كەڭەس وداعى كەزىندەگى كەۋدەمسوق ساياساتتىڭ حالقىمىزعا كورسەتكەن قۇقايى از بولعان جوق. اۋعان جەرىندە بولعان سوعىس ورىمدەي تالاي جاستىڭ ءومىرىن جالمادى. 1979 جىلدان 1989 جىلعا دەيىنگى ۋاقىتتا قوستاناي وبلىسىنان اۋعان جەرىندە 44 جىگىتتىڭ سۇيەگى قالدى, ەكى جاۋىنگەر ءىس-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتتى.
وتاننان جات جەردەگى سوعىس كەڭەس وداعى كەزىندەگى ساياساتتىڭ سالقىنى بولسا دا, جاس جىگىتتەر جاۋىنگەرلىك پارىزعا ادالدىق تانىتىپ, وققا ۇشتى. سوعىستان قايتىپ ورالماعان بالالاردىڭ بەيبىت كۇندە اتا-اناسى اڭىراپ قالدى, ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ءالى دە كوزى ءتىرى. بالاسىنىڭ بالعىن بەينەسى وسى كۇنگە دەيىن انا جۇرەگىن تىلگىلەيدى. وسى شاراعا كەلگەن ون بالانىڭ اناسى باقىتجامال جۇماعۇلوۆا اپاي كوز جاسىن تىيا المادى. ونىڭ 1981 جىلى اسكەري بورىشىن وتەۋگە شاقىرىلعان تۇڭعىشى – بالاعازى اۋعانستانداعى سوعىسقا جىبەرىلگەن ەدى. سودان حابارسىز كەتتى.
– قازا تاپقان بالالاردىڭ ءمايىتىن اتا-انالارىنا جەتكىزىپ بەردى, بەيىتتىڭ باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتاپ, ماۋقىن باستى. مەندە ول دا بولعان جوق. بالامنىڭ نە ءولى, نە ءتىرى ەكەنىن بىلمەي, نە كۇدەر ۇزە الماي وسى كۇنگە دەيىن الاڭمىن. مىنا ەسكەرتكىشتىڭ اشىلعانىنا سونداي تولقىپ تۇرمىن. جيىرما بەس جىلدان بەرى ءتىرى بولسا ءبىر حابارى شىعار ەدى, سوڭعى جىلدارى ۇلىمنىڭ بۇل دۇنيەلىك ەكەندىگىنەن كۇدەر ۇزە باستادىم. وسى ەسكەرتكىشكە كەلىپ, بالامنىڭ رۋحىمەن تىلدەسكەندەي بولىپ جۇرەرمىن, قۇران باعىشتارمىن, – دەپ تولعاندى باقىتجامال اپا.
ولاردى تەك اناسى عانا ەمەس, تۋعان جەر, وتان-انا ۇمىتپايدى. اۋعاندىق جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليستەرگە قوستانايدا اشىلعان مەموريالدىق ەسكەرتكىش سونىڭ ايعاعى دەر ەدىك. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليستەر, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, اسكەري-پاتريوتتىق كلۋبتار كۋرسانتتارى, اسكەري قىزمەتكەرلەر جانە جالپى جۇرتشىلىق وكىلدەرى جينالدى.
– سول ادىلەتسىز سوعىستا قازا بولعان ءار بوزداعىمىز ەسىمىزدە. ءبىزدىڭ كۇشىمىز – ەرلىك ءىستەردى دارىپتەيتىن ۇرپاق ساباقتاستىعى جانە بەيبىت ءومىردىڭ باعاسىن بىلۋىمىزدە, – دەدى مەموريالدىق ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وبلىس اكىمى نۇرالى ءسادۋاقاسوۆ. ەسكەرتكىشتىڭ جامىلعىسىن سىپىرۋ قۇرمەتى نۇرالى مۇستافا ۇلىمەن بىرگە اۋعانستانداعى جانە جەرگىلىكتى سوعىستار ارداگەرلەرىنىڭ وبلىستىق وداعىنىڭ توراعاسى ماناربەك سۇلتانعازينگە بەرىلدى.
وتكەن عاسىردىڭ 70-80-جىلدار اراسىنداعى ون جىلدا قوستاناي وبلىسىنان اۋعان سوعىسىنا 1864 ادام شاقىرىلعان.
– مەن اۋعان سوعىسىنا قاتىسقانىمدا جاسىم 27-دە بولاتىن. سوعىستا 18-19 جاستاعى بالالاردىڭ وققا ۇشقانىن كورۋ قانداي اۋىر ەدى... ءار شابۋىلعا شىققاندا «قايتىپ ورالامىز با, جوق پا؟» دەگەن اۋىر وي ەڭسەنى باساتىن ەدى. الايدا, ۇرىسقا كىرگەندە سانادا اسكەري تاپسىرمانى ورىنداۋدان باسقا وي قالمايدى. سوعىس ەشقاشان شىعىنسىز بولماعان. ال ەرلىكپەن قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردى ۇمىتپاۋ – كەيىنگى ۇرپاقتىڭ پارىزى,–دەدى اۋعانستان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, وتستاۆكاداعى پودپولكوۆنيك اناتولي حارچەنكو.
مەموريالدىق ەسكەرتكىش اۋعان سوعىسىنىڭ مازمۇنىن ايتىپ تۇرعانداي. قىزىل گرانيت اۋعانستان جەرىندەگى تاۋلاردى كوزگە ەلەستەتەدى. جاۋىنگەر قالپاعى, كالاشنيكوۆ اۆتوماتى جانە قاۋىزىن ەندى جارعان ەكى قىزعالداق قىرشىنىنان قيىلعان جاستىڭ ءومىرىن ءبىلدىرگەندەي. ءمارمار تاسقا سوعىستىڭ سوزىلعان جىلدارى – «1979-1989» دەپ ويىپ جازىلعان.
ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان اۋعانستان جانە جەرگىلىكتى سوعىستار ارداگەرلەرى رەسپۋبليكالىق وداعىنىڭ توراعاسى ءشارىپ وتەگەنوۆ ادىلەتسىز سوعىستىڭ قۇرباندارى مەن ولاردىڭ ەرلىگىنە قۇرمەت رەتىندە وسى ەسكەرتكىشتى ورناتۋ باستاماسىن قولداعان وبلىس جانە قالا باسشىلىعىنا راحمەتىن ايتتى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.
وتاننان جات جەردەگى سوعىس كەڭەس وداعى كەزىندەگى ساياساتتىڭ سالقىنى بولسا دا, جاس جىگىتتەر جاۋىنگەرلىك پارىزعا ادالدىق تانىتىپ, وققا ۇشتى. سوعىستان قايتىپ ورالماعان بالالاردىڭ بەيبىت كۇندە اتا-اناسى اڭىراپ قالدى, ولاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ءالى دە كوزى ءتىرى. بالاسىنىڭ بالعىن بەينەسى وسى كۇنگە دەيىن انا جۇرەگىن تىلگىلەيدى. وسى شاراعا كەلگەن ون بالانىڭ اناسى باقىتجامال جۇماعۇلوۆا اپاي كوز جاسىن تىيا المادى. ونىڭ 1981 جىلى اسكەري بورىشىن وتەۋگە شاقىرىلعان تۇڭعىشى – بالاعازى اۋعانستانداعى سوعىسقا جىبەرىلگەن ەدى. سودان حابارسىز كەتتى.
– قازا تاپقان بالالاردىڭ ءمايىتىن اتا-انالارىنا جەتكىزىپ بەردى, بەيىتتىڭ باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتاپ, ماۋقىن باستى. مەندە ول دا بولعان جوق. بالامنىڭ نە ءولى, نە ءتىرى ەكەنىن بىلمەي, نە كۇدەر ۇزە الماي وسى كۇنگە دەيىن الاڭمىن. مىنا ەسكەرتكىشتىڭ اشىلعانىنا سونداي تولقىپ تۇرمىن. جيىرما بەس جىلدان بەرى ءتىرى بولسا ءبىر حابارى شىعار ەدى, سوڭعى جىلدارى ۇلىمنىڭ بۇل دۇنيەلىك ەكەندىگىنەن كۇدەر ۇزە باستادىم. وسى ەسكەرتكىشكە كەلىپ, بالامنىڭ رۋحىمەن تىلدەسكەندەي بولىپ جۇرەرمىن, قۇران باعىشتارمىن, – دەپ تولعاندى باقىتجامال اپا.
ولاردى تەك اناسى عانا ەمەس, تۋعان جەر, وتان-انا ۇمىتپايدى. اۋعاندىق جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليستەرگە قوستانايدا اشىلعان مەموريالدىق ەسكەرتكىش سونىڭ ايعاعى دەر ەدىك. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا جاۋىنگەر-ينتەرناتسيوناليستەر, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى, اسكەري-پاتريوتتىق كلۋبتار كۋرسانتتارى, اسكەري قىزمەتكەرلەر جانە جالپى جۇرتشىلىق وكىلدەرى جينالدى.
– سول ادىلەتسىز سوعىستا قازا بولعان ءار بوزداعىمىز ەسىمىزدە. ءبىزدىڭ كۇشىمىز – ەرلىك ءىستەردى دارىپتەيتىن ۇرپاق ساباقتاستىعى جانە بەيبىت ءومىردىڭ باعاسىن بىلۋىمىزدە, – دەدى مەموريالدىق ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وبلىس اكىمى نۇرالى ءسادۋاقاسوۆ. ەسكەرتكىشتىڭ جامىلعىسىن سىپىرۋ قۇرمەتى نۇرالى مۇستافا ۇلىمەن بىرگە اۋعانستانداعى جانە جەرگىلىكتى سوعىستار ارداگەرلەرىنىڭ وبلىستىق وداعىنىڭ توراعاسى ماناربەك سۇلتانعازينگە بەرىلدى.
وتكەن عاسىردىڭ 70-80-جىلدار اراسىنداعى ون جىلدا قوستاناي وبلىسىنان اۋعان سوعىسىنا 1864 ادام شاقىرىلعان.
– مەن اۋعان سوعىسىنا قاتىسقانىمدا جاسىم 27-دە بولاتىن. سوعىستا 18-19 جاستاعى بالالاردىڭ وققا ۇشقانىن كورۋ قانداي اۋىر ەدى... ءار شابۋىلعا شىققاندا «قايتىپ ورالامىز با, جوق پا؟» دەگەن اۋىر وي ەڭسەنى باساتىن ەدى. الايدا, ۇرىسقا كىرگەندە سانادا اسكەري تاپسىرمانى ورىنداۋدان باسقا وي قالمايدى. سوعىس ەشقاشان شىعىنسىز بولماعان. ال ەرلىكپەن قازا تاپقان جاۋىنگەرلەردى ۇمىتپاۋ – كەيىنگى ۇرپاقتىڭ پارىزى,–دەدى اۋعانستان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, وتستاۆكاداعى پودپولكوۆنيك اناتولي حارچەنكو.
مەموريالدىق ەسكەرتكىش اۋعان سوعىسىنىڭ مازمۇنىن ايتىپ تۇرعانداي. قىزىل گرانيت اۋعانستان جەرىندەگى تاۋلاردى كوزگە ەلەستەتەدى. جاۋىنگەر قالپاعى, كالاشنيكوۆ اۆتوماتى جانە قاۋىزىن ەندى جارعان ەكى قىزعالداق قىرشىنىنان قيىلعان جاستىڭ ءومىرىن ءبىلدىرگەندەي. ءمارمار تاسقا سوعىستىڭ سوزىلعان جىلدارى – «1979-1989» دەپ ويىپ جازىلعان.
ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان اۋعانستان جانە جەرگىلىكتى سوعىستار ارداگەرلەرى رەسپۋبليكالىق وداعىنىڭ توراعاسى ءشارىپ وتەگەنوۆ ادىلەتسىز سوعىستىڭ قۇرباندارى مەن ولاردىڭ ەرلىگىنە قۇرمەت رەتىندە وسى ەسكەرتكىشتى ورناتۋ باستاماسىن قولداعان وبلىس جانە قالا باسشىلىعىنا راحمەتىن ايتتى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي.
