دايىنداۋعا ۇلكەن ۇلەس قوستى. سونىمەن قاتار, بولات احمەت ۇلى كافەدرانىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوستى, ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن پوليمەرلەر حيمياسىنىڭ ءار سالاسىندا عىلىمي-زەرتتەۋلەر باستالدى.
اكادەميك ب.ا.جۇبانوۆتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋلەرى پوليمەرلەر حيمياسىنىڭ ءارتۇرلى بولىمدەرىن قامتيدى. ول تەپە-تەڭدىكتى جانە تەپە-تەڭدىكسىز پوليكوندەنساتسيالاۋ رەاكتسيالارىنىڭ تەوريالىق نەگىزدەرىن ۇسىنىپ, جاڭا مونومەرلەر مەن جوعارىمولەكۋلالىق قوسىلىستار الۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن تاپقان. سينتەزدەلگەن ەرىگىش پوليميدتەردىڭ نەگىزىندە «پلاستيك», «پلاستماسسا», «حيمتالشىق» عىلىمي-ءوندىرىس ورىندارىمەن جانە كابەل ءوندىرىس وكىلدەرىمەن بىرىگىپ, تەرموتۇراقتى تالشىقتار, قابىرشىقتار, لاكتار, بوياۋلار جانە ەمال-وتكىزگىشتەر شىعارعان. مايىسقاق اينالار, كوللەكتورلار جانە ساۋلە شاعىلىستىرعىشتارى, ۋلتراجۇقا كوندەنساتورلار, ميكروچيپتەر جانە ميكرواكتيۆاتورلاردى مەتالمەن قاپتاۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن جاڭا ماتەريالدار جاسالعان.
80-جىلداردىڭ باسىندا قازاقستاندا العاش رەت ب.ا.جۇبانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن بيوۇيلەسىمدىك جانە تەراپيالىق قاسيەتتەرى بار پوليمەرلەر الۋ باعىتىندا زەرتتەۋلەر قويىلدى. سينتەتيكالىق جانە تابيعي پوليمەرلەر قاتارىنىڭ قولدانىلۋىمەن انەستەزيالىق اسەرلى سۋدا ەرىگىش ماكرومولەكۋلالىق جۇيەلەردىڭ ينەكتسيالىق جانە ۇلدىرلىك فورمالارى الىندى. وفتالموحيرۋرگيادا, اسقازان-ىشەك تراكتىنىڭ حيرۋرگياسىندا, پروكتولوگيادا, سونىمەن قاتار, تەرى جاراقاتتارى مەن كۇيىكتەرىن ەمدەۋدە فۋنكتسيونالدى جانە تەراپيالىق يمپلانتتار رەتىندە قولدانىلعان بيوۇيلەسىمدى پوليمەرلىك ماتەريالدار جاسالدى. قابىنۋعا قارسى قولداناتىن پرەپارات گليدەريننىڭ, گلاۋكومانى ەمدەۋگە ارنالعان پرەپارات پيلوكارپيننىڭ پوليمەرلىك فورمالارى, رپ-3 راديوپروتەكتورلارى, «كلوفەوپتيك» اتتى كوز ءدارىسىنىڭ قابىرشىقتى فورماسى الىنىپ, كوزدىڭ ونكولوگيالىق اۋرۋلارىنىڭ فوتوديناميكالىق تەراپياسىنا ارنالعان فوتوسەنسيبيليزاتورلاردىڭ پوليمەرلىك فورمالارى جاسالدى. پوليمەرلەر قاتارىنىڭ ميكرو-جانە ءنانوتۇزىلۋىنىڭ زاماناۋي پرينتسيپتەرىن قولدانا وتىرىپ, گورموندىق حرونو- جانە پۋلسوتەراپيادا قولدانۋعا, سونىمەن بىرگە, زاقىمدانعان ورگاندارعا ميكرو-جانە نانوبولشەكتەردى لوكالدى ەنگىزۋگە ارنالعان بەلسەندىلىگى باقىلاۋلى جاڭا تەراپيالىق جۇيەلەر جاسالدى.
ءداندى داقىلداردىڭ, وسىمدىكتەردىڭ جانە ماقتانىڭ وسۋىنە وڭ اسەرى ۇزارتىلعان جاڭا پوليمەرلىك جۇيەلەر ۇسىنىلدى.
بولات احمەت ۇلى بويىندا عالىم مەن پەداگوگتىڭ تالانتى بىردەي ۇيلەسكەن. ول قازاقستاندا پوليمەرلەرمەن اينالىساتىن عالىمدار مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاپ, ولاردىڭ ەلىمىزدەگى ءارتۇرلى ءوندىرىس سالالارىندا قولدانىس تاۋىپ جاتقان قاسيەتتەرى رەتتەۋلى جاڭا پوليمەرلىك ماتەريالدار الۋ جۇمىسىنا جەتەكشىلىك جاساپ وتىر.
عالىم پوليمەرلەردىڭ حيمياسى مەن تەحنولوگياسى سالاسىندا جوعارى ساناتتى كادرلار دايىنداۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. بولات احمەت ۇلىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن 19 دوكتورلىق جانە 100 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعالعان. قازىرگى ونىڭ شاكىرتتەرى الەمنىڭ بەلگىلى عىلىمي ورتالىقتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا قىزمەت ەتەدى.
ب.ا.جۇبانوۆتىڭ قالىپتاستىرعان پوليمەرلىك عىلىمي مەكتەبى ەلىمىزدە دە, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە مويىندالعان. اكادەميك ب.ا.جۇبانوۆ 1400 عىلىمي ەڭبەكتىڭ, 20 مونوگرافيانىڭ, 3 كىتاپشانىڭ ءجانە قازاق, ورىس, اعىلشىن, نەمىس ءتىلدەرىندە شىققان حيميالىق سوزدىكتىڭ, حيميا تەرميندەرىنىڭ قازاق-ورىس سوزدىگىنىڭ, 350-دەن استام ونەرتابىستاردىڭ اۆتورى نەمەسە اۆتورلاسى. بولات احمەت ۇلىنىڭ جۇمىستارى حالىقارالىق عىلىمي قوعامداستىققا كەڭىنەن تانىمال. ب.ا.جۇبانوۆ 20 جىلدان استام قازاق كسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ حيميا عىلىمدارى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بولا تۇرا بار كۇشى مەن ەنەرگياسىن عىلىمي-ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىسقا سالدى.
حيميا عىلىمدارى ينستيتۋتى بولات احمەت ۇلى جۇبانوۆتىڭ ديرەكتور بولۋ كەزەڭىندە حيميانى دامىتۋداعى جانە عىلىمي ناتيجەلەردى پراكتيكاعا ەنگىزۋدەگى جەتىستىكتەرى ءۇشىن ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ماراپاتتالدى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن الماتىدا ءبىرتالاي ءىرى حالىقارالىق سيمپوزيۋمدار جۇرگىزىلىپ, جان-جاقتى حالىقارالىق بايلانىستار اياسىندا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ وتىر. ول ءبىرتالاي حالىقارالىق مەرزىمدى عىلىمي باسىلىمدارىنىڭ باس رەداكتورى جانە رەداكتسيا القالارىنىڭ مۇشەسى بولدى.
عىلىمدى دامىتۋداعى جانە جوعارى ساناتتى عىلىمي مامانداردى دايىنداۋدا جەتكەن جەتىستىكتەرى ءۇشىن بولات احمەت ۇلى جۇبانوۆ قازان رەۆوليۋتسياسى, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىمەن جانە مەدالدارمەن ماراپاتتالىپ, «قازاق كسر عىلىمىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى», قازاق كسر-ءىنىڭ عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى (1984 جىل), جاڭا بيوۇيلەسىمدى پوليمەرلەر سالاسىنداعى ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى (2000 جىل) اتاقتارىن يەلەندى.
بولات احمەت ۇلىنىڭ بويىندا جوعارى مادەنيەتتىلىك, پرينتسيپشىلدىك, دەموكراتيالىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق تالانت پەن حيميالىق ماسەلە عىلىمدارىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋدە ۇستاناتىن مەملەكەتتىك سانا-سەزىم ۇلكەن ادامگەرشىلىكپەن, كەڭپەيىلدىلىكپەن جاقسى ۇيلەسىم تاپقان. ول ءار ادامدى ۇلكەن تۇلعا دەپ ەسەپتەيدى جانە ونىڭ شىعارماشىلىق تالانتىنىڭ اشىلۋىنا بارلىق جاعدايدى جاساۋعا تىرىسادى. سوندىقتان بولات احمەت ۇلىنىڭ پوليمەرلىك مەكتەبىن تولىقتىراتىن جاستاردىڭ ۇستاناتىن باعىتى – ۇستاز بەن شاكىرتتىڭ ارا قاتىناسىنىڭ تازالىعى, كاسىبي ادالدىق پەن جوعارى ادامگەرشىلىك. ب.ا.جۇبانوۆ قازاقستاننىڭ ىرگەلى عىلىمىنىڭ دامۋىنداعى ءىرى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى.
پاۆەل مەسسەرلە,
حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
پروفەسسور.
سوڭعى جاڭالىقتار
الماتىدا جەتكىزۋ قىزمەتتەرىنە تالاپ كۇشەيەدى
قوعام • بۇگىن, 23:48
قاراعاندىداعى تاۋ-كەن كاسىپورنىنا 4 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى
ايماقتار • كەشە
ارام اقشاعا قۇنىققان الاياق التى جىلعا سوتتالدى
قوعام • كەشە
ەلىمىزدىڭ ءۇش وڭىرىندە اۋا رايىنا بايلانىستى جولدار جابىلدى
اۋا رايى • كەشە
جاڭا كونستيتۋتسيا جانە ۇلت ساۋلىعى: ساراپشى كوزقاراسى
اتا زاڭ • كەشە
ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگى
ءبىلىم • كەشە
ەرتەڭ استانادا ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
الداعى كۇندەرى ەل اۋماعىندا اياز كۇشەيەدى
اۋا رايى • كەشە
