ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا جالپىقازاقستاندىق مادەنيەتتى دامىتۋعا جاڭاشا سەرپىن بەرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, مادەني ساياساتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋ قاجەتتىگى جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. ەندەشە, كەشە پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن سەلەكتورلىق رەجىمدە وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا وڭىرلىك تەاترلار ماسەلەسىنىڭ تالقىلانۋى وسى تاپسىرمالاردى ورىنداۋدان تۋىنداعانى ايقىن.
وتاندىق تەاترلارىمىزدىڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارى بۇرىن-سوڭدى بۇلايشا ۇكىمەت دەڭگەيىندە قارالماعان ەكەن. مۇنىڭ ءوزى قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە مادەني سالاعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, رۋحاني دۇنيەمىزدىڭ تۇگەندەلۋىنە دەن قويىلعاندىعىنىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءبىز الداعى ۋاقىتتا رەت-رەتىمەن ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ باستى سالالارى: تەاتر, كينو, كىتاپحانا جانە مۋزەي ىستەرىنە ارنالعان ۇكىمەت وتىرىستارىن وتكىزىپ, وسى سالالارداعى قوردالانعان ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ولاردى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىراتىن بولامىز. مىنە, وسىنداي تالقىلاۋلاردىڭ نەگىزىندە ەلىمىزدەگى مادەني ساياساتتىڭ 2030 جىلعا ارنالعان جاڭا تۇجىرىمداماسى جاسالاتىن بولادى», دەدى وتىرىستا باس بايانداماشى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد .
م.قۇل-مۇحاممەد بۇدان ءارى وڭىرلىك تەاترلاردىڭ باستى ءماسەلەلەرىنە جەكە-جەكە توقتالدى. ماسەلەن, تەاترلارىمىزدىڭ بۇگىنگى ەڭ باستى پروبلەماسى – ولارعا ارناپ سالىنعان زامانا تالابىنا, بيىك ونەردىڭ بيىك تالابىنا ساي عيماراتتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دەپ اتاعان مينيستر پروبلەمانىڭ تاعى ءبىر ۇلكەنى تەاترعا قاجەتتى ارنايى ساحنالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ەكەندىگىنە باسا نازار اۋدارتتى. ءۇشىنشى وزەكتى ماسەلە دەپ ولاردىڭ رەپەرتۋارىن ايتۋعا بولادى.
«جالپى, رەپەرتۋار قالىپتاستىرۋ – شىعارماشىلىق پروتسەسس. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءتۇرلى تەاتر باسشىلارىنىڭ تالعامى ءبىر جەردەن توقايلاسا بەرمەۋى مۇمكىن. دەگەنمەن, تەاتردىڭ قويىلىمدارى ءوزىنىڭ كوركەمدىك ساپاسى, تاربيەلىك ءمانى, كوتەرگەن الەۋمەتتىك جۇگى تۇرعىسىنان بيىك تالاپتارعا ساي بولۋعا ءتيىس. كەيىنگى 4 جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ تەاترلارى 48 397 قويىلىم جاساپ, ولارعا 8,5 ملن. كورەرمەن كەلگەن. ءبىر عانا اۋەزوۆ تەاترىندا جىل سايىن 45 قويىلىم, ال لەرمونتوۆ تەاترىندا 32 سپەكتاكل ساحنالانادى. وبلىستىق تەاترلاردا ولاردىڭ سانى ءبىرشاما از جانە ول نەگىزىنەن جەرگىلىكتى كورەرمەندەردىڭ تالابىنا نەگىزدەلگەن. وبلىستىق تەاترلاردىڭ رەپەرتۋارى نازاردان تىس قالماۋى ءۇشىن ءبىز جاقىندا مينيسترلىكتە رەپەرتۋارلىق كوللەگيانى قايتادان قالپىنا كەلتىردىك», دەدى مينيستر.
م.قۇل-مۇحاممەد ەكى رەسپۋبليكالىق جانە ءۇش وبلىستىق تەاترلاردىڭ رەپەرتۋارلارى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى القاسىندا تالقىلاناتىنىن حابارلادى. سونىمەن بىرگە, وڭىرلىك تەاترلاردىڭ وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ قاراۋىندا بولعاندىعىنان, مينيستر وڭىرلەر باسشىلارىنىڭ نازارىن رەپەرتۋارلىق ساياساتتى باقىلاۋدا ۇستاۋعا اۋداردى.
«تۇتاستاي العاندا, مينيسترلىك رەپەرتۋارلىق ساياسات ماسەلەلەرىن شەشۋدە تەاترلارعا ادىستەمەلىك جانە شىعارماشىلىق كومەكتەر كورسەتۋگە دايىن», دەدى م.قۇل-مۇحاممەد.
رەپەرتۋار تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا, جاڭا قويىلىمدارعا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ جەتىمسىزدىگى تۋرالى ايتپاۋ مۇمكىن ەمەس. وسى ماسەلەگە دە توقتالعان مينيستر رەسپۋبليكالىق تەاترداعى ءبىر سپەكتاكلدى ساحنالاۋعا 2 ملن. تەڭگەدەن جوعارى قاراجات جۇمسالاتىنى, ال بۇل رەسەي تەاترلارىمەن سالىستىرعاندا 10-15 ەسە از ەكەنىن العا تارتتى. بۇل رەتتە ايماقتىق تەاترلاردىڭ بيۋدجەتىن قاراستىراتىن وبلىس اكىمدەرىنىڭ قارجى, ەكونوميكا جونىندەگى ورىنباسارلارى مۇقيات بولىپ, تەاترلارعا مۇمكىندىگىنشە قارجىلىق جاعداي جاساۋى كەرەكتىگىن ۇسىندى.
تەاترلار باسىنداعى تاعى ءبىر ۇلكەن ماسەلە – گاسترولگە جەتكىلىكتى دارەجەدە ءمان بەرمەۋشىلىك. ال كەلەسى ۇلكەن ماسەلە – جالاقى ماسەلەسى. «بۇل پروبلەما رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە بىرتىندەپ شەشىلىپ كەلەدى. وبلىستىق تەاتردىڭ ارتىستەرى نەگىزىنەن 30-40 مىڭ تەڭگە عانا جالاقى الادى. ال كەيبىر تەاترداعى سلەسار, سانتەحنيك, ەلەكتريك سياقتى جۇمىسشىلار ارتىستەردەن الدەقايدا كوپ جالاقى الادى. سوندىقتان اكىم ارىپتەستەرىمە وبلىستىق تەاتر ارتىستەرىنىڭ, تەاتر عانا ەمەس, جالپى مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن مۇقيات قاراپ شىعىپ, ولاردى 1.7 نەمەسە 2.0 كوتەرمە كوەففيتسيەنتتەرىن پايدالانۋ ارقىلى جالاقىنى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن ءوسىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى سۇرايمىن», دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر.
شەشىمىن كۇتكەن ماسەلە رەتىندە تەاترلارداعى كادر, اسىرەسە, ونىڭ باستىسى, رەجيسسەر ماماندىعىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ايتۋعا بولادى. وبلىستىق تەاترلار ءۇشىن ۇنەمى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلە جاتقان كەلەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ارتىستەردى باسپانامەن قامتۋ ماسەلەسى ەكەندىگىن دە ەسكە سالدى. ەلباسىمىز ۇنەمى ونەر ادامدارىنا قامقورلىق جاساۋدىڭ ۇلگى-ونەگەسىن كورسەتۋمەن كەلەدى. تەك وتكەن جىلى عانا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاڭا وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ارتىستەرىنە 100 پاتەر ءبولىپ, ولاردىڭ جالاقىلارىن ەسەلەپ ءوسىردى. وكىنىشكە وراي, وبلىستىق تەاترلارداعى جاعداي مۇلدە باسقاشا. كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە اقمولا, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, قاراعاندى, قوستاناي, قىزىلوردا, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, جامبىل وبلىستىق تەاترلارىنا بىردە-ءبىر پاتەر بولىنبەگەن, دەدى مينيستر.
مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, سوڭعى ءتورت جىلدا وتاندىق تەاترلاردا 48 397 سپەكتاكل قويىلىپ, ونى 8,5 ملن. كورەرمەن تاماشالاعان.
وتىرىس قورىتىندىسىندا پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جولداۋىندا ۇزاقمەرزىمدى مادەنيەت ساياساتى تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋ قاجەتتىگى ايتىلعانىن, ال ونى جۇزەگە اسىرۋ تەاتر ونەرىن دامىتپايىنشا مۇمكىن بولمايدى, دەگەن ءسوزىن تىلگە تيەك ەتكەن پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت مادەنيەت سالاسىنا, ونىڭ ىشىندە تەاترلار جۇمىسىن دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولەتىنىن اتاپ ءوتتى. تالقىلاۋدى تۇيىندەي كەلە, س.احمەتوۆ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
وتاندىق تەاترلارىمىزدىڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارى بۇرىن-سوڭدى بۇلايشا ۇكىمەت دەڭگەيىندە قارالماعان ەكەن. مۇنىڭ ءوزى قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە مادەني سالاعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, رۋحاني دۇنيەمىزدىڭ تۇگەندەلۋىنە دەن قويىلعاندىعىنىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ءبىز الداعى ۋاقىتتا رەت-رەتىمەن ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدىڭ باستى سالالارى: تەاتر, كينو, كىتاپحانا جانە مۋزەي ىستەرىنە ارنالعان ۇكىمەت وتىرىستارىن وتكىزىپ, وسى سالالارداعى قوردالانعان ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ولاردى شەشۋدىڭ جولدارىن قاراستىراتىن بولامىز. مىنە, وسىنداي تالقىلاۋلاردىڭ نەگىزىندە ەلىمىزدەگى مادەني ساياساتتىڭ 2030 جىلعا ارنالعان جاڭا تۇجىرىمداماسى جاسالاتىن بولادى», دەدى وتىرىستا باس بايانداماشى – مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد .
م.قۇل-مۇحاممەد بۇدان ءارى وڭىرلىك تەاترلاردىڭ باستى ءماسەلەلەرىنە جەكە-جەكە توقتالدى. ماسەلەن, تەاترلارىمىزدىڭ بۇگىنگى ەڭ باستى پروبلەماسى – ولارعا ارناپ سالىنعان زامانا تالابىنا, بيىك ونەردىڭ بيىك تالابىنا ساي عيماراتتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دەپ اتاعان مينيستر پروبلەمانىڭ تاعى ءبىر ۇلكەنى تەاترعا قاجەتتى ارنايى ساحنالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ەكەندىگىنە باسا نازار اۋدارتتى. ءۇشىنشى وزەكتى ماسەلە دەپ ولاردىڭ رەپەرتۋارىن ايتۋعا بولادى.
«جالپى, رەپەرتۋار قالىپتاستىرۋ – شىعارماشىلىق پروتسەسس. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءتۇرلى تەاتر باسشىلارىنىڭ تالعامى ءبىر جەردەن توقايلاسا بەرمەۋى مۇمكىن. دەگەنمەن, تەاتردىڭ قويىلىمدارى ءوزىنىڭ كوركەمدىك ساپاسى, تاربيەلىك ءمانى, كوتەرگەن الەۋمەتتىك جۇگى تۇرعىسىنان بيىك تالاپتارعا ساي بولۋعا ءتيىس. كەيىنگى 4 جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ تەاترلارى 48 397 قويىلىم جاساپ, ولارعا 8,5 ملن. كورەرمەن كەلگەن. ءبىر عانا اۋەزوۆ تەاترىندا جىل سايىن 45 قويىلىم, ال لەرمونتوۆ تەاترىندا 32 سپەكتاكل ساحنالانادى. وبلىستىق تەاترلاردا ولاردىڭ سانى ءبىرشاما از جانە ول نەگىزىنەن جەرگىلىكتى كورەرمەندەردىڭ تالابىنا نەگىزدەلگەن. وبلىستىق تەاترلاردىڭ رەپەرتۋارى نازاردان تىس قالماۋى ءۇشىن ءبىز جاقىندا مينيسترلىكتە رەپەرتۋارلىق كوللەگيانى قايتادان قالپىنا كەلتىردىك», دەدى مينيستر.
م.قۇل-مۇحاممەد ەكى رەسپۋبليكالىق جانە ءۇش وبلىستىق تەاترلاردىڭ رەپەرتۋارلارى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى القاسىندا تالقىلاناتىنىن حابارلادى. سونىمەن بىرگە, وڭىرلىك تەاترلاردىڭ وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ قاراۋىندا بولعاندىعىنان, مينيستر وڭىرلەر باسشىلارىنىڭ نازارىن رەپەرتۋارلىق ساياساتتى باقىلاۋدا ۇستاۋعا اۋداردى.
«تۇتاستاي العاندا, مينيسترلىك رەپەرتۋارلىق ساياسات ماسەلەلەرىن شەشۋدە تەاترلارعا ادىستەمەلىك جانە شىعارماشىلىق كومەكتەر كورسەتۋگە دايىن», دەدى م.قۇل-مۇحاممەد.
رەپەرتۋار تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا, جاڭا قويىلىمدارعا بولىنەتىن قاراجاتتىڭ جەتىمسىزدىگى تۋرالى ايتپاۋ مۇمكىن ەمەس. وسى ماسەلەگە دە توقتالعان مينيستر رەسپۋبليكالىق تەاترداعى ءبىر سپەكتاكلدى ساحنالاۋعا 2 ملن. تەڭگەدەن جوعارى قاراجات جۇمسالاتىنى, ال بۇل رەسەي تەاترلارىمەن سالىستىرعاندا 10-15 ەسە از ەكەنىن العا تارتتى. بۇل رەتتە ايماقتىق تەاترلاردىڭ بيۋدجەتىن قاراستىراتىن وبلىس اكىمدەرىنىڭ قارجى, ەكونوميكا جونىندەگى ورىنباسارلارى مۇقيات بولىپ, تەاترلارعا مۇمكىندىگىنشە قارجىلىق جاعداي جاساۋى كەرەكتىگىن ۇسىندى.
تەاترلار باسىنداعى تاعى ءبىر ۇلكەن ماسەلە – گاسترولگە جەتكىلىكتى دارەجەدە ءمان بەرمەۋشىلىك. ال كەلەسى ۇلكەن ماسەلە – جالاقى ماسەلەسى. «بۇل پروبلەما رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە بىرتىندەپ شەشىلىپ كەلەدى. وبلىستىق تەاتردىڭ ارتىستەرى نەگىزىنەن 30-40 مىڭ تەڭگە عانا جالاقى الادى. ال كەيبىر تەاترداعى سلەسار, سانتەحنيك, ەلەكتريك سياقتى جۇمىسشىلار ارتىستەردەن الدەقايدا كوپ جالاقى الادى. سوندىقتان اكىم ارىپتەستەرىمە وبلىستىق تەاتر ارتىستەرىنىڭ, تەاتر عانا ەمەس, جالپى مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن مۇقيات قاراپ شىعىپ, ولاردى 1.7 نەمەسە 2.0 كوتەرمە كوەففيتسيەنتتەرىن پايدالانۋ ارقىلى جالاقىنى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن ءوسىرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى سۇرايمىن», دەپ اتاپ ءوتتى مينيستر.
شەشىمىن كۇتكەن ماسەلە رەتىندە تەاترلارداعى كادر, اسىرەسە, ونىڭ باستىسى, رەجيسسەر ماماندىعىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ايتۋعا بولادى. وبلىستىق تەاترلار ءۇشىن ۇنەمى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلە جاتقان كەلەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ارتىستەردى باسپانامەن قامتۋ ماسەلەسى ەكەندىگىن دە ەسكە سالدى. ەلباسىمىز ۇنەمى ونەر ادامدارىنا قامقورلىق جاساۋدىڭ ۇلگى-ونەگەسىن كورسەتۋمەن كەلەدى. تەك وتكەن جىلى عانا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جاڭا وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ارتىستەرىنە 100 پاتەر ءبولىپ, ولاردىڭ جالاقىلارىن ەسەلەپ ءوسىردى. وكىنىشكە وراي, وبلىستىق تەاترلارداعى جاعداي مۇلدە باسقاشا. كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە اقمولا, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ, قاراعاندى, قوستاناي, قىزىلوردا, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان, جامبىل وبلىستىق تەاترلارىنا بىردە-ءبىر پاتەر بولىنبەگەن, دەدى مينيستر.
مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, سوڭعى ءتورت جىلدا وتاندىق تەاترلاردا 48 397 سپەكتاكل قويىلىپ, ونى 8,5 ملن. كورەرمەن تاماشالاعان.
وتىرىس قورىتىندىسىندا پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جولداۋىندا ۇزاقمەرزىمدى مادەنيەت ساياساتى تۇجىرىمداماسىن قابىلداۋ قاجەتتىگى ايتىلعانىن, ال ونى جۇزەگە اسىرۋ تەاتر ونەرىن دامىتپايىنشا مۇمكىن بولمايدى, دەگەن ءسوزىن تىلگە تيەك ەتكەن پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت مادەنيەت سالاسىنا, ونىڭ ىشىندە تەاترلار جۇمىسىن دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولەتىنىن اتاپ ءوتتى. تالقىلاۋدى تۇيىندەي كەلە, س.احمەتوۆ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
