2013 جىلعى 31 جەلتوقسان, استانا, ۇكىمەت ءۇيى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ 2011 – 2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى 8 اقپانداعى №96 قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋلى ەتەدى: 1. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ 2011 – 2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى 8 اقپانداعى №96 قاۋلىسىنا (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءپۇاج-ى, 2011 ج., № 18, 213-قۇجات) مىناداي وزگەرىستەر ەنگىزىلسىن: كورسەتىلگەن قاۋلىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ 2011 – 2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارىندا: «اعىمداعى احۋالدى جانە قىزمەتتiڭ تيiستi سالالارىنداعى (اياسىنداعى) دامۋ ۇردiستەرiن تالداۋ» دەگەن 2-ءبولىم مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: «2. اعىمداعى احۋالدى جانە قىزمەتتiڭ تيiستi سالالارىنداعى (اياسىنداعى) دامۋ ۇردiستەرiن تالداۋ 1-ستراتەگيالىق باعىت. مادەنيەت جانە ونەر سالاسىنىڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگiن ارتتىرۋ 1. رەتتەلەتىن سالانى نەمەسە قىزمەت اياسىن دامىتۋدىڭ نەگiزگi پارامەترلەرى. سالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاي-كۇيى. قازاقستانداعى مەملەكەتتىك مادەنيەت جانە ونەر مەكەمەلەرiنiڭ جۇيەسىندە 38 رەسپۋبليكالىق (10 تەاتر, 7 كونتسەرتتىك ۇيىم, 3 كىتاپحانا, 5 مۇراجاي, 9 تاريحي-مادەني قورىق-مۇراجاي, 1 كينوكومپانيا, 3 وزگە ۇيىم) جانە 8 مىڭنان استام وبلىستىق مادەنيەت ۇيىمدارى (219 مۇراجاي, 4 149 كىتاپحانا, 2 960 كلۋب, 53 تەاتر, 41 كونتسەرتتىك ۇيىم, 21 كينوتەاتر, 152 كينوقوندىرعى, 6 حايۋاناتتار باعى, 5 تسيرك, 55 مادەنيەت جانە دەمالىس ساياباعى) قىزمەت ەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا سوڭعى وڭ جىلدا مۇراجايلار مەن كينوتەاترلار (كينوزالداردىڭ) سانى 45 %-عا, ال تەاترلار مەن كىتاپحانالاردىڭ سانى 20 %-عا ۇلعايعان. مادەنيەت ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس تۋرالى مىناداي كەلۋشىلەر سانىنىڭ كورسەتكىشتەرى بايقاتادى: ون جىل ىشىندە تەاترعا كەلۋشىلەردىڭ سانى 35 %-عا ارتتى, كىتاپحانالاردىڭ تۇراقتى وقىرماندارىنىڭ سانى 18 %-عا ءوستى, ال كينوتەاترلار كورەرمەندەرiنiڭ سانى 5 ەسەگە ارتتى. 2012 جىلى 12 205 سپەكتاكل قويىلىپ, 6 800 كونتسەرت ۇيىمداستىرىلدى, رەسپۋبليكالىق مۇراجايلاردا 113 كورمە, 357 ءدارىس جانە 14 353 ەكسكۋرسيا وتكىزىلدى. كىتاپحانالاردا 500-دەن استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلىپ, وتكىزىلدى. ەلىمىزدە ءوزىنىڭ ساۋلەتى بويىنشا بىرەگەي بولىپ تابىلاتىن «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالى, ورتالىق ازياداعى ەڭ اۋقىمدى «استانا-وپەرا» وپەرا جانە بالەت تەاترى اشىلدى. ەلىمىزدىڭ مادەني مۇراسىنىڭ ماڭىزدى قۇندىلىقتارىن جيناقتايتىن جانە مىڭجىلدىق ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ ۇلىلىعىن كورسەتەتىن ورىنعا اينالۋعا ءتيىستى قازاق ۇلتتىق مۇراجايىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. زاڭنامالىق بازانى جەتiلدiرۋ. 2010 جىلى «مادەنيەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. قابىلدانعان تۇزەتۋلەر وتاندىق كينوماتوگرافيا, مۇراجاي جانە كىتاپحانا iسi سالاسىنداعى ماسەلەلەردى رەتتەۋگە باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, كينوونiمدەردi يندەكساتسيالاۋ جانە پروكاتتىق كۋالىكتەر بەرۋ تەتىگى ەنگiزiلدi, ۇلتتىق كينونىڭ كريتەريلەرى ايقىندالدى, كىتاپحانالىق قوردى قالىپتاستىرۋ نورمالارى ناقتىلاندى, جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندار قۇزىرەتىنە وبلىستىق, اۋداندىق نە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ءبىر كىتاپحاناعا «ورتالىق» مارتەبەسىن بەرۋ فۋنكتسياسى قوسىلدى. 2011 جىلى «ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرانى قورعاۋ تۋرالى» جانە «مادەني قۇندىلىقتاردى زاڭسىز اكەلۋگە, اكەتۋگە جانە ولارعا مەنشىك قۇقىعىن بەرۋگە تىيىم سالۋ مەن ولاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالار تۋرالى» كونۆەنتسيالار راتيفيكاتسيالاندى. تابىستار جانە جەتىستىكتەر. ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا 2004 جىلدان بەرى اۋقىمى جانە تاريحي دياپازونى جاعىنان تەڭدەسسىز بولىپ تابىلاتىن «مادەني مۇرا» ۇلتتىق ستراتەگيالىق جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. جوبانى ىسكە اسىرۋ جىلدارىندا ۇلتتىق تاريحىمىزدى تانىتاتىن, عىلىمدى مىڭداعان جادىگەرلەرمەن بايىتقان 40-تان استام ارحەولوگيالىق جانە 30-دان استام عىلىمي-قولدانبالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى. شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى شىلىكتى جانە بەرەل قورعاندارىنداعى قازبالار جانە سكيف-سىبىرلىك «اڭ» ءستيلى نەمەسە ساق ونەرىنە (ب.ز.د V-III عع.) قاتىستى التىن بۇيىمداردى تابۋ الەمدىك تانىمالدىلىققا يە بولدى. قىتاي, تۇركيا, موڭعوليا, رەسەي, جاپونيا, مىسىر, اقش جانە باتىس ەۋروپا ەلدەرىندە بولعان عىلىمي-ىزدەستىرۋ ەكسپەديتسيالارى ناتيجەسىندە قازاق حالقىنىڭ تاريحى, ەتنوگرافياسى, ونەرى بويىنشا 5 مىڭنان استام اسا باعالى مۇراعاتتىق قۇجاتتار تابىلىپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىلدى. «مادەني مۇرا» جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە 83 تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشى تولىعىمەن رەستاۆراتسيادان ءوتتى, ولاردىڭ ىشىندەگى شەتەلدىك اۋقىمدى جوبالار: داماسكتاعى (سيريا) سۇلتان ءاز-زاحير بەيبارىس كەسەنەسىن رەستاۆراتسيالاۋ جانە داماسك تاريحي-مادەني ورتالىعىنداعى ءال-فارابي كەسەنەسىندەگى قۇرىلىس جۇمىستارى. قازاقستاننىڭ ەكى ەسكەرتكىشى يۋنەسكو-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك مادەني مۇراسى تىزىمىنە كىردى: قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسى جانە تامعالى ارحەولوگيالىق كومپلەكسى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى العاش رەت وتاندىق ەسكەرتكىشتەردى اۋقىمدى تۇگەندەۋ جۇرگىزىلدى. رەسپۋبليكالىق (218 ەسكەرتكىش) جانە جەرگىلىكتى (11 277 ەسكەرتكىش) تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ مەملەكەتتىك تىزىمدەرى بەكىتىلدى. «قازاقتىڭ ءداستۇرلى مىڭ كۇيى», «قازاقتىڭ ءداستۇرلى مىڭ ءانى» جانە «باتىرلار جىرى» بىرەگەي جوبالارى شەڭبەرىندە حالىق ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى جۇيەلەندى. ارحەولوگيانىڭ, تاريح جانە مادەنيەتتىڭ, ارحەولوگيالىق قازبالاردىڭ بىرەگەي ەسكەرتكىشتەرى تۋرالى بارلىق مالىمەتتەر ىزدەۋگە وڭاي فورماتتا «مادەني مۇرا – كۋلتۋرنوە ناسلەديە» (www.madenimura.kz) اقپاراتتىق پورتالىنا ورنالاستىرىلعان. وتاندىق كينويندۋستريا قارقىندى تۇردە دامىپ جاتىر. «قازاقفيلم» اق كينوستۋدياسىندا كوركەم, دەرەكتى جانە انيماتسيالىق فيلمدەردى وڭدەۋدىڭ تولىق, قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالىق تىزبەگى قامتاماسىز ەتىلگەن. اۋقىمدى جاڭعىرتۋ ناتيجەسىندە كومپانيا ءارتۇرلى جانرداعى جانە فورماتتاعى فيلمدەردى تۇسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قازىرگى زامانعى جانە جوعارى دارەجەلى قۇرال-جابدىقتارعا يە بولدى. سونىمەن قاتار, پوست-وڭدەۋدىڭ بارلىق تەحنولوگيالىق تسيكلى جاسالعان. كينوبازانىڭ وندىرىستىك قۋاتى – بۇل ءبىر جىلدا 100-دەن اسا فيلم شىعارۋ جانە 20-دان اسا كارتينانىڭ پروكاتتا بولۋى. سوڭعى ءتورت جىل ىشىندە «قازاقفيلم» اق-نىڭ 99 كارتيناسى 150 كينوفەستيۆال مەن الەمنىڭ 48 ەلىندەگى حالىقارالىق كورسەتىلىمدەردىڭ قاتىسۋشىسى بولدى. 2012 جىلى 62 كينوفەستيۆال مەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى كينوكورسەتىلىمدەرگە قازاقستاندىق 32 كارتينا قاتىستى, 8 كارتينا 13 ارنايى سىيلىقتار مەن جۇلدەلەردى جەڭىپ الدى. تەاتر جانە مۋزىكا ونەرى دامۋىنىڭ مىقتى نەگىزى قالاندى. ەلىمىزدىڭ تەاترلىق الاڭدارىندا جىل سايىن 10 مىڭنان استام سپەكتاكل قويىلادى, ولاردىڭ ىشىندە 300-ءى – وتاندىق جانە شەتەلدىك حورەوگرافتاردىڭ, بالەتمەيستەرلەردىڭ, رەجيسسەرلاردىڭ جاڭا قويىلىمدارى, «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» شىعارماشىلىق بايقاۋىنىڭ شىعارمالارى. وپەرا جانە بالەتتىڭ وتاندىق جەتەكشى سوليستەرى الەمنىڭ ۇزدىك ساحنالارىندا – لا سكالا تەاترىنىڭ اكادەمياسىندا, ۆەنا وپەراسىندا, مارين تەاترىندا, پەرگولەزي سپونتيني قورىندا, بولونياداعى يتالياندىق وپەرا مەكتەبىندە, سونداي-اق «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا وقىپ, ءوزىنىڭ ساحنالىق شەبەرلىگىن شىڭدايدى. قازاقستاندىق ورىنداۋشىلاردىڭ الەمدىك ارەناداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ جوعارى دەڭگەيى ولاردىڭ بەدەلدى حالىقارالىق كونكۋرستار مەن فەستيۆالدارعا جىل سايىنعى قاتىسۋىمەن, بەدەلدى حالىقارالىق كونكۋرستاردا لاۋرەات جانە ديپلومانت اتاعىن جەڭىپ الۋىمەن دالەلدەنەدى. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە 170-تەن اسا ادام تاعىلىمدامادان ءوتتى. «قازاقستاندى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي جيىرما قادام» اتتى ماقالادا بەرىلگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەڭبەككە, ادال كاسىبي تابىسقا, وتانعا قىزمەت ەتۋگە, جوعارى پاتريوتتىق نيەتتەرگە وڭ كوزقاراستار قالىپتاستىراتىن وتاندىق الەۋمەتتىك مادەني ونىمدەردى جاڭعىرتۋدىڭ 2012 – 2016 جىلدارعا ارنالعان جوسپارى ازىرلەندى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن قابىلداندى. وسى قۇجات شەڭبەرىندە ەڭبەك ادامىنا, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرىنە ارنالعان فيلمدەردىڭ, كىتاپتاردىڭ, تەاترالدىق قويىلىمداردىڭ, مۋزىكالىق تۋىندىلاردىڭ, ماقالالاردىڭ, تەلەباعدارلامالاردىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردىڭ ءبىرتۇتاس كەشەنى كوزدەلگەن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىڭ نەگىزگى زياتكەرلىك رەسۋرسى بولۋعا ارنالعان قازاق ۇلتتىق ەلەكتروندىق كىتاپحاناسىنىڭ (بۇدان ءارى – قازاقۇەك) قورىن كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قازاقۇەك-نىڭ رەسۋرس كولەمىن 12 000-نان استام كىتاپتاردىڭ ە-كوشىرمەلەرى قۇرايدى. بۇل – «مادەني مۇرا» ۇلتتىق ستراتەگيالىق جوباسى شەڭبەرىندە باسىلىپ شىققان كىتاپتار, سيرەك كىتاپتار, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دەپوزيتاريىنىڭ كىتاپتارى, سونداي-اق اۆتورلار نەمەسە قۇقىقتىق يەلەنۋشىلەرى ۇسىنعان قازاقستاننىڭ تاريحى, ەكونوميكاسى, مادەنيەتى, ونەرى, عىلىمى بويىنشا كىتاپتار. ەلەكتروندىق كاتالوگتىڭ كولەمى 18 000 بيبليوگرافيالىق جازبالاردى قۇرايدى. قاشىقتىقتان پايدالانۋشىلاردىڭ سۇرانىستارى بويىنشا جىل سايىن كىتاپتاردىڭ ە-كوشىرمەلەرىن جاساۋعا ورتاشا ەسەپپەن 1 500 تاپسىرىس قابىلدانادى جانە جاسالادى. 2012 جىلى قازۇەك-عا كەلۋشىلەردىڭ ورتاشا سانى 120 000 قۇرادى, ونىڭ ىشىندە الەمنىڭ 74 ەلىنەن 80 000-عا جۋىق سىرتقى كەلۋشىلەر. سونىڭ ىشىندە قازۇەك-ءتىڭ بىرەگەي سىرتتان كەلگەن كەلۋشىلەردىڭ سانى 66 073 قۇرادى. قازاقستان مادەنيەتىن شەتەلدەردە تانىمال ەتۋ. سوڭعى بىرنەشە جىلدا مادەنيەت كۇندەرى فورماتىنداعى ءىس-شارالار ءىس جۇزىندە بارلىق تمد ەلدەرىن, ەۋروپانىڭ جانە ازيانىڭ, تاياۋ شىعىستىڭ جەتەكشى مەملەكەتتەرىن قامتىدى. جالپى, 2005 جىلدان 2012 جىلعا دەيىن الەمنىڭ 44 ەلىندە تۇساۋكەسەر ءىس-شارالارى وتكiزiلدi. مادەنيەت قايراتكەرلەرىن قولداۋ. مادەنيەت سالاسىنداعى دارىندى جانە بولاشاعى زور قايراتكەرلەردى ىنتالاندىرۋدىڭ جانە قولداۋدىڭ تەتىگى ەنگiزiلدi. 2012 جىلى مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنە ادەبيەت جانە ونەر سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق – 4 بىرلىك, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ۇلت كوشباسشىسىنىڭ مەملەكەتتىك بەيبىتشىلىك جانە پروگرەسس سىيلىعى – 1 بىرلىك, مادەنيەت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك شاكىرتاقىلار – 50 بىرلىك تابىستالدى. تاعىلىمدامالار مەن بiلiكتiلiگiن ارتتىرۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ جۇمىستارى تۇراقتى تۇردە جۇرگiزiلiپ كەلەدى. وتاندىق رەپەرتۋاردى تولىقتىرۋ ماقساتىندا گرانتتار ءبولۋ جانە شىعارماشىلىق بايقاۋلار وتكىزۋ قاراستىرىلعان. 2. نەگiزگi پروبلەمالاردى تالداۋ. بiرiنشi. مادەنيەت سالاسىنداعى وتاندىق ءونiمنiڭ قىزمەت كورسەتۋ نارىعىنداعى شەتەلدىك وندiرۋشiلەردiڭ باسىمدىعىنىڭ نەگiزiندە باسەكەلەستiگiنiڭ جەتكiلiكسiزدiگi. ەكiنشi. وڭiرلەردەگi مادەنيەت مەكەمەلەرi جەلiسiنiڭ دامۋىنداعى ۇيلەسiمدiلiكتiڭ بولماۋىنا نەگiزدەلگەن رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ مادەنيەت ۇيىمدارى كورسەتەتiن قىزمەتتەرگە قولجەتiمدiلiگiنiڭ تەڭسiزدiگi جانە جەلىنىڭ مينيمالدى نورماتيۆتەرىنىڭ جوقتىعى. مىسالى, وڭىرلەردەگى كىتاپحانالاردىڭ سانى حالىقتىڭ 10 000 ادامىنا شاققاندا 6,6-دان (باتىس قازاقستان وبلىسى) 0,3 (شىعىس قازاقستان وبلىسى) بىرلىككە دەيىن اۋىتقيدى; كلۋبتىق سيپاتتاعى مادەنيەت مەكەمەلەرى حالىقتىڭ 10 000 ادامىنا شاققاندا 4,5-تەن (باتىس قازاقستان وبلىسى) 0,7 بىرلىككە دەيىن (ماڭعىستاۋ وبلىسى) اۋىتقيدى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ مادەنيەت وبەكتىلەرىنە قول جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جەكە تۇرعان ماسەلە. مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ توزۋى جاعدايدى قيىنداتىپ وتىر. مىسالى, اعىمداعى كەزەڭدە كلۋبتىق سيپاتتاعى مەكەمەلەردىڭ 18 %-ى جانە مۇراجايلاردىڭ 21 %-ى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. ءۇشiنشi. سالانىڭ قىزمەتكەرلەرىن الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ السىزدىگى. سالانىڭ جەكە قىزمەتكەرلەرىنىڭ تومەن جالاقىسى, زەينەتكە شىعۋىنىڭ رەتتەلمەۋى كاسىپتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتپەيدى. مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ورتاشا نومينالدىق جالاقىسى رەسپۋبليكاداعى قىزمەتتىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ بارابار كورسەتكىشتەرىنەن 61-72 % قۇرايدى, بۇل مادەنيەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ نەعۇرلىم تومەن قارجىلىق ۋاجدىلىگىن ايقىندايدى. ناتيجەسىندە مۇنداي احۋال سالانىڭ جانە مادەنيەت ۇيىمدارىنىڭ بىلىكتى كادرلارىنىڭ تاپشىلىعىنا الىپ كەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس مادەنيەت سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن تۇرعىندار سانىنىڭ وزگەرۋ قارقىنى جالپى حالىقتىڭ جۇمىسباستىلىق كورسەتكىشتەرىنىڭ وزگەرۋ قارقىنىمەن سايكەسپەيدى. ءتورتىنشى. مادەنيەت سالاسىن جەتكىلىكسىز قارجىلاندىرۋ. حالىقارالىق تاجىريبەنى تالداۋ ناتيجەلەرى باتىس ەلدەردە مادەنيەتكە بولىنەتىن جىلدىق بيۋدجەتتىك قاراجاتتىڭ ورتاشا كولەمى ءجىو 0,6 % – 0,8 %, قازاقستاندا 0,1 %-دان تومەن ەكەنىن كورسەتتى. 3. نەگiزگi iشكi جانە سىرتقى فاكتورلاردى باعالاۋ. وتاندىق مادەني نارىقتاعى شەتەلدiك ءونiمنiڭ باسىم بولۋ ءۇردىسى سالاداعى مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ, پروديۋسەرلىك جانە باسپا قىزمەتىن ىنتالاندىرۋ, بولاشاعى زور ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرiنە قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى مادەنيەت سالاسىندا باسەكەگە قابiلەتتi ءونiم شىعارۋدىڭ تەتىكتەرىن جەتiلدiرۋ قاجەتتiلiگiن تۋدىرۋدا. قازiرگi زامانعى ىڭعايلى فورماتتا حالىقتىڭ مادەني قۇندىلىقتارعا قولجەتiمدiلiگiن كەڭەيتۋگە مۇمكiندiك بەرەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ مادەنيەت نىساندارىن تسيفرلىق فورماتقا اۋىستىرۋ پروتسەستەرىن بۇدان ءارى جەتiلدiرۋدi, تيiستi ينتەرنەت-رەسۋرستاردى ساپالى مازمۇنمەن قامتاماسىز ەتۋدى تالاپ ەتەدى. ەلدىڭ مادەني كەڭiستiگiنiڭ ساۋلەتىن وڭتايلاندىرۋعا سالانىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن ودان ءارى جەتiلدiرۋ, اتاپ ايتقاندا مادەنيەت ۇيىمدارى جەلiسiنiڭ ەڭ تومەنگى مەملەكەتتiك نورماتيۆتەرىن قابىلداۋ جانە سالانى تولىق پاسپورتتاۋدى ەنگىزۋ ىقپال ەتەدى. 2-ستراتەگيالىق باعىت. وتاندىق اقپاراتتىق كەڭiستiكتiڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگiن ارتتىرۋ. 1. رەتتەلەتىن سالانى نەمەسە قىزمەت اياسىن دامىتۋدىڭ نەگiزگi پارامەترلەرى. اقپاراتتىق سالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاي-كۇيى. اقپاراتتىق الاڭدا 2 783 بۇقارالىق اقپارات قۇرالى (بۇدان ءارى – باق) قىزمەت ەتەدi, ونىڭ iشiندە: مەملەكەتتىك – 439 (16 %), مەملەكەتتىك ەمەس – 2 344 (84 %). باق-تىڭ جالپى سانىنىڭ 91 %-ىن گازەتتەر (1 674) جانە جۋرنالدار (858), 8,5 %-ىن – ەلەكتروندىق باق-تار (51 تەلەكومپانيا, 48 راديوكومپانيا, 133 كابىلدiك تەلەۆيزيا جانە 6 جەرسەرىكتىك حابار تاراتۋ وپەراتورى) جانە 0,5 %-ىن – اقپاراتتىق اگەنتتiكتەر (13) قۇرايدى. قازاق تiلiندە تارالاتىن (ەفيرگە شىعاتىن) باق-تاردىڭ ۇلەسi – 555 (20 %), ورىس تiلiندە – 938 (34 %), قازاق جانە ورىس تiلدەرiندە 941 (34 %), قازاق, ورىس جانە باسقا تiلدەردە – 349 (13 %). استانا قالاسىندا اشىلعان «قازمەديا ورتالىعى» بiرەگەي تەلەراديوكەشەنi حابار تاراتۋ كومپانيالارى ءۇشiن ساپالى جانە باسەكەگە قابiلەتتi مەدياكونتەنت وندiرiسiندەگi اعىمداعى جانە كەلەشەكتەگi بارلىق قاجەتتiلiكتەردi قاناعاتتاندىرۋعا مۇمكiندiگi بار باستى تەحنولوگيالىق الاڭ بولدى. «قازمەديا ورتالىعىنىڭ» اپپاراتتىق-ستۋديالىق كەشەنى 5 تەلەباعدارلامالاردى شىعارۋ ستۋدياسىن, ۆيرتۋالدى ستۋديانى, 2 پانورامالىق Sky-ستۋدياسىن, 4 جاڭالىقتار شىعارۋ ستۋدياسىن, 2 سەريالداردى شىعارۋ ستۋدياسىن, كوممۋتاتسيالىق كەشەندى, راديونىڭ اپپاراتتىق-ستۋديالىق كەشەنىن, جەرسەرىكتىك تەلەپورتتى, 4 Fly-away تاراتۋ انتەنناسىن, مەديالىق مۇراعاتتى, كينوكونتسەرتتىك كەشەندى, كونفەرەنتس-زالدى قامتيدى. Sony, Vizrt, Evertz, Dalet جانە باسقا دا الەمنىڭ جەتەكشى فيرمالارىنىڭ زاماناۋي جابدىقتارى ورناتىلعان. 2013 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ «حابار» اگەنتتىگى» اق, «قازاقستان» رترك» اق, «ەۆرازيا+ورت» جشس, «مير» ماترك-مەن سەرىكتەستىك قاتىناستار ورناتىلدى. كەشەننىڭ عيماراتىنان 9 تەلەارنا جانە 3 راديوارنانى تاراتۋ قامتاماسىز ەتىلگەن. تەلەراديوكەشەندى ەنگىزۋمەن قويىلعان تەلەحابار تاراتۋ سالاسىن تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ جوعارى ستاندارتتارى وزىق حالىقارالىق نورمالارعا سايكەس كەلۋدى تالاپ ەتەدى. وسىعان بايلانىستى «قازمەديا ورتالىعى» كەشەننىڭ تەحنيكالىق ءاۋديتىن وتكىزگەن جانە تەحنولوگيالىق بازانىڭ ءارى قاراي دامۋى جونىندەگى ۇسىنىمداردى ازىرلەگەن ازيا-تىنىق مۇحيتى حابار تاراتۋ وداعىنىڭ (ABU) قۇرامىنا كىردى. تابىستار جانە جەتiستiكتەر. مينيسترلىكتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى مەملەكەتتىك تەلەارنالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جانە ولاردىڭ رەيتينگتەرىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل تۇراقتى جەتىلدىرۋدى جانە جاڭا فورماتتاردى ىزدەۋدى تالاپ ەتەتىن كەشەندى جۇمىس. 2011 – 2013 جىلدارى جاڭا ارنايى ارنالاردى قۇرۋدى جانە تەلەارنالاردىڭ باعدارلامالىق كەستەسىن كەڭەيتۋدى قامتيتىن بىرقاتار جوبالار ىسكە اسىرىلدى. مەملەكەتتىك تەلەارنالاردىڭ ەفيرى كوبىنەسە وزىندىك قازاقستاندىق كونتەنت نەگىزىندە قۇرىلادى. ولاردىڭ ەفيردەگى ۇلەسى بويىنشا «حابار» – 80 %, «قازاقستان» تەلەارناسى – 71 %, «قازاقتۆ» – 95 %, «قاز.سپورت» – 98 %, «24.كز» – 100 % قۇرايدى. مەملەكەتتىك ارنالار رەيتينگتەرىنىڭ ءوسۋى بايقالادى. «قازاقستان» 2013 جىل بويى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە 100 مىڭنان كەم ادام سانى بار ەلدى مەكەندەردە ابسوليۋتتىك كوشباسشى بولىپ تابىلادى. قازاق تىلىندە 100 مىڭ پليۋس پانەلى بويىنشا «قازاقستان» ءۇشىنشى ورىندى يەلەنەدى. ءوزىمىزدىڭ سەريالداردى شىعارۋ پروتسەسى جولعا قويىلدى. 2013 جىلى جالپى العاندا 345 سەريادان تۇراتىن 21 سەريال ءتۇسىرىلدى. «قازمەديا ورتالىعى» مەديا-ورتالىعىنىڭ بازاسىندا مەديا-مەكتەپ قۇرىلدى, مۇندا 2013 جىلدىڭ باسىنان بەرى 300 باق ماماندارى ءۇشىن 20 سەمينار وتكىزىلدى. «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە 2013 جىلى «حابار», «قازاقستان», «قازمەديا ورتالىعىنىڭ» 20 قىزمەتكەرى رەسەيگە جانە ۇلىبريتانياعا تاعىلىمداماعا جىبەرىلەدى. باق سالاسىنداعى ماگيسترلەردى وقىتۋ مۇمكىندىگى جاسالىنعان. مۇراعات ءىسى سالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇراعات سالاسىنىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن 220 مەملەكەتتىك مۇراعات قۇرايدى. قازاقستاندىق مۇراعاتتاردى حالىقارالىق مۇراعاتتىق كەڭiستiككە ينتەگراتسيالاۋ شەڭبەرىندە 14 الىس جانە جاقىن شەت ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىق جونiندەگi كەلiسiمدەرگە قول قويىلدى. سوڭعى 20 جىلدا ۇلتتىق مۇراعات قورىنىڭ كولەمى جانە جەكە قۇرام بويىنشا قۇجاتتار سانى 11,6 ميلليوننان 22 ميلليون ساقتاۋ بiرلiگiنە ءوستى. قازاقستاننىڭ كىتاپ شىعارۋ سالاسى بۇگىنگى كۇنى كوتەرىلۋ ۇستىندە. قازىرگى تاڭدا كىتاپ پالاتاسىندا 364 باسپا مەن كىتاپ شىعارۋشى ۇيىم تىركەلگەن. شىعارىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك ماڭىزدى ادەبيەتتىڭ ءتۇرجيىنى كەڭەيتىلىپ, كىتاپتاردىڭ پوليگرافيالىق ورىندالۋى مەن كوركەم بەزەندىرىلۋى جاقسارۋدا. الەۋمەتتىك ماڭىزدى ادەبيەت – بۇل قوعامنىڭ رۋحاني-تانىمدىق جانە زياتكەرلىك-مادەني الەۋەتىن ارتتىرۋعا, وسكەلەڭ ۇرپاقتى پاتريوتيزم جانە جالپى الەمدىك قۇندىلىقتار يدەالدارى رۋحىندا تاربيەلەۋگە, سونداي-اق, ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تانىمدىق جانە مادەني ومىرىندەگى جەتىستىكتەردى كەڭىنەن تاراتۋعا باعىتتالعان كوركەم, عىلىمي, پۋبليتسيستيكالىق, ەنتسيكلوپەديالىق جانە باسقا دا وزەكتى شىعارمالار. زاڭنامالىق بازانى جەتiلدiرۋ. 2012 جىلعى 18 قاڭتاردا «تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ تۋرالى» زاڭ (بۇدان ءارى – زاڭ) قابىلداندى, وندا تەلەراديونارىقتاعى بارلىق سۋبەكتiلەردiڭ قاتىناستارىن رەتتەۋدىڭ جانە تسيفرلىق حابار تاراتۋ فورماتىنا كوشۋدىڭ قۇقىقتىق شارتتارى ايقىندالعان. 2012 جىلى زاڭدى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 15 نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكت ازىرلەندى. 2. نەگiزگi پروبلەمالاردى تالداۋ. بiرiنشi. وتاندىق اقپاراتتىق ءونىمنىڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگiنiڭ جەتكىلىكسىزدىگى. ەكiنشi. قازiرگi زامانعا ساي اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ جانە ۇلتتىق مۇراعات قورى قۇجاتتارىن اۆتوماتتاندىرىلعان رەجيمدە ورتالىقتاندىرىلعان مەملەكەتتiك ەسەپكە الۋدىڭ بولماۋى. 3. نەگiزگi سىرتقى جانە iشكi فاكتورلاردى باعالاۋ. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى جەتiلدiرۋ, سونىڭ ىشىندە «تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ تۋرالى» 2012 جىلعى 18 قاڭتارداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ نورمالارىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى جەتiلدiرۋ مiندەتتi تەلە-, راديوارنالاردى ۇسىنۋ كەپiلدiگiمەن 100 پايىزعا دەيىن حالىقتى ەفيرلiك تسيفرلىق تەلەراديو حابار تاراتۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە, وتاندىق تەلەۆيزيالىق جانە راديوارنالاردىڭ دامۋىنا قولايلى قۇقىقتىق جاعداي جاساۋعا, ۇلتتىق راديوجيiلiك قوردى وڭتايلاندىرۋعا جانە ونى ۇتىمدى قولدانۋعا مۇمكiندiك بەرەدى. اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋ پروتسەسسى باق ءۇشىن ينتەرنەت جەلiسiنiڭ مۇمكiندiكتەرiن بەلسەندى قولدانۋ جولىمەن اقپاراتتى تاراتۋدىڭ جاڭا مۇمكiندiكتەرiن اشادى. گازەتتەر مەن جۋرنالداردىڭ ەلەكتروندىق انالوگتارىن قۇرۋ, مەنشiكتi ينتەرنەت-رەسۋرستار اشۋ, ولاردى online رەجيمىندە تاراتۋ قازاقستان تۋرالى اقپارات قىزىقتىراتىن ەل ازاماتتارىنا, سونداي-اق, شەتەلدىك ينتەرنەت پايدالانۋشىلار ءۇشىن اقپارات كوزدەرىن كەڭەيتۋگە مۇمكiندiكتەر بەرەدى. سونىمەن قاتار, باق-تىڭ ينتەرنەتكە شىعۋى ولاردىڭ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋدىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا ىقپالىن تيگiزەدi. 3-ستراتەگيالىق باعىت. قازاقستان حالقىن بiرiكتiرۋ فاكتورى رەتىندە ءتوزiمدi تiلدiك ورتا قۇرۋ. 1. رەتتەلەتىن سالانى نەمەسە قىزمەت اياسىن دامىتۋدىڭ نەگiزگi پارامەترلەرى. سالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاي-كۇيi. شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى تiلدەردi دامىتۋدىڭ رەسپۋبليكالىق ۇيلەستiرۋ-ادiستەمەلiك ورتالىعى جۇمىس iستەيدi. تiلدەردى ۇيرەتۋ ورتالىقتارىنىڭ وڭiرلiك جەلiسi: 2005 جىلى – 8, 2006 جىلى – 12, 2007 جىلى – 36, 2008 جىلى – 45, 2009 جىلى – 93, 2010 جىلى – 101, 2011 جىلى – 132, 2012 جىلى – 130 ورتالىقتى قۇرادى. سالانىڭ تابىستارى جانە جەتiستiكتەرi. 2013 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تiلدەردi قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ 2011 – 2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتiك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى. وسى كەزەڭ شەڭبەرىندە تىلدەردى قولدانۋ مەن دامىتۋدىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق جانە ادىستەمەلىك بازاسىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ءبىرتۇتاس شارالار كەشەنىن جۇرگىزۋ قامتاماسىز ەتىلدى. ناتيجەسىندە تىلدىك قۇزىرەتتىلىك ستاندارتتارىن تولىق ازىرلەۋ قامتاماسىز ەتىلدى: «قازاق ءتىلى شەت ءتىلى نەمەسە ەكىنشى ءتىل رەتىندە» ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ مودەلى ارقىلى قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ ۇلگى باعدارلامالارىنىڭ جوباسى مەن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنى قالىپتاستىرىلدى. قازاق ءتىلىن يگەرۋ ستاندارتتارى, لەكسيكالىق مينيمۋمى, گرامماتيكالىق انىقتاعىشى, ينتەراكتيۆتى سىناقتىق تەستىلەۋ باعدارلامالارى, 5 دەڭگەيلىك «ءتىل قۇرال» وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنى (ا1 – ءتىلدى قاراپايىم پايدالانۋ دەڭگەيى, ا2 – بازالىق دەڭگەي, ۆ1 – ورتا دەڭگەي, ۆ2 – ورتادان جوعارى دەڭگەي, س1 – جوعارى دەڭگەي) باسىپ شىعارىلدى, ولار بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋ ورتالىقتارىنا تاراتىلدى. قولدانىستاعى www.kazakhtest.kz رەسمي سايتى بەتتەرىندە ون-لاين رەجيمىندە تەستىلەۋدەن وتكىزۋ ۇيىمداستىرىلدى. 2013 جىلى «ءتىل ورتالىقتارىن اككرەديتتەۋ جۇيەسىنىڭ ءادىسناماسى» جوباسى بويىنشا ءتىل ورتالىقتارىن اككرەديتتەۋ ءادىسناماسى, سىرتقى ساراپتاما جۇرگىزۋ ادىستەمەسى, ستاندارتتار مەن كريتەريلەر, اككرەديتتەۋگە ارنالعان باسشىلىق ازىرلەندى. قازاق تىلىندە ءار ءتۇرلى ادەبيەتتى باسىپ شىعارۋ جالعاستىرىلۋدا. 25 تومدىق «الەمدiك كلاسسيكا», بالالارعا ارنالعان 15 تومدىق «الەم بالالار ادەبيەتiنiڭ iنجۋ-مارجاندارى», 60 تومدىق كىشكەنتاي بالالارعا ارنالعان «ەرتەگىلەر ەلىندە», بالالارعا ارنالعان عىلىمي-تانىمدىق «مەن وقىعاندى ۇناتامىن» 64 تومدىق جيناعى, 5 تومدىق «قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىلەرى», 15 تومدىق ادەبي قازاق ءتىلى (تۇسىندىرمەلى سوزدىك) سوزدىگى جانە ت.ب. ادەبيەتتەر شىعارىلدى. اتالعان ادەبيەتتەر رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە تاراتىلدى. شىعارىلعان وقۋ-ادىستەمەلىك, عىلىمي, انىقتامالىق, پۋبليتسيستيكالىق ادەبيەتتەر اراسىندا قازاقشا-ورىسشا, ورىسشا-قازاقشا 10 تومدىق تەرمينولوگيالىق سوزدىك, «قازاق ءتىلى. «ءتىلدارىن» ا-1 دەڭگەيى» عىلىمي-ادىستەمەلىك كەشەنى, «سۋرەتتى قازاق ءتىلى» وقۋ قۇرالى, «قازاق قولونەرى اتالىمدارىنىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگى», «وسىمدىك اتاۋلارىنىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگى», «ارابشا-ورىسشا-قازاقشا, قازاقشا–ورىسشا-ارابشا حالىقارالىق قاتىناستار جانە ساياسي لەكسيكا سوزدىگى», «تسيتولوگيا, ەمبريولوگيا, گيستولوگيا, اناتوميا تەرميندەرىنىڭ تۇسىندىرمەلى اقپاراتتىق سوزدىگى», «حيميا. بالالارعا ارنالعان ەنتسيكلوپەديالىق انىقتامالىق» جانە بىرقاتار باسقا ماتەريالدار بار. بارلىعى 2013 جىلى 85 باسپا جوباسى ىسكە اسىرىلدى, ولاردىڭ ىشىندە 36 وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال, 19 اتاۋلى بالالارعا ارنالعان كىتاپ, 20 سالالىق سوزدىك جانە 10 تۋىندى شىعارمالار. بىرقاتار تەلەجوبالار شىعارىلدى: «ءبىز قازاقشا سويلەيمىز» رەاليتي-شوۋ, «قازاقشا سويلەيمىز» قازاق تىلىندە سويلەيتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ويىن-ساۋىق باعدارلاماسى, «قازاقشا وڭاي – كازاحسكي لەگكو» قازاق ءتىلىن وقىتۋ جونىندەگى ساباقتار جانە ت.ب. ونوماستيكا سالاسىندا 2013 جىلى 21 قاڭتاردا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ونوماستيكا ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. تەرمينولوگيا سالاسىندا سالالىق تەرمينولوگيالىق توپتارمەن جۇمىستار جولعا قويىلدى. جاڭا تەرميندەرگە ساراپتاما جۇرگىزۋ جانە ولاردى رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيالىق كوميسسيا وتىرىستارىندا بەكىتۋمەن قاتار 30 تومدىق تەرمينولوگيالىق سوزدىك بويىنشا جۇمىستار باستالدى. ءىس جۇرگىزۋدى مەملەكەتتىك تىلگە كەزەڭ-كەزەڭمەن اۋىستىرۋ شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك تىلدە ءىس جۇرگىزۋدى مونيتورينگىلەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىنىڭ جۇمىسى قامتاماسىز ەتىلدى. مەملەكەتتىك ورگاندارداعى مەملەكەتتىك تىلدەگى ءىس جۇرگىزۋدىڭ ۇلەسى قۇجات اينالىمىنىڭ جالپى كولەمىندە 84 % قۇرايدى. ۆيزۋالدى ءونىمدى رەسىمدەۋ كەزىندە ءتىل ساياساتى سالاسىنداعى زاڭنامانى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماقساتىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ونوماستيكا ماسەلەلەرى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءتيىستى باقىلاۋ جۇرگىزۋ قۇزىرەتى ەنگىزىلدى. ءتوزiمدi تiلدiك ورتانى قالىپتاستىرۋ. ەل بويىنشا ەتنومادەني بiرلەستiكتەر جانىندا 190 جەكسەنبiلiك مەكتەپ جۇمىس iستەيدi, ولاردا قازاقستاندا تۇراتىن 30-عا جۋىق ەتنوستاردىڭ وكىلدەرى انا تiلىنە وقىتىلادى. بارلىق ءتىل ورتالىقتارىندا ازاماتتاردىڭ بارلىق ساناتتارى, سونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك وسال ساناتى ءۇشىن قازاق جانە اعىلشىن تىلدەرىن وقىتۋ جۇرگىزىلەدى. جەكسەنبىلىك مەكتەپتەر ءۇشىن ولاردىڭ وقىتۋ تىلدەرىندە وقۋلىقتاردى قۇراستىرۋ جانە باسىپ شىعارۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا. 2. نەگiزگi پروبلەمالاردى تالداۋ. بiرiنشi. قوعامداعى مەملەكەتتiك تiلدi مەڭگەرۋ دەڭگەيiنiڭ اركەلكى بولۋى. ەكiنشi. قازاقستاندىق قوعامداعى تiلدiك مادەنيەتتiڭ تومەندەۋi. ءۇشiنشi. قازاقستاندىقتاردىڭ لينگۆيستيكالىق كاپيتالىن ساقتاۋ جانە نىعايتۋ قاجەتتiلiگi. 3. نەگiزگi iشكi جانە سىرتقى فاكتورلاردى باعالاۋ. قازاق تiلiن وقىتاتىن وقىتۋشىلار مەن مامانداردىڭ دايىندىق دەڭگەيiنiڭ تومەندiگi, مەملەكەتتiك تiلدi مەڭگەرۋ پروتسەسiن ىنتالاندىرۋ جانە مونيتورينگiلەۋ جۇيەسiنiڭ جوقتىعى قوعامدا مەملەكەتتiك تiلدi مەڭگەرۋ دەڭگەيiن ارتتىرۋدا تەجەگiش فاكتور بولىپ وتىر. ەلiمiزدiڭ الەۋمەتتiك-كوممۋنيكاتيۆتiك كەڭiستiگiنە مەملەكەتتiك تiلدi ەنگiزۋ پروتسەسiندەگi ماڭىزدى فاكتور رەتiندە ونىڭ حالىقارالىق قاتىناس, بوس ۋاقىت پەن ويىن-ساۋىق سالاسىنداعى بەلسەندi قولدانىلۋى, ونىڭ زاڭ, عىلىم جانە جاڭا تەحنولوگيالار تiلi رەتiندە دامۋى, مەملەكەتتiك تiلدە سويلەۋدiڭ بەدەلiن ارتتىرۋ مەن ونى وتباسىلىق قۇندىلىق رەتiندە دارiپتەلۋi بولىپ تابىلادى. قازاقستاندىق قوعامنىڭ تiلدiك مادەنيەتiن ارتتىرۋ, لينگۆيستيكالىق كاپيتالىن نىعايتۋ سالاسىندا تەرمينولوگيا, انتروپونيميكا جانە ونوماستيكا سالاسىنداعى ماسەلەلەردi شەشۋ, سويلەۋ مەن جازۋ مادەنيەتiن جەتiلدiرۋگە ىقپال ەتۋ, سونداي-اق ءتوزىمدى تiلدiك ورتا قۇرۋ باسىمدىققا يە بولىپ تابىلادى. 4-ستراتەگيالىق باعىت. مەملەكەتتiلiكتi جانە ەل بiرلiگiن ودان ءارi نىعايتۋ, iشكi ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ. 1. رەتتەلەتىن سالانى نەمەسە قىزمەت اياسىن دامىتۋدىڭ نەگiزگi پارامەترلەرى. قوعامدىق-ساياسي سالا ينفراقۇرىلىمىنىڭ جاي-كۇيi. رەسپۋبليكادا 9 ساياسي پارتيا, 818 ەتنومادەني بiرلەستiك (بۇدان ءارi – ەمب), 25 000 استام ۇكiمەتتiك ەمەس ۇيىم (بۇدان ءارi – ۇەۇ) جانە بiرقاتار كاسiپتiك وداقتار جۇمىس iستەيدi. تابىستار مەن جەتiستiكتەر. ەلiمiزدە بولىپ جاتقان قوعامدىق-ساياسي ۇدەرىستەرى, ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستار دامۋىنىڭ جاي-كۇيى مەن بەتالىسىن جۇيەلى زەردەلەۋ ماقساتىندا مينيسترلىك جاعدايدى جۇيەلى مونيتورينگiلەۋ تەتىگىن جولعا قويدى. ەل دامۋىنىڭ نەگiزگi باسىمدىقتارىن, ستراتەگيالىق باعدارلامالىق قۇجاتتاردى تۇسiندiرۋگە باعىتتالعان اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق ءىس-شارالار وتكىزۋگە قاتىستى تۇراقتى تۇردە جۇمىس جۇرگiزiلiپ كەلەدى. الەۋمەتتانۋشىلىق دەرەكتەرگە سايكەس مەملەكەتتiك ساياساتتىڭ باعدارلامالىق قۇجاتتارى مەن نەگiزگi دامۋ باعىتتارى تۋرالى حالىقتىڭ حاباردار بولۋ دەڭگەيى 86,1 %-دان استامدى قۇرادى. مينيسترلiكتiڭ ۇيلەستiرۋشiلiك ءرولiنiڭ اياسىندا بيلiكتiڭ, بيزنەس پەن ۇەۇ نەگiزگi الەۋمەتتiك ارiپتەستiگiنىڭ نەگىزى بولعان, 2006 – 2011 جىلدارعا ارنالعان ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسى تيiمدi ىسكە اسىرىلدى. ناتيجەسىندە, زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە, باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا, ەلiمiزدiڭ ماڭىزدى دامۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قوعامدىق تىڭداۋلار وتكىزۋگە ۇەۇ كەڭىنەن تارتۋ كۇندەلiكتi تاجىريبەگە اينالدى. مەملەكەت پەن ۇەۇ-دىڭ ارiپتەستiگiنiڭ باسىمدىقتارىن ايقىندايتىن ازاماتتىق فورۋمدار تۇراقتى نەگىزدە وتكiزiلەدi. 2011 جىلدان باستاپ بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىنا ولاردىڭ ازاماتتىق سەكتورمەن ءوزارا iس-قيمىلدارىنىڭ تيiمدiلiگi ينديكاتورلارى ەنگiزiلدi. مەملەكەتتiك الەۋمەتتiك تاپسىرىس قاراجاتىنان بارلىق رەسپۋبليكالىق شىعارماشىلىق وداقتار, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قورى, دۇنيەجۇزi قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى, «بولاشاق» پرەزيدەنتتiك باعدارلاماسى تۇلەكتەرiنiڭ قاۋىمداستىعى, Iسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى, قازاقستان جاستارىنىڭ كونگرەسi جانە كوپتەگەن باسقا دا ايەلدەر, جاستار ۇەۇ قارجىلاندىرىلادى. 2013 جىلى مينيسترلىك 60-تان اسا جوبانى ىسكە اسىردى, ونىڭ ىشىندە ابسوليۋتتىك كوپشىلىگى ەلدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بۇكىل قوعامعا كەڭىرەك ءتۇسىندىرۋ جانە جۇمىلدىرۋعا باعىتتالعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستاندى الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي جيىرما قادام» ماقالاسىندا بەرىلگەن تاپسىرماسىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ۇلتتىق, مەملەكەتتىك, كاسىپتىك جانە وزگە دە مەرەكەلەرگە دايىندىق جۇرگىزۋ مەن وتكىزۋ جونىندەگى ۇسىنىمدار دايىندالدى جانە بەكىتىلدى (2013 جىلعى 15 قاڭتارداعى № 1). زاڭنامالىق بازانى جەتiلدiرۋ. 2012 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قولدانىلادى, ونىڭ شەڭبەرىندە مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان بولىپ ايقىندالعان. مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىستىڭ سالالىق رەگلامەنتتەلۋى جانە ونى مونيتورينگىلەۋ ءراسىمىن جەتىلدىرۋ نورماتيۆتىك تۇرعىدان بەكىتىلگەن. 2. نەگiزگi پروبلەمالاردى تالداۋ. بiرiنشi. حالىق اراسىندا اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق جۇمىس جۇرگiزۋ ءادiسناماسىن جەتiلدiرۋ, سونداي-اق «ديالوگتىق الاڭدار» قىزمەتiن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا دا ادiسنامالىق بازا قۇرۋ قاجەتتiگi تۋىنداپ وتىر. ەكiنشi. مەملەكەتتiك رامiزدەر سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ مۇلتiكسiز ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ تاجiريبەسiن جەتiلدiرۋ تالاپ ەتiلەدi. ءۇشiنشi. مەملەكەتتiك الەۋمەتتiك تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋ جانە ورنالاستىرۋ سالاسىنداعى ۇيىمداستىرۋ-ادiستەمەلiك قامتاماسىز ەتۋ ودان ءارi جەتiلدiرۋدi تالاپ ەتەدi. 3. نەگiزگi iشكi جانە سىرتقى فاكتورلاردى باعالاۋ. مەملەكەتتiڭ باستى مiندەتتەرiنiڭ بiرi حالىقتىڭ كەڭ قاباتىمەن تيiمدi يدەولوگيالىق جۇمىس جۇرگiزۋ ەكەندiگiن ەسكەرە وتىرىپ, اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق قىزمەتتەردi ۇيىمداستىرۋدىڭ تەتىكتەرi مەن ادiستەرiن ءارi قاراي جەتiلدiرۋ, وسى سالادا ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ, قازىرگى زامان تالابىنا ساي كەلەتiن ادiسنامالىق جانە تەحنيكالىق بازانى ازiرلەۋ جانە ەنگiزۋ تالاپ ەتiلەدi.»; «ستراتەگيالىق باعىتتار, ماقساتتار, مىندەتتەر, نىسانالى ينديكاتورلار, ءىس-شارالار جانە ناتيجەلەر كورسەتكiشتەرi» دەگەن 3-بولىمدە: «ستراتەگيالىق باعىتتار, ماقساتتار, مىندەتتەر, نىسانالى ينديكاتورلار, ءىس-شارالار جانە ناتيجەلەر كورسەتكiشتەرi» دەگەن 3.1-كىشى بولىمدە: «مادەنيەت جانە ونەر سالاسىنىڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگiن ارتتىرۋ» دەگەن 1-ستراتەگيالىق باعىتتا: «مادەني قۇندىلىقتارعا تۇرعىنداردىڭ قول جەتiمدiلiگiن ارتتىرۋ» دەگەن 1.1.2-مىندەتتە: «تىكەلەي ناتيجەلەر كورسەتكiشتەرiندە»: مىنا: « تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلگەن كىتاپحانالىق قوردىڭ ۇلەسى ۆەدومستۆوعا باعىنىستى ۇيىمداردىڭ ەسەپتەرى % - - - - 21 42 65 » دەگەن جول مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: « تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلگەن ۇلتتىق كىتاپحانالىق قوردىڭ ۇلەسى ۆەدومستۆوعا باعىنىستى ۇيىمداردىڭ ەسەپتەرى % - - - - 13 26 38 »; «وتاندىق اقپاراتتىق كەڭiستiكتiڭ باسەكەگە قابiلەتتiلiگiن ارتتىرۋ» دەگەن 2-ستراتەگيالىق باعىتتا: «مەملەكەتتiك اقپاراتتىق ساياساتتى باق ارقىلى ىسكە اسىرۋ» دەگەن 2.1.1-مىندەتتە: «تىكەلەي ناتيجەلەر كورسەتكiشتەرiندە»: «مەملەكەتتiك تاپسىرىس شەڭبەرىندە شىعارىلعان وتاندىق باسپا باق ماتەريالدارىنىڭ كولەمى (گازەتتەر)» دەگەن جولدىڭ «2013 جىل» دەگەن باعانىندا: «12 400» دەگەن ساندار «14 372» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «تاۋەكەلدەردى باسقارۋ» دەگەن 6-ءبولىم مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن: « ىقتيمالدى تاۋەكەلدەردiڭ اتاۋى تاۋەكەلدەردi باسقارۋ جونiندەگi شارالار قولدانباعان جاعدايداعى ىقتيمالدى سالدارلار تاۋەكەلدەردi باسقارۋ جونiندەگi iس-شارالار 1 2 3 سىرتقى تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتiلەرiنە تابيعي-كليماتتىق جاعدايدىڭ تەرiس اسەر ەتۋi تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتiلەرiن ساقتاۋ مەن دامىتۋعا باعىتتالعان كورسەتكiشتەرگە قول جەتكiزبەۋ قارجى قاراجاتىن ءبولۋ كەزiندە باسىمدى مارتەبەسi بار تاريحي-مادەني وبەكتiلەردiڭ تiزبەسiن جاساۋ, ءونىم بەرۋشىلەردى باقىلاۋ Iشكi جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنىڭ تيىمسىزدىگى وڭiرلەردەگi الەۋمەتتiك-مادەني جاعدايدى دامىتۋعا باعىتتالعان كورسەتكiشتەرگە قول جەتكiزبەۋ وبلىستاردىڭ جانە استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ اكiمدەرiمەن مەموراندۋمدارعا قول قويۋ مەديالىق سالانىڭ تەحنولوگيالىق جابدىقتالۋىنىڭ بىتىراڭقىلىعى وتاندىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار كورسەتكiشتەرگە قول جەتكiزبەۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جانىنداعى تەحنيكالىق كەڭەستىڭ جۇمىسىن ەنگىزۋ, رەگلامەنتتەۋ جانە ۇيىمداستىرۋ ۆەدومستۆولىق باعىنىستاعى ۇيىمدار جۇمىسىنىڭ تيىمسىزدىگى الەۋمەتتiك-مادەني سالانىڭ جەكەلەگەن دامۋ كورسەتكiشتەرiنە قول جەتكiزبەۋ ۆەدومستۆولىق باعىنىستاعى ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن مونيتورينگىلەۋ جانە باقىلاۋ جۇيەسiن ەنگiزۋ; قىزمەتكەرلەردiڭ مانساپتىق ءوسۋi مەن ۋاجدەۋ تەتiگiن قۇرۋ; كاسiپقوي كادرلار دايارلاۋ شەڭبەرiندە, «بولاشاق» باعدارلاماسىنا قاتىسۋدى قوسا العاندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى بiلiم جانە عىلىم مينيسترلiگiمەن تيiمدi سەكتورارالىق ءوزارا iس-قيمىل جاساسۋ كاسiپقوي كادرلاردىڭ قىسقارۋى ستاتيستيكالىق دەرەكتەردى جيناقتاۋ جانە ۇسىنۋدىڭ بارابار جۇيەلى ادىستەرىن ەنگىزۋ »; «بيۋدجەتتىك باعدارلامالار» دەگەن 7-بولىمدە: «بيۋدجەتتىك باعدارلامالار» دەگەن 7.1-كىشى بولىمدە: 003 «مادەنيەت جانە اقپارات سالاسىنداعى قايراتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ» دەگەن بيۋدجەتتىك باعدارلامادا: «2013 جىل» دەگەن باعاندا: «بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ءىس-شارالارىندا»: «مەملەكەتتىك دۇنيە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بiرiنشi پرەزيدەنتiنiڭ پروگرەسسى سىيلىقتارىن, ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنە مەملەكەتتىك ستيپەنديالاردىڭ, ادەبيەت جانە ونەر سالاسىندا مەملەكەتتىك سىيلىقتاردى بەرۋ جونىندە كوميسسيانىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ» دەگەن جولداعى «3 232» دەگەن ساندار «1 732» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى» دەگەن جولداعى «41 930» دەگەن ساندار «40 430» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; 004 «مەملەكەتتiك تiلدi جانە قازاقستان حالقىنىڭ باسقا دا تiلدەرiن دامىتۋ» دەگەن بيۋدجەتتىك باعدارلامادا: «2013 جىل» دەگەن باعاندا: «بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ءىس-شارالارىندا»: «بارلىق قوعامدىق ءومiرiنiڭ سالالارىنداعى مەملەكەتتىك ءتىل ءرولىن جوعارىلاتۋ (كونكۋرستار, فەستيۆالدار, سەمينارلار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, ت.ب.), تەرمينولوگيالىق جانە ونوماستيكالىق سەكتسيالاردىڭ جۇمىسىن جەتiلدiرۋ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعىن كۇشەيتۋ» دەگەن جولداعى «1 627 458» دەگەن ساندار «1 178 234» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى» دەگەن جولداعى «1 648 923» دەگەن ساندار «1 199 699» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; 011 «Iشكi ساياسي تۇراقتىلىق جانە قوعامدىق كەلiسiم سالاسىندا مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋ» دەگەن بيۋدجەتتىك باعدارلامادا: «2013 جىل» دەگەن باعاندا: «بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ءىس-شارالارىندا»: «ەتنوسارالىق قاتىناستاردى دامىتۋ جانە قوعامدا ەتنومادەني ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ بويىنشا قوعامدىق-ساياسي ءىس-شارالار وتكىزۋ, مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ» دەگەن جولداعى «423 770» دەگەن ساندار «354 896» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «قازاقستاندىقتاردىڭ بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار كەشەنىن وتكىزۋ» دەگەن جولداعى «404 296» دەگەن ساندار «466 770» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى» دەگەن جولداعى «852 933» دەگەن ساندار «846 533» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; 018 «الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ادەبيەت تۇرلەرىن باسىپ شىعارۋ» دەگەن بيۋدجەتتىك باعدارلامادا: «2013 جىل» دەگەن باعاندا: «بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ءىس-شارالارىندا»: «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن باسىپ شىعارۋ قىزمەتى» دەگەن جولداعى «1 134 534» دەگەن ساندار «1 116 760» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى» دەگەن جولداعى «1 134 534» دەگەن ساندار «1 116 760» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; 020 «ناشاقورلىققا جانە ەسiرتكi بيزنەسىنە قارسى كۇرەستى ناسيحاتتاۋ» دەگەن بيۋدجەتتىك باعدارلامادا: «2013 جىل» دەگەن باعاندا: «بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ءىس-شارالارىندا»: «جىل سايىنعى 3 دانادان كەم بولمايتىن ۆيدەوروليك ءوندىرۋ جانە كورسەتۋ» دەگەن جولداعى «1 371» دەگەن ساندار «840» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «جىل سايىنعى 3 دانادان كەم بولمايتىن اۋديوروليكتi ءوندىرۋ جانە كورسەتۋ» دەگەن جولداعى «402» دەگەن ساندار «224» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «جىل سايىنعى 2 سەميناردان كەم ەمەس كوپشiلiك قوعاممەن سەمينار جۇرگىزۋ» دەگەن جولداعى «6 064» دەگەن ساندار «6 768» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «جىل سايىن 3 دانادان كەم ەمەس, ناشاقورلىققا قارسى تاقىرىپ بويىنشا دەرەكتى فيلم دايىنداۋ» دەگەن جولداعى «3 251» دەگەن ساندار «2 207» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ كولەمى» دەگەن جولداعى «11 088» دەگەن ساندار «10 039» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; 021 «مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياساتتى جۇرگىزۋ» دەگەن بيۋدجەتتىك باعدارلامادا: «2013 جىل» دەگەن باعاندا: «بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ءىس-شارالارىندا»: «مەملەكەتتiك اقپاراتتىق ساياساتتى گازەت, جۋرنال ارقىلى جۇرگiزۋ» دەگەن جولداعى «1 881 370» دەگەن ساندار «2 334 792» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «مەملەكەتتiك اقپاراتتىق ساياساتتى تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ ارقىلى جۇرگiزۋ» دەگەن جولداعى «31 630 019» دەگەن ساندار «30 807 065» دەگەن ساندارمەن اۋىستىرىلسىن; «تىكەلەي ناتيجەنىڭ كورسەتكiشتەرiندە»: «مەملەكەتتiك تاپسىرىستى ىسكە اسىرۋ اياسىندا شىعارىلعان ءباسپاسوز ماتەريالدارىنىڭ كولەمى (گازەتتەر)
