ايتسە دە, وتانىمىزدىڭ وتىز جىلدىق تاريحىندا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر جوق ەمەس. سونىڭ ءبىرى – توم-توم مۇراعاتىمىزدى ساقتايتىن مەكەمەلەردىڭ مۇشكىل ءحالى. ءبىز, بۇگىن اڭگىمەمىزدىڭ باستاۋىن سودان وربىتكەلى وتىرمىز.
اسىرىپ ايتىپ وتىرعان ەشتەڭەمىز جوق, سەنبەسەڭىز ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسىنا بارىڭىز. اشىعىن ايتقاندا, بۇگىنگى ماقالامىزعا تۇزدىق بولعان سول مادەني مەكەمەنىڭ جانايقايى. «ايتپاسا ءسوزدىڭ اتاسى ولەدى» دەگەندەي, ۇلت قۇندىلىقتارىن قۇشاعىنا باسقان, جاقۇت جادىگەرلەردىڭ جاناشىرىنا اينالعان ەلدەگى جالعىز رۋحاني وردانىڭ جايىن ايتىپ, مەكەمە قىزمەتكەرلەرى – ءبىر, قالامگەرلەر – ەكى قىلقىلداۋىن قىلقىلداپ-اق كەلەدى. ايتسە دە ۇكىمەت ءۇنسىز. ال مادەنيەت مينيسترلىگى ءلام دەمەيدى دە...
وسى تۇستا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر پايىمدى پىكىرى ويعا ورالادى.
«بۇگىنگى زاماندا كىتاپسىز, سونداي-اق كىتاپحاناسىز ادامنىڭ ويداعىداي دامۋى مۇمكىن ەمەس. بۇكىل الەمدەگى كىتاپحانالار – ءبىلىم مەن مادەنيەتتىڭ وشاعى, جاڭا ويلار مەن تىڭ پىكىرلەردىڭ مەكەنى. ەلەكتروندى فورماتتىڭ قارقىندى دامىپ جاتقانىنا قاراماستان, ءداستۇرلى كىتاپحانانىڭ اعارتۋشىلىق ءرولى ەشقاشان ءمانىن جوعالتپايدى. سوندىقتان ءبىز جالپى كىتاپحانالاردىڭ جۇيەسى مەن جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋىمىز قاجەت. بۇل رەتتە وسى سالاداعى زاماناۋي ۇردىستەردى ەسكەرگەنىمىز ءجون». ءجون ءسوز! كىتاپحانالارىمىز زامان تالابىنا ساي تەحنيكالىق قۇرال-جابدىقتارمەن تولىقتاي جابدىقتالماسا, اسىلدارىمىزدىڭ اتالى ءسوزى ۋاقىت ارانىنا جۇتىلىپ كەتۋى مۇمكىن.
كۇنى كەشە وسى تۇيتكىل توڭىرەگىندە ءسوز قاۋزاپ, ءماجىلىس دەپۋتاتى ماقپال تاجماعانبەتوۆا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
«حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا قاعاز ونىمدەرىنىڭ ەڭ ۇزاق ساقتالاتىن ۋاقىتى – 200 جىل. ەكى عاسىردان استام ۋاقىت اسا ماڭىزدى تاريحي جادىگەرلەردى ساقتاۋ ءۇشىن مۇراعات عيماراتىندا قاجەتتى تەحنيكالاردىڭ, حيميالىق قوسپالاردىڭ, تۇراقتى تەمپەراتۋرانى قامتاماسىز ەتەتىن قۇرىلعىلاردىڭ بولۋى شارت. مۇراعات ستاندارتتارىنا سايكەس جاعداي جاسالماعاندىقتان, مۇنداي اپاتتاردىڭ ورىن الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل ماسەلە بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت كوتەرىلگەنىمەن, ءوز كەزەڭىندە شەشىلمەگەن. الماتى قالاسىنىڭ اكىمدىگىنەن مەكەمەنى كوشىرۋگە قاجەتتى ورىننىڭ جوقتىعى تۋرالى جاۋاپ تا كەلگەن», دەي كەلە دەپۋتات وسى ماسەلەگە قاتىستى ۇسىنىس تا ءبىلدىردى.
بىرىنشىدەن – تاريحي, عىلىمي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, ساياسي, مادەني رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كىتاپحانالار مەن كىتاپ پالاتاسىنىڭ جالپىعا قول جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, بۇل مەكەمەلەردىڭ تۇگەلدەي تەحنيكالىق جاعدايى رەتتەلۋى كەرەكتىگىن ايتسا, ەكىنشىدەن – مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى, كىتاپحانالاردى جانە حالىقتى بيبليوگرافيالىق اقپاراتپەن, شەجىرەمەن, انىقتامالىقتارمەن قامتاماسىز ەتەتىن كىتاپ پالاتاسىنىڭ مۇراعات قورىن ساقتاۋدى ءجىتى نازاردا ۇستاۋ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق مۇراعات ءىسىن جەتىلدىرۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭعىرتۋ ءىسى تالاپقا ساي جۇرگىزىلۋى ابزال بولارىن اشىپ ايتتى.
بۇگىندە ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسىنىڭ ءباسپاسوز مۇراعاتىندا التى ميلليونعا جۋىق كىتاپتار مەن گازەت-جۋرنالداردىڭ مىندەتتى داناسى ساقتاۋلى تۇر. ءتىپتى ەش جەردە جاريالانباعان عىلىمي قۇجاتتار دا, مەملەكەتتىك ساياسي وقيعالار باسىلعان جۋرنالدار دا جيناقتالعان. ەڭ كونە جادىگەرلەردىڭ شىققان ۋاقىتى 1890 جىلدارعا تيەسىلى ەكەن. بۇدان قورىتىندى شىعارۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. نەگە دەسەڭىز, ەكى عاسىردى باسىنان اۋناتقان شەجىرەلى دەرەكتەردىڭ ءوڭى كەتىپ, توز-توزى شىعۋعا جاقىن تۇر.
نەگىزىندە, ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسى الماتى قالاسى, پۋشكين كوشەسى 2-ءۇي مەكەنجايىندا ورنالاسقان. عيماراتتىڭ ءبىرىنشى قاباتىندا مەكەمە قىزمەتكەرلەرى وتىرسا, مۇراعات قورى وسى عيماراتتىڭ جانىنداعى ءۇش قاباتتى ۇيدە ورنالاسقان شاعىن قويمادا ساقتاۋلى. مۇندا مۇراعاتپەن قاتار قاپتاعان ساۋدا ورىندارى, اسحانا مەن مونشا دا بار, قاراما-قارسى بەتتە جانارماي بەكەتى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇدان بولەك, مۇراعاتقا قىزمەتكەرلەر دە, ىزدەنۋشىلەر دە جۇمىسى سايابىرسىمايتىن بازار ۇستىمەن وتەدى. كوكتەمدە ەرىگەن سۋ دا مەكەمە ءۇشىن ۇلكەن ماسەلە بولىپ وتىر. مەكەمە قىزمەتكەرلەرى مۇنداي ۋاقىتتاردا قۇرال-سايمانىن الىپ قار كۇرەيدى, سۋ اققان تۇستاردى بەكىتەدى. دەگەنمەن ىلعالدى تەمپەراتۋرا, سىز جانە بۋ, اسحانا قالدىقتارىنان شىعاتىن جاعىمسىز ءيىس قاعاز ونىمدەرىنە بارىنشا تەرىس اسەرىن تيگىزىپ جاتقانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. كەزىندە «ساياحات» اۆتوبەكەتىندە ورنالاسقان ۇلكەن بازاردى كىتاپ پالاتاسىنىڭ ەكىنشى قاباتىنا اكەپ, جايعاستىرىپ قويعان ەكەن. بازار دەگەن, ناعىز ءورتتىڭ شىعار وشاعى ەمەس پە؟
ءورت دەگەننەن شىعادى, ءۇش جىل بۇرىن مۇراعاتپەن ىرگەلەس ورنالاسقان مونشادان ءورت شىعىپ, مۇنداعى التى ميلليونعا جۋىق قۇندى كىتاپ ءبىر قاتەردەن قالعان ەكەن. توتەنشە جاعداي دابىل قاقسا دا, قام-قارەكەتسىز ءالى وتىرمىز. مۇنداي نەمقۇرايلىلىقپەن عاسىرلىق تاريحى بار قۇندى كىتاپتارىمىزدان ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن. الداعى ۋاقىتتا رەستاۆراتسيا جۇمىستارى جۇرگىزىلمەسە, ارحيۆتەگى شىنايى دايەكتەردىڭ سياسى ەرىگەلى تۇر. بوياۋى كەتكەن قاعازداردىڭ بۇرىنعىداي ءمانى مەن ءسانى بولماسى انىق.
بۇل ماسەلەنى ەڭ ءبىرىنشى بولىپ ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, بەلگىلى اقىن مارالتاي رايىمبەك ۇلى كوتەرگەن بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, پالاتانىڭ ءوز الدىنا باسى ءبۇتىن جەكە وتاۋى بولۋعا ءتيىس, ايتپەسە مەملەكەت كوزىنىڭ اعى مەن قاراسىنداي بولعان جاۋھارلارىمىزدان ايىرىلىپ قالۋىمىز عاجاپ ەمەس.
«مەنىڭ كىتاپ پالاتاسىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىمە 3 جىلدام استام ۋاقىت بولدى. العاش مۇراعاتتاردىڭ جاي-كۇيىن كوزىممەن كورگەنىمدە جۇرەگىم اۋىردى. ءار نارسەنىڭ جاقسى جاعى دا, كولەڭكەلى تۇستارى دا بولادى ەمەس پە؟ نىساننىڭ ورنالاسقان جەرى ءتاۋىر بولعانىمەن, سىن كوتەرمەيدى. توعىز جولدىڭ تورابىندا تۇرعاندىقتان ءار ءتۇرلى جاعدايلار بولۋى ىقتيمال. ءار جادىگەردىڭ ءوز كۇتىمى, ساقتالۋ تەمپەراتۋراسى بولۋى شارت. ول بىزدە اتىمەن جوق. رەسپۋبليكا كولەمىندە شىعىپ جاتقان بارلىق باسىلىم, كىتاپ, عىلىمي ديسسەرتاتسيالاردىڭ ءبىر داناسى قۇجات رەتىندە ءمورى باسىلىپ, بىزدە ساقتالادى. ەل ىزدەگەن دۇنيەسىن وسى جەردەن تابادى. بۇدان بۇرىندا ايتۋعا وقتالعان ەدىك, بىراق ەلىمىزدە ءتۇرلى جاعدايلار بولىپ كەيىنگە ىسىرىلا بەردى. رۋحانياتىمىزدىڭ جاناشىرى, مەملەكەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆ قابىلداعاندا, وسى ماسەلەنى جەتكىزدىك. سودان كەيىن سەڭ قوزعالا باستادى. ەشقانداي مەكەمەمەن قاباتتاسپايتىن, جەكە ەسىگى بار رەستاۆراتسيا, تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن تەحنيكالىق قۇرىلىمى مىقتى جاڭا عيمارات بەرىلسە دەگەن تىلەك بار», دەيدى م.رايىمبەك ۇلى.
بۇگىندە مەكەمە باسشىلىعى ارنايى سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن شاقىرىپ, ماسەلەنىڭ ءماجىلىس مىنبەسىنە كوتەرىلۋىنە جول جاسادى. ەندى ەشتەن كەش جاقسى دەگەندەي, ءتۇيىننىڭ شەشىلەرىنە سەنىمدى. بۇل رۋحاني وردا – مەملەكەتتىڭ تاريحى مەن ۇلت رۋحانياتى ءۇشىن اسا ماڭىزدى مەكەمە ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون.
جالپى, ەلىمىزدە كىتاپحانا قورىندا 71 ميلليوننان استام ادەبيەت پەن ءارتۇرلى باسىلىم جانە ولاردىڭ كوشىرمەلەرى بار. جىل سايىن كىتاپحانا قورى 2,5 ميلليون قۇجاتپەن تولىقتىرىلادى. قازىر مينيسترلىك بار نازارىن ەلەكتروندى كىتاپحاناعا اۋدارىپ وتىر. بۇگىنگە دەيىن 60 231 ەلەكتروندى ادەبيەت كوشىرمەسى جاسالسا, ونىڭ ىشىندە 8 مىڭى – سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپ پەن قولجازبا. مۇنى نەگە ايتىپ وتىر دەيسىز عوي, بۇل يگىلىكتى ءىس – ەسكى ءھام تاريحي قۇجاتتارعا قايتا جان ءبىتىرۋدىڭ قارەكەتى. ارينە, وقىرماندارعا جەدەل جانە ىڭعايلى قىزمەت كورسەتۋ كەرەك-اق دۇنيە, دەسە دە تۇپنۇسقانىڭ اتى تۇپنۇسقا, ءبارىبىر باعاسى جوعارى ەكەنىن ەسكەرگەنىمىز ابزال. بۇگىنگە – باعدار, بولاشاققا – مۇرا بولىپ قالار قىمبات قازىنا. ونىڭ عۇمىرىن ۇزاق قىلۋ ءۇشىن قازىرگى ستاندارتقا ساي جابدىق قاجەت.
«كىتاپحانالار اناحرونيزمگە اينالىپ بارادى» دەپ تۇسپالداي سويلەپ, ءبۇيىر اڭگىمە تاراتقاندارعا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا ناقتى جاۋاپ بەردى. سالا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوبەيتىپ, مارتەبەسىن ارتتىرۋعا جاعداي جاسالاتىنىن مالىمدەدى. بۇل – ءححى عاسىرداعى قازاقتىڭ بولمىسىن تۇزۋگە جاسالعان جورالعى. ويتكەنى وركەنيەتتى قوعام ءبىلىمدى, زەردەلى ۇرپاق تانىمىنا تاۋەلدى. ەندەشە, مۇراعاتتاردا مەنمۇندالاعان جازبا بايلىقتارىمىزدىڭ قادىرى كەتپەسىن دەسەك, زامان تالابىنا ساي قام-قاراكەت جاسايىق.
