ساياسات • 05 مامىر, 2010

قازاقستان وركەندەگەن ەل قۇراتىنىنا كۇمان جوق

530 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا جولداۋى ءاردايىم تارتىمدىلىعىمەن, ءاردايىم كەلەشەككە قاراي اسىرا ماقتانسىز جانە ەش­قانداي اسىپ-تاسۋسىز ۇمتى­لى­سىمەن ءارى كەڭ اۋقىم­دى­لىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 2010 جىلعى قاڭتاردىڭ سوڭعى كۇنىندە ەلدىڭ پارلا­مەنتىندە جاريالاعان حالىق­قا جاڭا جولداۋى وسى ءسو­زى­مىزدىڭ ايعاعى بولىپ تابىلادى.

جولداۋدىڭ ءاربىر يدەيا­سىن­دا, ءاربىر جولىندا جانە ءاربىر تسيفرىندا كوشباس­شى­نىڭ ەلدىڭ ۇلتتىق دامۋىنىڭ ستراتەگياسىنا ناقتى ەسەپ­تەل­گەن سەنىمى, تاڭداپ الىن­عان كەڭ كولەمدەگى پراگما­تي­كالىق مەملەكەتتىك جوسپار­لا­رى مەن جوبالارى, ەڭ ما­ڭىزدىسى, قازاقستان حال­قى­نىڭ ەل باسشىلىعى مەن ۇكىمەتىنىڭ ساياساتىن قول­داۋ­ى­نا يە بولۋى ايقىن سە­زىلەدى. ەڭ باستىسى, بيىلعى جىلعى جولداۋدى زەر سالا وتىرىپ وقىپ شىققا­نى­ڭىز­دا, رەسۋرستارى, ينتەل­لەك­تۋا­لى, ونەركاسىبى مەن عىلىمى, الەۋەتى وراسان وسىناۋ الىپ ەلدىڭ بارشا حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارۋداعى جاڭا سەرپىنگە باعىتتال­عا­نى­نا كوز جەتكىزەر ەدىڭىز. پرە­زيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ جولداۋىنىڭ بار­لىق تارماقتارى – جاڭا ون­جىلدىققا ارنالعان مەم­لە­كەت دامۋىنىڭ جالپىعا ور­تاق ستراتەگياسى, ونىڭ ما­كرو­ەكونوميكالىق دامۋى­نىڭ مىندەتى, قازاقستاندىق قوعام دامۋىنىڭ تۇراقتى­لىعى جانە ونىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن ەلدىڭ سىرتقى ساياسي باسىم­دىققا دەيىنگى جولى – ىشكى ساياسي تۇراقتىلىققا, ەتنوس­ارالىق تولەرانتتىلىققا, ادام ساپاسىنىڭ جوعارىلى­عىنا, ورتاق قوعامنىڭ گۋما­نيتارلىق دامۋىنا نەگىز­دەل­گەن, تەڭ مۇمكىندىككە يە يندۋستريالى ەلدىڭ دامۋىن­داعى پوستكەڭەستىك قازاق­ستان­نىڭ ناقتى وزگەرۋى يدەيا­سىنا تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدا قۇرىلعان. الەمدىك قارجى-ەكونو­مي­كالىق داعدارىستىڭ سال­دا­رىنان تۋىنداعان قيىن­دىقتاردى باسىنان وتكەرگەن ۋكراينالىقتار ءۇشىن قازاق­ستاندى داعدارىستى جۇيەلى تۇردە قارسى العان جانە ودان ەشقانداي دا شاشاۋسىز شىق­قان ەل رەتىندە ءبىلىپ قانا قويماي, سونداي-اق پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جولداۋىندا ازىرلەنگەندەي, داعدارىستان كەيىنگى دامۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيا­سىمەن تانىس بولۋ ەرەكشە قىزىقتى بولعان بولار ەدى. پرەزيدەنتتىڭ جاڭا جول­داۋى ەلدىڭ ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان باستى ماقساتى مەن باسىمدىقتارىن بەلگىلەگەن, 1997 جىلى قابىلدانعان “قا­زاقستان-2030” ستراتە­گيا­سىنىڭ زاڭدى جالعاسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ دا­مۋ­دىڭ جاڭا كەزەڭىندەگى مىن­دەتتەردى ناقتىلاپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, ولار: ۇدەمەلى ين­دۋستريالىق جانە ينف­را­قۇرىلىمدىق دامۋ ەسەبىنەن ەكونوميكالىق ورنىقتى ءوسىم, ءوسىمنىڭ يننوۆاتسيالىق سترا­تە­گياسى, ۇلتتىق ەكونو­مي­كانىڭ باسەكەلەستىگىن ارتتىرۋ, بار­لىق الەۋمەتتىك ولشەمدەر بوي­ىنشا قازاق­ستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ەداۋىر ارت­تىرۋ, ەت­نوس­ارالىق كەلىسىمنىڭ ساق­تالۋى, سەنىمدى ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىك. وسىناۋ مىندەتتەردىڭ اۋقى­مى مەن كولەمى تاڭدان­دى­رادى: ءسوز ونداعان پايىز­دىق ءوسىم تۋرالى بولىپ وتىر! الايدا, قازاقستاننىڭ وتكەن ون جىلداعى دامۋىنا كوز جىبەرسەڭىز, پرەزيدەنتتىڭ جوسپارى – تەك قۇرعاق ءسوز ەمەس, عىلىمي نەگىزدەلگەن, قازاقستان حالقى سەنەتىن ءارى قولدايتىن ستراتەگيالىق دا­مۋدىڭ پراگماتيكالىق باع­دارلاماسى ەكەنىن تۇسىنەسىز. قازاقستاننىڭ مۇنداي ساياساتى ونىڭ وڭىرلىك جانە الەمدىك ساياساتتاعى جانە ساۋدا-قارجى سالاسىنداعى حالىقارالىق دەڭگەيدە بەدەلى دە ىقپالدى ويىنشى بولۋىن قامتاماسىز ەتتى. پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى حالىققا جولداۋىنداعى “سىرت­قى ساياسات” اتتى تا­راۋىنىڭ كۇشى كوپتەگەن مەم­لەكەتتەردىڭ استانا­لا­رىن­دا تىڭعىلىقتى زەرتتەلدى دەگەن سەنىمدەمىن. قازاقستاننىڭ 2010 جىلى بۇرىن كەڭەستەر ودا­عىنىڭ قۇرامىندا بولعان ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ تا­ريحىندا تۇڭعىش رەت ەقىۇ-عا توراعا بولۋى تاڭدان­دىر­ماي قويمايدى. قازاقستان­نىڭ توراعالىعى – ەلدىڭ تاۋەلسىزدىك العان 18 جىلدىق تاريحىنداعى مىقتى ەكونو­ميكاسى مەن دەموكراتيالىق مەملەكەتتىڭ قارقىندى دا­مۋ­ىنداعى تابىسىنىڭ شى­نايى كورىنىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى ۇلتتىق مۇددەنى قامتاماسىز ەتۋ, ەلدىڭ حالىقارالىق بەدە­لىن ارتتىرۋ جانە ۇلتتىق, وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپ­سىزدىكتى نىعايتۋ جولىن­داعى جۇرگىزىپ وتىرعان بەل­سەندى جانە بايىپتى سىرتقى ساياسا­تى حالىقارالىق قاۋىپ­سىزدىك­تەگى نەگىزگى ماسەلەلەر بويىن­شا, سونداي-اق ەقىۇ-نى دامىتۋ ماسەلەلەرى جو­نىن­دەگى كونسەن­سۋستىق الاڭدى كەڭەي­تۋگە جانە نىعايتۋعا سايكەس كەلەتىنىنە ەش كۇمان جوق. ۋكراينا قازاقستانمەن دوستىقتى جانە ىنتىماق­تاس­تىقتى نىعايتۋعا ستراتەگيا­لىق تۇرعىدا ءمان بەرەتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل سوزىمە ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆ.يانۋ­كو­ۆيچتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى 7 ساۋىردە قازاقستانعا جاساعان رەسمي ساپارى, ونىڭ بارى­سىندا بىرقاتار نەگىزگى ەكى جاقتى قۇجاتتارعا قول قويى­لۋى جانە ۇزاق مەرزىمدى كە­زەڭگە ارنالعان ىنتىماق­تاس­تىقتىڭ جوسپارى بەلگىلەن­گەنى ايقىن دالەل بولا الادى. قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىنداعى ىنتىماق­تاس­تىقتىڭ ماڭىزىن ەكونومي­كالىق قارىم-قاتىناستار, تۇراقتى قۇرىلىم سيپاتى مەن وڭ قارقىندى ءوسىم قۇ­رايدى. 2008 جىلى قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 5 ميلليارد دوللاردان استى. 2009 جىلى, الەمدىك قارجى داعدارىسىنا قاراماستان, ءوز­ارا ءتيىمدى ساۋدا كورسەتكىشى 3,4 ميلليارد دوللاردى قۇرادى جانە قازاقستان ۋكراينانىڭ نەگىزگى ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا 3-4 ۇستانىمدا نىق تۇرعانىن اتاپ وتپەكپىز. ۋكراينا-قازاقستان ەكو­نوميكالىق ىنتىماقتاستىعى باسىمدىعىنىڭ تولىق ءتىزى­مىن وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنى, قازاقستان مەن ەۋروپادان مۇناي مەن گازدى جەتكىزۋدى كوزدەيتىن كولىك تاسىمالى, قارا تەڭىزدە ۋكراينالىق تەڭىز ايلاعىن پايدالانۋعا قازاقستاندىق كومپانيا­لار­دىڭ قاتىسۋى جانە ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرىنە ار­نالعان رىنوكقا شىعۋ ءۇشىن ۋكراينانىڭ كولىكتىك مۇم­كىن­دىكتەرى, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى, سونىڭ ىشىندە اەروعارىش سالاسىنداعى عى­لىمي-تەحنيكالىق ىنتى­ماق­تاستىق بويىنشا باي­لا­نىستار قۇرايدى. وسى ورايدا, ۋكراينا-قازاقستان پارلامەنتارالىق بايلانىستارىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ەكى ەلدىڭ پار­لامەنتى ءۇشىن حالىقارالىق پروبلەمالار مەن ەكى جاقتى بارلىق سپەكتر بويىنشا سىن­دارلى پىكىر الماسۋلار داستۇرگە اينالدى جانە ەكى ەلدىڭ زاڭ شىعارۋشىلىق بيلىگىندەگى ءوزارا تۇسىنىس­تىك­تىڭ ماڭىزدىلىعى ۋكراينا مەن قازاقستاننىڭ تاتۋ كور­شىلەستىك قارىم-قاتىناس­تا­رىنىڭ بارلىق جۇيەسىن تولىقتىرادى ءارى بايىتادى, تمد كەڭىستىگىندەگى تۇراقتى­لىق پەن قاۋىپسىزدىك مۇددە­سىنە قىزمەت ەتەدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاڭا جولداۋىن وقي وتى­رىپ, نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ: ء“بىز نە, قاشان, قالاي جا­سالاتىنىن جانە قۇرى­لاتىنىن ءىس جۇزىندە ايلار بويىنشا بىلەمىز”, دەگەن سو­زىنە سەنەسىز. وسى ۇلى ەلدىڭ ساياسي كوشباسشىسى مەن ونىڭ ۇكىمەتىنىڭ حالىقتىڭ قولداۋىنا سۇيەنگەن سەنىمى, ونىڭ پروگرەسكە ۇمتىلىسى – دوستاس قازاقستان ەش كۇ­مانسىز تاۋەلسىز, وركەندەگەن, تۇراقتى مەملەكەت قۇراتى­نىنىڭ كەپىلى. ۆلاديمير ليتۆين, ۋكراينا جوعارى راداسىنىڭ توراعاسى.

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان جانە گاملەت

ونەر • بۇگىن, 15:25

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

الماتى • بۇگىن, 15:02