اققا قۇداي جاق...

“ەگەمەن قازاقستاننىڭ” 2009 جىلعى 7 قازان كۇنگى سانىنا شىققان “قاتەلىكتىڭ ءبارى قىلمىس ەمەس” دەگەن ماقالامىزدا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بولعان ءبىر كەلەڭسىز جاعداي تۋرالى جازعان ەدىك. وندا ەلباسىنىڭ وسى وڭىرگە جاسايتىن ساپارىنىڭ قارساڭىندا وبلىس اكىمى س.ءبىلالوۆتىڭ بۇيرى­عىمەن اسىعا قيمىلداعان سول كەزدەگى قالا باسشىلىعى اسا قاجەتتى تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ باعاسىن دەلدالدارسىز ساتۋ ارقىلى باسقالارمەن سالىس­تىرعاندا 15-20 پايىزعا تومەن ۇستاي­تىن, از قامتىلعان جاندارعا ارنال­عان “شاپاعات-ميلوسەرديە” بازارىن كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەپ, دايىن ەتكەنىن جەتكىزگەن ەدىك. ونى كورگەن ەلباسى دا ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ: “سىزدەردەگى وسىنداي شارالاردىڭ ارقاسىندا ءتىپتى داعدارىس تا جوق سياقتى ەكەن” دەگەنىن دە قىزىل­جارلىقتار ماقتان تۇتادى. وكىنىشكە قاراي, وسى قۋانىش ۇزاققا بارماي, بازاردى ۇيىمداستىرۋ شىعىنىنىڭ رەسىمدەلۋى زاڭ بۇزۋشى­لىق دەپ تانىلىپ, قىلمىستى ءىس قوز­عاۋعا ۇلاسادى. ونىڭ كەسىرىنەن قالا اكىمى ە.نۇراقاەۆ پەن ونىڭ ورىن­باسارى ب.تاجەنوۆ تاپسىرمانى ءدال ورىنداسا دا, دۇرىس رەسىم­دەمەگەنى ءۇشىن عانا قىزمەتتەرىمەن قوشتاسادى. قۇر قوشتاسىپ قويسا جارايدى عوي, سول ۋاقىتتا “سارى باسىلىمدار” بۇل ەكەۋىن ۇلكەن ۇرلىق جاساپ تاستا­عانداي شۋلاپ, ارتتا­رىنان جاماندىق اتاۋلىنى قارشا بوراتادى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى بىلاي بولعان. قازىر بوس جاتقان دۇنيە جوق, ءبارىنىڭ دە يەسى بارى بەلگىلى. “شاپاعات-ميلوسەرديە” بازارى اشىلعان عيماراتتىڭ دا يەسى “اراي-سناب” جشس بولاتىن. ول بازاردى ءوزىنىڭ عيماراتىندا اشۋعا دا, ونىڭ جۇمىستارىن جاساپ بەرۋگە دە كەلىسەدى. ال بازار جاسالىپ بولعان سوڭ ءبىراز شىعىنىن وتەگەن جەرگىلىكتى وكىمەت ونى ءوزىنىڭ يەلىگىنە تولىق الۋى كەرەك قوي. ويتكەنى, پرەزي­دەنتتەن باستاپ جۇرتتىڭ بارىنە بۇل “كوممۋنالدىق رىنوك” دەپ جاريا­لاندى ەمەس پە؟ ال قىزىلجاردا, قالانىڭ باسقا شەتىندە, بۇرىننان دا “قىزىلجار-اقباستاۋ” اتتى كوممۋ­نال­دىق بازار جۇمىس ىستەيتىن. ەندەشە جاڭا اشىلعان بازاردى سونىڭ يەلى­گىن­دەگى جشس دەپ رەسىمدەۋ كەرەك دەگەن كەلىسىم بولادى. ويتكەنى, وسىن­داي بازار اشقان قاراعاندى­لىقتار سولاي ەتكەنىن بۇلار كورىپ, ۇلگىسىن الىپ كەلەدى. ءسويتىپ, ونى جەرگىلىكتى ادىلەت دەپارتامەنتىنە تىركەتەدى. ونداعىلار دا بۇل جەردەن ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق كورمەي, تىركەۋدەن وتكىزەدى. بىراق قىزىلجاردىڭ پروكۋراتۋرا ورگاندارى وسىنى ورەسكەل زاڭ بۇزۋ­شىلىق دەپ تابادى, ويتكەنى, “قى­زىل­جار-اقباستاۋ” مەملەكەتتىك كا­سىپورىن (مك) رەتىندە جشس قۇرۋعا قاقىسى جوق ەكەن. ول تەك فيليال, وكىلدىك نەمەسە ەنشىلەس كاسىپورىن قۇرۋعا عانا قۇقىلى كورىنەدى. سونى­مەن بىرگە اسىعىستا تەندەر دە وتكى­زىلمەگەن. دەمەك, وسى بازاردى قۇرۋ جانە جەرىن ساتىپ الۋ ءۇشىن قالالىق ءماسليحات بيۋدجەتتەن بولگىزىپ, “اراي-سناب” جشس تولەتكەن 50 ملن. تەڭگە “زاڭسىز جۇمسالعان” دەپ تابىلادى. سوندىقتان پروكۋراتۋرا وسىنىڭ زاڭعا سايكەس ەمەستىگىن ايتىپ, اقشانى بيۋدجەتكە قايتارۋ تۋرالى ۇسىنىم بەرگەن. قالا اكىمدىگى “باستان قۇلاق ساداقا” دەگەن بولۋى كەرەك, وسى ۇسىنىمنىڭ تالابىمەن “شاپاعات-ميلوسەرديەدەن” باس تارتىپ, ونىڭ بارلىق شىعىندارى ءۇشىن تولەنگەن اقشانى قايتادان بيۋدجەتكە قايتارتا باستايدى. قازىر ول تولىعىمەن قايتارىلعان. ءسويتىپ, “شاپاعات-ميلوسەرديە” جشس دەگەن جويىلىپ, ونىڭ ورنىنداعى بازار قازىر جەكە مەنشىكتىڭ قاراماعىندا ىستەپ تۇر. بىراق ول ەندى باعانىڭ تومەنىرەك بولۋىنا باقىلاۋ جاسامايتىنى, مۇددەلىلىك تانىتپايتىنى بەلگىلى. باسىندا قىلمىستى ءىس قوزعاماي-اق اقشانى قايتارتۋ تۋرالى ۇسىنىم بەرگەن پروكۋراتۋرا ەندى وسى ءىستى ۇقك دەپارتامەنتىنىڭ تالابىمەن قايتا كوتەرىپ, قىلمىستى ءىس قوزعايدى. ونىڭ سەبەبىن... كىم ءبىلسىن, بىرەۋلەرگە “سىبايلاس جەمقورلىقپەن قاتتى كۇرەسىپ جاتىرمىز” دەگەن اقپارعا كەرەك بولدى ما, الدە بىرەۋلەردىڭ قىزمەت ورنىن تارتىپ الۋ كوزدەلدى مە, ايتەۋىر جوعارىدا ايتقان قاتتى شۋلاتقان قىلمىستى ءىس قوزعالىپ, تالاي ازاماتتار قىزمەتتەرىنەن كەتەدى. ءبىز وتكەن ماقالامىزدا: “وسى كۇندەرى ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا “سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس” ايدارىن تۋ ەتىپ, قاتەلىكتىڭ ءبارىن قىلمىس, ءجونسىزدىڭ ءبارىن جىمقىرۋ دەپ ۇعاتىن تەندەنتسيا ورىن الىپ بارادى” دەگەن وكىنىش بىلدىرگەنبىز. ەلباسى ن.نازارباەۆ تا وسى كۇرەستى جالاۋلاتىپ, كەيبىر ادامدارعا قاتىستى ءوش الۋ, قىزمەتتەن قۋ سياقتى كەلەڭسىز ىستەردىڭ ورىن الىپ وتىرعانىن قىنجىلىسپەن ايتقان ەدى. “ەگەمەننىڭ” ادىلەتتىكتى جاقتاپ, ارا تۇسكەنى تەرىس كەتپەدى, سول ماقالا شىققان سوڭ ءۇش ايدان كەيىن قىزىل­جاردىڭ بۇرىنعى اكىمى ە.نۇراقاەۆ­تىڭ اتىنا پروكۋراتۋرادان حات كەلىپ, وعان قاتىستى قىلمىستىق ىستەن باس تارتىلعانى تۋرالى حابارلاندى. بىراق باسقا قاتىسۋشىلارعا قاتىستى ءىس ءالى جابىلعان جوق. ادامداردى تالاي اۋرەگە سالىپ, ونىڭ دا جا­بىلا­رى انىق. بىراق ەشكىمدى ۇزاق ۋاقىت اۋرە-سارساڭعا سالماي-اق, قىلمىستىق ءىستى اشاردا تياناقتى تەكسەرىس نەگە جاسالمايدى ەكەن؟ ءۇستى­نەن قىلمىستىق ءىس اشىلۋ وڭاي ەمەسىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بىلمەيدى ەمەس قوي. جاقسىباي سامرات.