دەپارتامەنتتەن ينستيتۋتقا دەيىن
اقىلدى جۇيەلەر مەن جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتى (ISSAI) 2019 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا قۇرىلدى. بۇگىندە وزىنشە بولەك زەرتتەۋ ۇيىمى رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. بۇل ۋاقىت تالابىنان تۋعان باستاما بولدى. ال العاش دەپارتامەنت دەڭگەيىندە قۇرىلعاندا الەم ءالى جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە تولىق ەنىپ ۇلگەرمەگەن ەدى. 2019 جىلدىڭ كۇزى. پاندەميا جوق, ChatGPT جوق. بىراق بولاشاقتى ءدوپ باسقان شەشىم بار ەدى. ۇجىمنىڭ سول كەزدەگى باستى ماقساتى – ءاربىر جۇزەگە اسقان جوبا ارقىلى عىلىمي ماقالا ازىرلەپ, ونى تەك قازاقستان دەڭگەيىندە ەمەس, حالىقارالىق عىلىمي جۋرنالدار مەن كونفەرەنتسيالاردا تانىتۋ بولاتىن. الايدا كوپ ۇزاماي پاندەميا باستالىپ, ءومىر ونلاين كەڭىستىككە كوشتى. ءدال وسى كەزەڭدە داۋىستى ماتىنگە اينالدىراتىن, ءماتىندى ءتۇسىنىپ, جاۋاپ بەرەتىن ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەر قارقىندى دامىدى. سول كەزدە ۇجىمداعى زەرتتەۋشىلەردىڭ كوكەيىندە «نەگە وسىنداي جۇيەلەر قازاقشا سويلەمەيدى؟» دەگەن ءبىر زاڭدى سۇراق تۋدى. جاۋاپ ىزدەۋ ارەكەتى ناقتى ىسكە ۇلاستى. بىراق العاشقى كەدەرگى بىردەن سەزىلدى. سول كەدەرگىنى بۇزىپ جارعان ساۋلەلى ءساتتى ەسكە العان «ISSAI» اتقارۋشى ديرەكتورى ەربول ابسالياموۆ تىنىمسىز ەڭبەكپەن مىڭنان استام ادامنان ساپالى اۋديو دەرەك جينالعانىن ايتتى.
«جاساندى ينتەللەكت جاساۋعا ەڭ ماڭىزدى ءۇش نارسە كەرەك: ادام رەسۋرسى, ەسەپتەۋ ينفراقۇرىلىمى جانە دەرەكتەر. سونىڭ ىشىندە ەڭ ءالسىز تۇسى قولجەتىمدى قازاقشا دەرەك ەدى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا ينستيتۋت ءوز كۇشىمەن دەرەك جيناۋعا كىرىستى. ناتيجەسىندە, بىرنەشە ايدىڭ ىشىندە ەلدىڭ ءار وڭىرىنەن, ءارتۇرلى جاستاعى مىڭداعان ادام قاتىسىپ, جۇزدەگەن ساعاتتىق تازا اۋديو دەرەك جينالدى. ارنايى ينتەرفەيس جاسالىپ, كەز كەلگەن ادام سايتقا كىرىپ, ۇسىنىلعان ماتىندەردى وقىپ, داۋىسىن جازىپ قالدىرا الاتىن مۇمكىندىككە قول جەتكىزدىك. قاراپايىم عانا ارەكەت ۇلكەن ءىستىڭ باسى ەدى. سول كەزدە وقۋ ورنى قۇرامىندا ەدىك, ءسويتىپ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى وڭىردەگى سۋپەركومپيۋتەردى پايدالانعان ءبىرىنشى اكادەميالىق ورتالىقتاردىڭ ءبىرى بولدى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدەگى العاشقى اشىق قازاق تىلىندەگى سويلەۋ كورپۋسى قۇرىلدى. كەيىن بۇل قوردى ستارتاپتار مەن ءىرى كومپانيالار دا پايدالانا باستادى. كەلەسى ماڭىزدى قادام – ۇلكەن تىلدىك مودەل (LLM) جاساۋ بولدى. 2024 جىلى وسى باعىتتا «KazLLM» ازىرلەنىپ, كەيىن مەملەكەتكە تاپسىرىلدى. بۇل جوبا تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى مەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە استى. قارجىلاي ەمەس, كوبىنە ينفراقۇرىلىمدىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق قولداۋ كورسەتىلدى», دەدى اتقارۋشى ديرەكتور.
«KazLLM» – تەك ءبىر ينستيتۋتتىڭ جەتىستىگى ەمەس, بۇكىل تسيفرلىق ەكوجۇيەگە سەرپىن بەرگەن قادام, لوگيكالىق ەۆوليۋتسيا ەدى. الايدا عالىمدار مۇنىمەن توقتاپ قالۋعا بولمايتىنىن ءتۇسىندى, سەبەبى جاساندى ينتەللەكت سالاسى وتە جىلدام دامىپ جاتىر. بىرنەشە جىلدا جاسالۋعا ءتيىس تەحنولوگيالار بىرنەشە اي ىشىندە پايدا بولادى. مىسالى, قازىرگى مودەلدەر تەك ماتىنمەن ەمەس, سۋرەت, اۋديو, ۆيدەو سياقتى كوپقىرلى دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەي الادى. وسىعان بايلانىستى ينستيتۋت تا باعىتىن وزگەرتىپ, جاڭا بۋىن مودەلدەردى دامىتۋعا كوشتى. مۇندا دا جاھاندىق باسەكەدە قيىندىقتار بار. ءىرى حالىقارالىق كومپانيالار ميللياردتاعان دوللار ينۆەستيتسيا سالىپ, ونداعان مىڭ گرافيكالىق پروتسەسسورمەن جۇمىس ىستەيدى. ال قازاقستانداعى مۇمكىندىكتەر بۇعان قاراعاندا الدەقايدا شەكتەۋلى. سوعان قاراماستان, وتاندىق عالىمداردىڭ قاجىر-قايراتىمەن قازاق ءتىلىن تسيفرلىق كەڭىستىكتە دامىتۋ جۇمىسى جالعاسىپ كەلەدى. عىلىمي باعىتتا دا ناتيجەلەر بار, اتاپ ايتقاندا, وسى ۋاقىتقا دەيىن 150-گە جۋىق ماقالا جاريالانعان. كەيبىر زەرتتەۋلەر حالىقارالىق دەڭگەيدە جوعارى باعالانىپ, بەدەلدى گرانتتارعا يە بولدى.
«ينستيتۋتتىڭ قازىرگى جۇمىسىنىڭ باستى باعىتى – بىرىنشىدەن, عىلىمي زەرتتەۋلەردى جالعاستىرۋ بولسا, ەكىنشىسى – گەنەراتيۆتى جاساندى ينتەللەكت مودەلدەرىن دامىتۋ. بۇل رەتتە ەكى قاعيداعا ءمان بەرىلەدى, ەڭ ماڭىزدىسى جاساندى ينتەللەكت ادامعا پايدالى بولۋى كەرەك, كەلەسى تالاپ ەلگە ناقتى پايدا اكەلۋگە ءتيىس. بۇگىندە ينستيتۋت زەرتتەۋ نەگىزىندە قولدانىسقا قاجەت ناقتى ونىمدەر ازىرلەۋگە كوشتى. جالپى, ينستيتۋتتىڭ ميسسياسى – قازاق ءتىلىن جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە تولىق ەنگىزۋ, وسى ارقىلى ەلدىڭ تەحنولوگيالىق دامۋىنا ۇلەس قوسۋ. بۇل تۇرعىدا ەسەپتەۋ ينفراقۇرىلىمى مەن قارجىلاندىرۋ جاعى ماڭىزدى ماسەلە بولىپ وتىر. دەگەنمەن ينستيتۋت دەربەس ۇيىمعا اينالعاننان كەيىن گرانتتارعا تىكەلەي قاتىسۋ, ينۆەستور تارتۋ, جوبالاردى جىلدام ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگى ارتتى», دەيدى اتقارۋشى ديرەكتور.
جوعارىداعى ينستيتۋتتىڭ ميسسياسى دەگەن جەرىن تاعى ءبىر وقىپ كورىڭىزشى, شىندىعىندا وتە اۋقىمدى ءىس, جۇگى اۋىر جۇمىس. ۇلت ۇستازى احمەت اتامىز ء«تىلى جوعالعان ۇلتتىڭ ءوزى دە جوعالادى», دەدى اتاقتى اتالى سوزىندە. قازىرگىدەي تسيفرلى داۋىردە ءتىلىمىز بولماسا, قولدانىلماسا, ەڭ ۇلكەن قاۋىپ وسى بولماق. قوعامدا قازاق ءتىلىنىڭ جاناشىرلارى كوپ ەكەنىن بايقايمىز, دەسە دە الەۋمەتتىك جەلىنىڭ «جەلى» قاتتىراق ەسىپ تۇرعان كەزدە كەيبىرىنىكى كوبىرەك جارناماعا جاقىن بولىپ كورىنەدى. ال ينستيتۋت ۇجىمىنىڭ ميسسياسى, ونى قازىردىڭ وزىندە تولىق ورىنداپ ءجۇرۋى – سوزدەن ىسكە كوشكەن, جانكەشتى, ناعىز ادال ارەكەت.
ءوندىرىستى وركەندەتكەن ونىمدەر
سوزدەن ىسكە كوشكەن دەدىك قوي, سوعان دالەل بولسىن, بۇگىندە ينستيتۋت ماماندارى ازىرلەگەن تسيفرلى ونىمدەر قولدانىسقا ەنگىزىلىپ ۇلگەرگەن. كەز كەلگەن ادام ء«ىssai.kz» سايتىندا قاراپايىم تىركەۋدەن ءوتىپ پايدالانا الادى. ءوزىمىز دە وسىنىڭ يگىلىگىن كورىپ باستادىق. العاشقىدا تەگىن ليميت بەرىلەدى, كەيىن قىزمەت قۇنىنا اقى تولەپ قولداناسىز. 1-2 مىڭ تەڭگە شەتەلدىك ونىمدەردى قولداۋعا دا, قولدانۋعا دا جۇمسالىپ جاتىر عوي. وتاندىق ونىمدەردى قولدانساڭىز, عالىمدارىمىزدىڭ انا ءتىلىمىزدى تسيفرلىق داۋىرگە ەنگىزۋ جولىنداعى جوبالارىنا ينۆەستيتسيا سالعان بولاسىز. ويتكەنى ينستيتۋت الداعى جىلدارى دا قوعامعا قازاق ءتىلىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن مادەنيەتىن تۇسىنەتىن وتاندىق ونىمدەر ۇسىنۋدى كوزدەپ وتىر. مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ تسيفرلى كەڭىستىكتەگى قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ باعىتىنداعى داڭعىل جولدا انا تىلىمىزگە دەگەن جاناشىرلىقتى قولدانۋشىلاردان دا كۇتەدى.
ءونىم جانە سىرتقى بايلانىستار جونىندەگى ديرەكتور ورىنباسارىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ءامينا بايكەنوۆا ايتقانداي, ينستيتۋت ماماندارى ازىرلەگەن ونىمدەر قازىردىڭ وزىندە ءتۇرلى مەكەمەلەر مەن كومپانيالاردا كەڭىنەن قولدانىلىپ جاتىر. اسىرەسە قۇجات اينالىمى بىرنەشە تىلدە جۇرەتىن ۇيىمدار ءۇشىن اۋدارما قۇرالدارى اسا قاجەت, بۇل رەتتە «Mangisoz» كومەككە كەلە الادى. مويىندايىقشى, كوبىمىز ءماتىن اۋدارۋ قاجەت بولعاندا شەتەلدىك جۇيەلەردى قولدانا جونەلەمىز. سوعان سالىپ جاتقان كەيبىر دەرەكتەر, ماڭىزدى مالىمەتتەر سول شەتەلدىكتەردىڭ بازاسىنا تۇسەتىنىن, جيناقتالاتىنىن ەسكەرە بەرمەيمىز. ال ءوزىمىزدىڭ ءونىم وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرادى.
ء«بىز جاساپ شىققان «Mangisoz» جۇيەسىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى. سەبەبى مۇنداعى بارلىق سەرۆەر قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان ءارى ءبىز قولدانۋشىلاردىڭ ناقتى قانداي ءماتىن اۋدارعانىن كورمەيمىز. بۇل – باسقا جۇيەلەرمەن سالىستىرعاندا ماڭىزدى ايىرماشىلىق, سەبەبى ولاردا مالىمەتتەر شەتەلدىك سەرۆەرلەرگە جىبەرىلەدى. سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ ونىمدەر ديالەكتىلەردى تۇسىنەدى, تابيعي سويلەۋ ءتىلىن وڭدەيدى. ءبىز العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قازاق تىلىندە ساپالى دىبىستاۋ (وزۆۋچكا) فۋنكتسياسىن ەنگىزدىك, قازىر بۇل ءارتۇرلى ەموتسيامەن اۋديو جاساۋعا دەيىن دامىپ وتىر. مۇنداي فۋنكتسيا, مىسالى, فيلمدەردى دۋبلياجداۋ نەمەسە مۋلتيمەديالىق كونتەنت جاساۋعا جاقسى مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىندە ءبىزدىڭ ونىمدەردى مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەر دە بەلسەندى قولدانادى. ماسەلەن, «Oylan» سەرۆيسى ماتەماتيكالىق ەسەپتەردى ءتۇسىنىپ, قازاق تىلىندە شەشىم ۇسىنا الادى, ال «Tilsync» پلاتفورماسى لەكتسيالار مەن ءىس-شارالاردا ناقتى ۋاقىتتا سۋبتيتر ارقىلى اۋدارما جاساپ, كوپتىلدى ورتانى قولداۋعا كومەكتەسەدى», دەيدى ءا.بايكەنوۆا.
ءامينانىڭ ايتۋىنشا, قاراپايىم قولدانۋشىلاردان تۇسەتىن تابىس ونىمدەردى جاساۋعا كەتەتىن شىعىندى اقتامايدى, سوندىقتان نەگىزگى سەرىكتەستىكتى بيزنەس, مەملەكەتتىك سەكتور ارقىلى دامىتىپ وتىر. تۇسكەن قاراجات سەرۆەرلەردى ۇستاۋعا, دەرەكتەردى جيناۋعا, مودەلدەردى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە جۇمسالادى.
«Oylan» سەرۆيسىن ءوز بەتىنشە قولدانىپ كوردىك, كادىمگى «ChatGPT»-گە ۇقساس, كەرەگىڭدى جازساڭ دا, ايتىپ سۇراساڭ دا ىزدەپ, تاۋىپ بەرەدى. مۇنىمەن قويماي, ءدال قاي جەردەن العانىن كورسەتىپ, سىلتەمەسىن شىعارادى. ال ينستيتۋت ماماندارى ازىرلەگەن «Beynele» سەرۆيسى قازاقى قوعامدى شەتەلدىك جۇيەلەردەن جاقىنىراق تۇسىنەدى. مىسالى, ءبىز ماتىنگە, جارناما, حابارلاندىرۋ, كىتاپتارعا شەتەلدىك جۇيەلەردەن بالانىڭ سۋرەتىن سۇراساق, لاۆاندا القابىنداعى انگليالىق بالدىرعانىن بەرسە, «Beynele» قىزعالداقتاردىڭ ورتاسىنداعى تاقيا كيگەن قارادومالاقتى ۇسىنۋى مۇمكىن. وسىندايدا ءوز ءونىمىمىزدى پايدالانۋ ءتيىمدى. قازاقى «ويلايتىن» سۋرەت گەنەراتورى «Beynele» كرەاتيۆتى يندۋستريادا سۇرانىسقا يە.
دامۋدىڭ نەگىزى – عىلىمدا
ءيا, قالىپتاسۋ كەزەڭىن ايتتىق, دايىن ونىمدەردى تانىستىردىق. ال «ISSAI» – ەڭ الدىمەن ينستيتۋت قوي, ياعني ونىمدەردىڭ بارلىعى زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىندە تۋعان. ينستيتۋتتىڭ اعا دەرەكتەر تالداۋشىسى, روبوتتەحنيكا ينجەنەرياسى بويىنشا PhD جانات ماحاتاەۆا بىزگە بايانداعانداي, مۇنداعى زەرتتەۋ جۇمىستارى بىرنەشە نەگىزگى باعىتتى قامتيدى.
«بىرىنشىدەن, جاساندى ينتەللەكت ءۇشىن اسا ماڭىزدى دەرەكتەر قورىن قالىپتاستىرۋ, ياعني ساپالى داتاسەتتەر جاساۋ. سەبەبى مودەلدەردىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى تىكەلەي دەرەكتەردىڭ ساپاسىنا بايلانىستى. ەكىنشىدەن, دايىن مودەلدەر بولعاننىڭ وزىندە ولاردى قازاق تىلىنە نەمەسە ناقتى ءبىر مىندەتكە بەيىمدەۋ ءۇشىن «ارحيتەكتۋراسىن» وزگەرتىپ, قايتا وقىتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار كومپيۋتەرلىك كورۋ باعىتىندا دا الگوريتمدەر ازىرلەنىپ جاتىر. مەنىڭ جەكە زەرتتەۋ باعىتىم – ادام مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋى (Human-AI Interaction). بۇرىن ادام مەن كومپيۋتەردىڭ ءوزارا بايلانىسى زەرتتەلسە, قازىر جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋىنا بايلانىستى وسىنداي جاڭا باعىت قالىپتاستى. ءبىز جاساندى ينتەللەكتىمەن تەك ءماتىن ارقىلى عانا ەمەس, داۋىس, سۋرەت, ءتۇرلى ينتەرفەيستەر ارقىلى دا قارىم-قاتىناس جاساي الامىز. ءبىز ءارتۇرلى ينتەرفەيستەردى ازىرلەپ, ولاردىڭ ادامعا قانشالىقتى ىڭعايلى ءارى تۇسىنىكتى ەكەنىن زەرتتەيمىز», دەيدى ج.ماحاتاەۆا.
عالىم تۇسىندىرگەندەي, مۇنداي جۇيەلەردى جاساعاننان كەيىن مىندەتتى تۇردە تەستىلەۋ كەزەڭى بولادى. قولدانۋشىلاردى تارتىپ, ولاردىڭ تاجىريبەسىن زەردەلەيدى: جاۋاپ بەرۋ ۋاقىتى, جۇيەنىڭ كەشىگۋى, ينتەرفەيستىڭ ىڭعايلىلىعى سياقتى كورسەتكىشتەر باعالانادى. جاساندى ينتەللەكتىنى بارىنشا «ادامعا ۇقساس» ەتۋ – ەموتسيانى ءتۇسىنۋ, ەمپاتيا كورسەتۋ, تابيعي قارىم-قاتىناس ورناتۋ دا ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى. جالپى, مۇنداي دەڭگەيدەگى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ءۇشىن ۇلكەن ەڭ الدىمەن وسىنىڭ بارىنە نەگىز بولاتىن زەرتتەۋ باعىتى دامۋعا
ءتيىس.
راس, عىلىم كەز كەلگەن ءىرى ءىستىڭ, اۋقىمدى وزگەرىستىڭ وزەگى بولعاندا ونىڭ ءونىمى كول-كوسىر بولماق. ال عىلىمدا ەڭ قۇندى شيكىزات – ءوندىرىستىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولاتىن ءتيىمدى تەحنولوگيانى تابۋ عوي. بۇل كۇردەلى كەزەڭدە زەرتتەۋ ساپاسى, عالىمداردىڭ الەۋەتى ءرول وينايدى. وسى ءبىر ءوزارا بىتە قايناسىپ جاتقان دۇنيە ءتۇپتىڭ تۇبىندە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىنا تىرەك بولا الادى.
ءار سالانىڭ درايۆەرى – مامان
كەز كەلگەن ءوندىرىستى ورىستەتۋ ونداعى ماماندارعا, ولاردىڭ كەدەرگىسىز جۇمىس ىستەۋىنە جاسالعان جاعداي مەن بىلىكتىلىگىنە تىكەلەي تاۋەلدى. قىتايدىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىندا 5 جىل ەڭبەك ەتكەن تاجىريبەلى, دەرەكتەردى وڭدەۋ مامانى مامىربەك پاراحات ەلىمىزدە جاڭا سالانىڭ دامۋىن تەجەپ تۇرعان تۇيتكىلدەر مەن شەشۋ جولدارىن ۇسىندى. ونىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋداعى باستى ماسەلە – ساپالى دەرەكتەردىڭ تاپشىلىعى. اسىرەسە قازاق تىلىندەگى ماتىندىك قوردىڭ ازدىعى وتاندىق مودەلدەر ساپاسىنا اسەر ەتەدى.
«قازىرگى جاعدايدا ماماندار كوبىنە ينتەرنەتتەن جينالعان دەرەكتەردى وڭدەپ, قاجەتتى فورماتقا كەلتىرەدى نەمەسە باسقا تىلدەردەن اۋدارىلعان سينتەتيكالىق دەرەكتەرگە جۇگىنۋگە ءماجبۇر. الايدا مۇنداي ءتاسىل ءتىلدىڭ تابيعي بولمىسىن تولىق جەتكىزە المايتىندىقتان, بۇل ءتاسىل ۋاقىتشا شەشىم رەتىندە قاراستىرىلادى. ماسەلەنىڭ تۇپكى شەشىمى – ۇلتتىق تىلدىك كورپۋستى قالىپتاستىرۋ. مۇنداي بازا بارلىق زەرتتەۋشىگە ورتاق رەسۋرس بولىپ, قايتالاناتىن جۇمىستى ازايتىپ, عىلىمي, تەحنولوگيالىق پروگرەستى جەدەلدەتەر ەدى. سونىمەن قاتار قازاق تىلىندەگى تسيفرلىق كونتەنتتى كوبەيتۋ دە اسا ماڭىزدى. سەبەبى ينتەرنەت كەڭىستىگىندە قازاقشا اقپارات نەعۇرلىم كوپ بولسا, ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسى دا كەڭەيە تۇسەدى. بىزدە ءالى تسيفرلانباعان كوپتەگەن دەرەككوز بار: كىتاپتار, ديسسەرتاتسيالار, ارحيۆتىك ماتەريالدار. ولاردى تسيفرلاندىرىپ, جۇيەلەپ, كاتەگوريالارعا ءبولىپ, ورتاق فورماتقا كەلتىرۋ قاجەت. قازىر دەرەكتەر – ەڭ قۇندى رەسۋرس», دەيدى مامان.
م.پاراحاتتىڭ ويىنشا, تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا الەۋەتىمىز جاقسى, بىراق ءالى دە الدىڭعى قاتارلى ەلدەردەن ۇيرەنەتىن تۇستار كوپ. مىسالى, قىتايدا اكادەمياعا قاراستى ينستيتۋتتىڭ بىرىندە جاسالعان زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسى ەكىنشى ءبىر ينستيتۋتتىڭ زەرتتەۋىنە قاجەت بولسا, ەڭبەكتى ساتىپ الادى. سول دەرەكتەردى قايتا زەرتتەپ الۋعا ۋاقىت جوعالتپايدى. ولاردىڭ تاجىريبەسىندەگى كووپەراتسيا, رەسۋرستاردى ورتاق پايدالانۋ, عالىمدارعا جاسالاتىن كەشەندى قولداۋ ۇلگى بولا الادى.
«جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ تەك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن شەكتەلمەي, مەكتەپ دەڭگەيىنەن باستاپ وقۋشىلاردىڭ پراكتيكالىق داعدىلارىن دامىتۋ قاجەت. قازىرگى ءبىلىم جۇيەسى كوبىنە وليمپياداعا باعىتتالعان, وندىرىستىك قولدانۋ جاعى كەنجە قالىپ وتىر. جالپى, ەلىمىزدە جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ءۇشىن دەرەك قورى, ينفراقۇرىلىم, ادام كاپيتالى, مەملەكەتتىك قولداۋ قاتار جۇرۋگە ءتيىس. وسى ءتورت تىرەك ۇيلەسىم تاپقاندا عانا قازاق تىلىندەگى ساپالى تسيفرلىق ونىمدەر پايدا بولىپ, ەلدىڭ تەحنولوگيالىق باسەكەگە قابىلەتى ارتا تۇسپەك», دەيدى مامان.
ءتۇيىن: ءار سوزىنەن جاۋاپكەرشىلىك پەن ىزدەنىس, ءار پىكىرىنەن ءۇمىت پەن تالاپ اڭعارىلاتىن ينستيتۋت ماماندارىمەن بىرنەشە ساعات تىلدەسكەننەن كەيىن ەرىكسىز ويعا شوماسىز. ەندى عانا قانات جايىپ, قارقىنى كۇن ساناپ ۇدەي تۇسكەن عىلىم سالاسىندا ەلىمىزدىڭ دە ءوز ورنى بارىن كورىپ, ىشتەي مارقايىپ قالاسىز. زەرتتەۋشىلەردىڭ الەۋەتى جوعارى: ءبارى دەرلىك بەدەلدى شەتەلدىك جوو تۇلەكتەرى, تاجىريبەلى, الەمنىڭ كەز كەلگەن جەرىندە سۇرانىسقا يە ماماندار. سوعان قاراماستان, ەلدە قالىپ ەڭبەك ەتۋدى تاڭداۋى – تۋعان جەرگە تۋ تىككەنى ەمەس پە؟ تەك سونى باعالاي بىلسەك بولعانى…
