پرەزيدەنت • 13 قازان، 2021

2060 جىلعا قاراي بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى 80 پايىزدان اسادى – توقاەۆ

72 رەت كورسەتىلدى

قاسىم-جومارت توقاەۆ نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن «پاريج كەلىسىمىنىڭ ماقساتتارىنا جانە قازاقستاننىڭ كومىرتەگىنە بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ جولدارى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىستى.  مەملەكەت باسشىسى كومىرتەگىنەن تازا ەل بولۋ تاقىرىبىنا ارنالعان كورمەنى ارالاپ، شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ الدىندا ءسوز سويلەدى، دەپ حابارالايدى Egemen.kz اقورداعا سىلتەمە جاساپ.

پرەزيدەنت قازىرگى ۋاقىتتا كليماتتىڭ وزگەرۋى ەڭ وزەكتى ماسەلەگە اينالعانىن اتاپ ءوتىپ، بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريشتىڭ كومىرتەگىنەن تازا ەل بولۋعا قاتىستى ۇندەۋىن قولدايتىنىن ايتتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەتارالىق ساراپشىلار توبى دايىنداعان التىنشى باعالاۋ بايانداماسىنداعى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى اتاپ ءوتتى. اتالعان قۇجاتتا كومىرقىشقىل گازىنىڭ شامادان تىس اۋاعا تارالۋى سالدارىنان  جاھاندىق جىلىنۋدىڭ وسى ءجۇز جىلدىقتا 1،5 - 2 گرادۋسقا جوعارىلايتىنى ايتىلعان.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە، ورتالىق ازياداعى جىلىنۋ پروتسەسىنىڭ جىلدام قارقىن الۋى الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ، شۇعىل ارەكەتتى تالاپ ەتەدى.

– بۇل سۋ مەن ازىق-ت ۇلىكتى جانە ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى. قازاقستان بيداي مەن ۇن ءوندىرۋشى ءىرى ەلدەردىڭ وندىعىنا كىرەدى جانە جىلىنا 7 ميلليون تونناعا دەيىن بيداي ەكسپورتتايدى. الايدا جاعداي ناشارلاسا 2030 جىلعا قاراي بيداي ءونىمى شامامەن 40 پايىزعا تومەندەۋى مۇمكىن. قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى جالعىز ەكسپورتتاۋشى ەل ەكەنىن ەسكەرسەك، بۇكىل ايماقتىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر تونەتىنى ءسوزسىز. بۇل قاراپايىم عانا مىسال. كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەس – مۇنىڭ ورتاق ءىس ەكەنىنىڭ دالەلى. بۇل اسا ماڭىزدى ماسەلە، – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ تابيعي قازبالارعا ايتارلىقتاي تاۋەلدى ەكەنىنە قاراماستان، قازاقستان وسى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي كومىرتەگىنە بەيتاراپتىققا قول جەتكىزەتىن العاشقى ءجۇز ەلدىڭ قاتارىندا بولاتىنىن جاريالاعانىن اتاپ ءوتتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكا مەن ونەركاسىپتە كومىرتەگىن از پايدالانۋدىڭ  بازالىق تاسىلدەرىن قاراستىراتىن قازاقستاننىڭ 2060 جىلعا دەيىن كومىرتەگىنەن تازا ەل بولۋ دوكتريناسىن ازىرلەپ جاتقانى تۋرالى ايتتى. پرەزيدەنت دوكترينا، تۇپتەپ كەلگەندە، پراگماتيكالىق ءارى راتسيونالدى بولۋعا، ەل ەكونوميكاسىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن، ونىڭ ەرەكشەلىگى مەن قۇرىلىمىن ەسكەرۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيدى.

– قازىردىڭ وزىندە دوكتريناداعى ۇلكەن ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جۇيەلى كۇش-جىگەر قاجەت ەكەنى ايقىن. بۇل رەتتە، وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىن جاڭعىرتۋدا، يندۋستريالدى جانە اگروونەركاسىپ ساياساتىن قايتا قاراۋدا، تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىندا، قۇرىلىستا جانە جالپى ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ داعدىسىندا جاڭا تاسىلدەر قاجەت. 2060 جىلعا قاراي جاڭارتىلاتىن جانە بالامالى ەنەرگيا كوزدەرى ەلىمىزدىڭ جالپى ەنەرگيا بالانسىنىڭ 80 پايىزىنان استامىن قۇرايتىن بولادى. كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن مەملەكەت، بيزنەس جانە تۇتاس قوعامنىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرى قاجەت. ونىڭ ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋى 1990 جىلعى دەڭگەيدەن 15 پايىزعا تومەندەتۋ تۋرالى 2030 جىلعا دەيىنگى مەجەگە قول جەتكىزىپ قانا قويماي، 2060 جىلعا قاراي پارنيكتىك گازدىڭ نولدىك دەڭگەيىنە جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە اتموسفەراعا شىعارىلاتىن كومىرتەگى قالدىقتارى 9 ميلليارد تونناعا دەيىن ازايادى، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.  

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي ۇلكەن ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەلەكتر قۋاتى مەن جىلۋ ءوندىرۋ سەكتورىن جاڭارتۋعا قوماقتى قاراجات پەن ينۆەستيتسيا تارتۋ،  پارنيكتىك گازداردىڭ قالدىقتارىنا بولىنەتىن كۆوتالاردى ساۋدالاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن قايتا قاراۋ، ونى ءتيىستى حالىقارالىق جۇيەلەرگە سايكەستەندىرۋ قاجەت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان گازبەن قامتۋدىڭ اۋقىمدى جۇمىسى، جاڭارتىلاتىن جانە بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋدىڭ الەۋەتى مەن جاسىل ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ، سونداي-اق ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ گيدرولوگيالىق جانە ەكولوگيالىق ماسەلەلەرىن شەشۋ شارالارى تۋرالى ايتتى.

پرەزيدەنت ەلىمىزدى كوگالداندىرۋ باعدارلاماسىنا ەرەكشە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2025 جىلعا دەيىن 2 ميلليارد اعاش وتىرعىزىلادى.

– بۇل باستاما – حالىقارالىق رەزونانس تۋدىرعان، شىن مانىندە، اۋقىمدى ۇلتتىق جوباعا اينالادى. جۇكتەلىپ وتىرعان مىندەت وتە وزەكتى. سوندىقتان ونىڭ سانىن كوبەيتۋمەن اينالىسپاي جانە كوزبوياۋشىلىققا سالماي دۇرىس ورىنداۋ كەرەك، – دەدى پرەزيدەنت. 

قاسىم-جومارت توقاەۆ كليماتتىڭ وزگەرۋى ماسەلەلەرىن شەشۋگە قاتىستى ايماقتىق كۇش-جىگەر تۋرالى ايتا كەلىپ، كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلارعا ەنەرگيالىق ءتيىمدى تاسىلدەر مەن تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ، جاڭارتىلاتىن جانە بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن ەنگىزۋ، كومىرتەگىن از شىعاراتىن كولىكتەردى پايدالانۋ جونىندەگى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ناقتى بىرلەسكەن جوسپارى تۋرالى اقپارات بەردى.

– وداق اياسىنداعى ونەركاسىپ، تەحنولوگيا جانە ەكونوميكا سالالارىنداعى تىعىز بايلانىستاردى ەسكەرسەك، بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ تابىستىڭ كەپىلى ەكەنى ءسوزسىز. جاھاندىق ءىس-قيمىل تۋرالى دا وسىنى ايتۋعا بولادى. كليماتتىڭ جاعدايى مەن پلانەتامىزدىڭ تاعدىرى – حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ بىرلەسىپ اتقارعان جۇمىسىنا تاۋەلدى. قازاقستان جاھاندىق تەمپەراتۋرالىق ماقساتقا قول جەتكىزۋ جونىندەگى ورتاق ىسكە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا ءازىر، – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءىس-شارانى قورىتىندىلاي كەلە، قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كومىرتەگىنە تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋ تاسىلىنە كوشۋ ماسەلەسى باتىل شەشىمدەردى، قوماقتى قاراجات پەن تۇتاس قوعامنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋدى قاجەت ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە، مەملەكەت باسشىسى كليمات تاقىرىبىنداعى كۇن ءتارتىبىنىڭ رەتتەۋشى تەتىكتەرى ساۋدا-ساتتىق پەن ينۆەستيتسياعا كەدەرگى كەلتىرمەۋى كەرەك ەكەنىنە باسا ءمان بەردى.

مەملەكەت باسشىسى كومىرتەگىن از پايدالاناتىن ەلگە اينالۋ ءۇشىن وتپەلى ەكونوميكاسى بار مەملەكەتتەرگە تەحنولوگيالىق جانە رەسۋرستىق قولداۋ كورسەتۋگە دامىعان ەلدەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار جاۋاپتى ەكەنىن ايتتى.

وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت ۇكىمەتكە كۇن تارتىبىندەگى كليمات ماسەلەلەرى بويىنشا بۇۇ قۇرىلىمدارىمەن، دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن، حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن جانە دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ۇكىمەتتەرىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى تاپسىردى.

كونفەرەنتسيانىڭ جۇمىسىنا بۇۇ-نىڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارى، حالىقارالىق ساراپشىلار، ىسكەرلىك ورتا مەن ازاماتتىق قوعام، قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ وكىلدەرى، باق جانە دامۋ جونىندەگى ارىپتەستەر اتسالىستى. پانەلدى سەسسيادا سپيكەر رەتىندە بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ كومەكشىسى ميريانا سپولياريچ ەگگەر، «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى الماسادام ساتقاليەۆ، ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ، پۋليتتسەر سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى دەنيەلا ەرگينا، ەقدب «جاسىل» ەكونوميكا مەن كليماتتىق قىزمەتتىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى گارري بويد-كارپەنتەر، ەىدۇ قورشاعان ورتا باسقارماسىنىڭ ديرەكتورى رۋدولفو لەسي ءسوز سويلەدى. اقش پرەزيدەنتىنىڭ كليمات ماسەلەلەرى جونىندەگى ارناۋلى وكىلى دجون كەرري جيىنعا قاتىسۋشىلارعا بەينەۇندەۋ جاسادى. ال كونفەرەنتسياعا Overseas Development Institute تالداۋ ورتالىعىنىڭ كليمات جانە تۇراقتىلىق باعدارلاماسىنىڭ ديرەكتورى سارا كولەنبراندەر مودەراتورلىق ەتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى تۇرعىندارى سۋسىز قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:57

كانەلونى اۋىر شايقاس كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 12:18

حاۆي باس باپكەر بولا ما؟

فۋتبول • بۇگىن، 11:25

دوللار باعاسى تاعى كوتەرىلدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:23

ۇقساس جاڭالىقتار