فوتو: انادولى
اۋعانستانداعى «تاليبان» قوزعالىسى العاش رەت بالالار نەكەسىن زاڭدى تۇردە مويىنداعان سەكىلدى. بەلسەندىلەردىڭ ايتۋىنشا, ء«جونسىز» زاڭ قىزدار مەن جاس ايەلدەردىڭ كۇيەۋىنىڭ قالاۋىنا قارسى تۇرىپ, اجىراسۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيدى.
ەلدە ءماجبۇرلى جانە كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى نەكەلەر بويىنشا رەسمي ستاتيستيكا جوق. الايدا قۇقىق قورعاۋشىلار سوڭعى جىلدارى بۇل كورسەتكىشتىڭ قارقىندى تۇردە وسكەنىن ايتادى. بۇعان قىزداردىڭ 11-سىنىپتان كەيىن ءبىلىم الۋىنا تىيىم سالىنۋى سەبەپ بولعان.
بەيرەسمي مالىمەتتەرگە سايكەس, تالىپتەر قىزداردىڭ ءبىلىم الۋىنا تىيىم سالعاننان كەيىن ولاردىڭ شامامەن 70%-ى ەرتە جاستان ءماجبۇرلى تۇردە نەكەگە تۇرعان. ونىڭ ىشىندە 66%-ى – 18 جاسقا تولماعان قىزدار.
تالىپتەر بيلىگى تۇسىندا اۋعانستاندا بالالار نەكەسىنە تىيىم سالىنباعان. وتكەن اپتادا قابىلدانعان اجىراسۋ تۋرالى جاڭا زاڭعا سايكەس, ەگەر قىز كەيىننەن ءوز ەركىنەن تىس تۇرمىسقا شىققانىن ايتسا دا, كۇيەۋى كەلىسپەسە اجىراسۋعا رۇقسات بەرىلمەۋى مۇمكىن.
سونداي-اق جاڭا زاڭ بويىنشا ايەل كۇيەۋىنىڭ جوقتىعىنا نەمەسە ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتە المايتىندىعىنا قاراماستان اجىراسا المايدى.
وسى اپتادا اۋعانستان استاناسى كابۋل قالاسىندا جاڭا زاڭعا قارسى نارازىلىق شارالارى ءوتتى. ايەلدەر قۇقىعىن قورعايتىن بىرقاتار قوزعالىس بۇل زاڭدى ايەلدەر مەن بالالارعا قارسى جۇيەلى زورلىق-زومبىلىقتىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ اتادى.
«ايەلدەرگە قارسى جۇزدەگەن جارلىق شىعارعاننان كەيىن, تالىپتەر ەندى بالالار نەكەسىن رەسمي قۇقىقتىق جۇيەگە ەنگىزۋگە تىرىسىپ جاتىر. قاۋىپسىزدىك پەن ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ورنىنا, تالىپتەر ايەلدەردى جەك كورەتىن ماسقارا جارلىقتار شىعارىپ, ادام بوستاندىقتارىن شەكتەۋمەن اينالىسىپ جاتىر», دەدى بەلسەندى فاتيما.
بۇۇ-نىڭ اۋعانستانعا جاردەمدەسۋ ميسسياسى دا بۇل زاڭعا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ۇيىمنىڭ مالىمدەۋىنشە, ەرلى-زايىپتىنىڭ بولەك تۇرۋىن رەتتەيتىن قاعيدالاردى زاڭداستىرۋ اۋعان ايەلدەرى مەن قىزدارىنىڭ قۇقىقتارىن ودان ءارى السىرەتىپ, جۇيەلى كەمسىتۋشىلىكتى كۇشەيتەدى.
UNAMA وكىلى جورجەتتا گانون جاڭا زاڭدى «اۋعان ايەلدەرى مەن قىزدارىنىڭ قۇقىقتارىن شەكتەۋگە باعىتتالعان كەڭ ءارى الاڭداتارلىق ءۇردىستىڭ ءبىر بولىگى» دەپ اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاڭ ايەلدەر مەن قىزداردىڭ دەربەستىك, مۇمكىندىك جانە ءادىل سوتقا قول جەتكىزۋ قۇقىعىنان ايىراتىن جۇيەنى بەكىتەدى.
ءتالىپ ۇكىمەتىنىڭ وكىلى سىن-پىكىرلەردى جوققا شىعارىپ, مەملەكەتتىك تەلەارناعا سۇحبات بەردى.
«يسلامعا, دىنگە جانە يسلامدىق جۇيەنىڭ نەگىزدەرىنە قارسى ادامداردىڭ نارازىلىعىنا نازار اۋدارماۋىمىز كەرەك», دەدى ول.
جۋىردا اۋعانستاننىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى تاۋەلسىز كوميسسياسى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ەلدەگى بالالار نەكەسىنىڭ قۇرباندارىنىڭ كوپشىلىگى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پەن اۋىر پسيحولوگيالىق كۇيزەلىس كورگەنىن انىقتادى.
وسى ايدىڭ باسىندا اۋعانستاننىڭ ورتالىعىنداعى دايكۋندي پروۆينتسياسىندا بىرنەشە اي بويى كۇيەۋىنىڭ قاتىگەز سوققىسىنا ۇشىراعان 15 جاستاعى قىز كوز جۇمدى. اكەسى قىزىنىڭ سەگىز اي بۇرىن نەمەرە اعاسىنا تۇرمىسقا شىققانىن, ال زورلىق-زومبىلىق ەكى ايدان كەيىن باستالعانىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, ءاربىر سوققىدان كەيىن جەرگىلىكتى اقساقالدار ارالاسىپ, قىزدى نەكەدە قالۋعا كوندىرگەن.
«تالىپتەردىڭ جاڭا كودەكسى بالالار نەكەسىن زاڭداستىرىپ, نەكەدەگى ەركىن كەلىسىم قاعيداتىن شەكتەيدى, ال كەي جاعدايدا ايەلدەردى بۇل قۇقىقتان تولىق ايىرادى. بۇل پاتريارحالدىق قۇرىلىمداردى كۇشەيتىپ, ايەلدەردى باعىنىشتى ءارى زاڭ الدىندا تەڭ ەمەس جاعدايعا قويادى», دەدى ابدۋل احاد فارزام.
بۇعان دەيىن اۋعان حالقىنىڭ كۇنكورىس دەڭگەيى السىرەگەنى تۋرالى جازعان بولاتىنبىز.
