1995 جىلى 10 تامىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سەمەي قالاسىندا قازاقتىڭ ۇلى اقىنى – «قازاقستان جانى» – اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىن مەرەكەلەۋدى ۇيىمداستىردى. سول كەزدە فەدەريكو مايور يۋنەسكو-نىڭ باس حاتشىسى رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جانە بارلىق شاتتىققا بولەنگەن قاتىسۋشىلارعا ارنالعان قۇتتىقتاۋ سوزىندە: «سىزدەر كولەڭكەدە بولدىڭىزدار, بىراق ەندى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بارلىق نازارى سىزدەرگە اۋدارىلىپ وتىر», دەپ مالىمدەدى.
بۇل ەلدىڭ تاعى ءبىر رەسمي مويىنداۋى بولدى, ول – فرانتسيانىڭ مويىنداۋى. فرانتسيا 1992 جىلى باتىستا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, وسى جاس رەسپۋبليكانى كولەڭكەدەن شىعاردى جانە دە پرەزيدەنت فرانسۋا ميتتەران مەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساپارلارىمەن ءوزارا بايلانىستى نىعايتتى.
بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتقان جەمىستى بايلانىستار ورناتۋعا دەگەن وسىنداي ۇمتىلىس حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ 1992 جىلدان باستاپ تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قابىلداعان شارالاردى, اتاپ ايتقاندا, سەمەيدەگى كەڭەستىك يادرولىق پوليگوندى جابۋ جونىندەگى شارالاردى وڭ قابىلداۋىمەن تۇسىندىرىلەدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت «كسرو ىدىراۋىنىڭ سالدارىن تۇزەتۋگە جانە ەۋرازيا ەلدەرى اراسىنداعى عاسىرلىق بايلانىستاردى ساقتاۋعا» ۇمتىلا وتىرىپ, بۇكىل الەمدە بەيبىتشىلىككە باعىتتالعان جاڭا گەوساياساتتى قۇرۋ ءۇشىن ەل ىشىندە دە, باسقا مەملەكەتتەرگە قاتىستى دا بەيبىت شارالارعا باعىت الدى.
ىشكى الاڭدا, مىسالى, جاڭا زاڭنامالىق بازانى ازىرلەۋ ءۇشىن جانە كەڭەستەرگە سۇيەنە وتىرىپ, كونستيتۋتسيالىق قۇقىق جونىندەگى, باسقالاردىڭ قاتارىندا, ەكى فرانتسۋز ساراپشىسى – جان-پەر مازو مەن گي كاركاسسون ۇسىنعان ەلدە قازىرگى زامانعى باسقا مەملەكەتتەردىڭ ۇلگىسى بويىنشا سەنات پەن ماجىلىستەن تۇراتىن قوس پالاتالى پارلامەنت قۇرىلدى, ونى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تولىقتىردى.
سودان كەيىن ەلدىڭ كوپەتنوستى قۇرامىن ەسكەرە وتىرىپ جانە قازاقستاندىق ۇلتتىڭ ءارتۇرلى قۇرامداس بولىكتەرى اراسىنداعى كەلىسىم مەن ۇيلەسىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت الەمدەگى بىرەگەي ينستيتۋت – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇردى.
قازاقستان ءوزىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ باسشىلىعىمەن سىرتقى الەمگە اشىقتىق رۋحىندا جانە بەيبىتشىلىكتى قولداۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرگە قاتىسۋ رۋحىندا ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق ۇيىمداردى قۇرۋدا حالىقارالىق قوعامداستىق مويىنداعان جانە باعالاعان ماڭىزدى ءرول اتقاردى, سول ارقىلى جاس رەسپۋبليكا الەمگە قىسىلىپ-قىمتىرىلماي-اق ايرىقشا ساياسي جەتىستىكتەر اكەلە الاتىنىن كورسەتتى.
ماسەلەن, 1992 جىلعى 5 قازاندا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى بويىنشا ازياداعى, ءتىپتى الەمدەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا جانە ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كونفەرەنتسيا (اوسشك) قۇرىلدى. ويتكەنى ونىڭ جۇمىسىنا 27 تۇراقتى مۇشەمەن بىرگە (يزرايل مەن پالەستينانىڭ وعان مۇشەلىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك!), اقش-تى قوسا العاندا, 8 باقىلاۋشى مۇشە قاتىسادى. بۇل بىرلەستىكتىڭ تاعى ءبىر مويىندالۋى – ۇيىمنىڭ حاتشىلىعى ءدال استانادا, نۇر-سۇلتاندا ورنالاسقاندىعى.
بۇل تاماشا باستامادان كەيىن 2001 جىلى شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (شىۇ) قۇرىلدى. ونىڭ قىزمەتىنە پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى بويىنشا قازاقستان بەلسەندى قاتىسادى: بۇل ەلدە وسى ۇيىمنىڭ سامميتتەرى ەكى رەت وتكىزىلدى – 2011 جىلى جانە 2017 جىلى. استانا 12 مۇشە ەلدىڭ وكىلدەرىن, سونىڭ ىشىندە جاڭادان قوسىلعان ءۇندىستان مەن پاكىستاندى, سونداي-اق يراندى بايقاۋشى رەتىندە قابىلدادى. سونداي-اق بۇل جەردە دە الەمدىك قوعامداستىقتى نىعايتۋعا جانە جاڭا ساياسي جانە ەكونوميكالىق ءتارتىپتى ورناتۋعا ۇمتىلىس قازاقستانعا حالىقارالىق قوعامداستىق جوعارى باعالايتىن ءوز داعدىلارى مەن وبەكتيۆتىلىگىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
جاۋاپكەرشىلىك پەن شيەلەنىستى تومەندەتۋ نيەتىنە نەگىزدەلگەن بۇل الەمدىك ىقپال 2003 جىلدان باستاپ قازاقستان ۇيىمداستىرعان, ءاربىر ءۇش جىل سايىن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىن بىرىكتىرەتىن تاڭعاجايىپ جانە تاڭعالارلىق اسسامبلەيا الاڭىندا ايقىن كورىنىس تاپتى! اتاقتى ساۋلەتشى نورمان فورستەر سالعان كەرەمەت بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم سارايىندا ءارتۇرلى دىندەردىڭ جەتەكشى قايراتكەرلەرى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايدى. ولار الەمنىڭ ءتۇرلى رۋحاني اعىمدارى جان تىنىشتىعىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازاقستاندا ءوز ويلارى ءۇشىن قولايلى اتموسفەرانى تاباتىنىن بىلەدى. بۇل – تۇڭعىش پرەزيدەنت پەن قازاقستان ماقتانا الاتىن جوعارى ماداق.
اتاپ وتەرلىك تاعى ءبىر مىسال, تاياۋ شىعىستاعى جانجالدى شەشۋ ءۇشىن 2013 جىلى استانا قالاسى تاڭدالدى. ويتكەنى ونىڭ باستى قاتىسۋشىلارى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا «قازاقستاننىڭ بەيتاراپتىعىنا جانە ونىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستارىنا سەنىمدى بولدى»!
اباي ءوزىنىڭ 25-ءشى قارا سوزىندە بىلاي دەپ جازدى: «اربىرەۋدىڭ ءتىلىن, ونەرىن بىلگەن كىسى ونىمەنەن بىردەيلىك داعۋاسىنا كىرەدى, اسا ارسىزدانا جالىنبايدى». وسىلايشا, 1991 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەرگەن سەرپىنمەن ءالى دە جاس رەسپۋبليكا الەمدەگى كوپتەگەن ادامدار بىلدىرگەن تاڭدانىستى ماقتانىشپەن قابىلداي الادى. ول ەڭ كۇشتى كوشباسشىلارمەن تەڭ دارەجەدە سويلەسە الادى, ال سوڭعىسى, ايتپاقشى, كەڭەس الۋ ءۇشىن وعان جۇگىنەدى جانە ونىڭ بۇكىل الەمدەگى بەيبىتشىلىك جولىنداعى قىزمەتىن باعالايدى.
الەمنىڭ ۇلى ساۋلەتشىلەرى وزدەرىنىڭ داستۇرلەر مەن قازىرگى زاماندى ۇيلەستىرەتىن جۇمىستارىن ۇسىنىپ, ناعىز ساۋلەت زەرتحاناسىنا اينالعان قالا – نۇر-سۇلتاننىڭ ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءبىرى «بايتەرەك» – قازاق اڭىزىنداعى سامۇرىق قۇس سالعان ميفتىك جۇمىرتقا تۇرىندە بەينەلەنگەن, بيىكتەگى بۇتاقتارى الەمدى قابىلداۋ جانە قورعاۋ ءۇشىن اشىلىپ, عالامعا ۇمتىلعان سيمۆوليكالىق اعاش. بۇل اعاش بۇكىل الەمنىڭ بايقاۋشىلارىن تاڭعالدىرماي قويمايتىن جاس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديناميزمىنە ساي شەكسىز كۇشپەن كوككە ورلەۋ ۇستىندە.
البەر فيشلەر,
فرانتسيانىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, اكادەميالىق پالمالار وردەنىنىڭ يەگەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەيبىتشىلىك جانە رۋحاني كەلىسىم سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ التىن مەدالىنىڭ يەگەرى
