ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

جىرشىلىق ونەر – جان ازىعى

142 رەت كورسەتىلدى

تاۋ سۋىنىڭ تامشىسىنداي سىلدىرلاعان سۇلۋ سازدى كوكىرەگىڭە قوندىرعان ونەرگە دەگەن ىڭكارلىكتى تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن-اق. ال ونەردىڭ ورەسىن كەڭىتكەن بابالار ءۇنىن تىڭداعاندا، سول كەۋدەڭدى بىردە شاتتىق كەرنەپ، بىردە مۇڭ توريدى. زامانا زارى، ءومىر شىندىعى، ەل ەرلىگى دەگەن ىزگى قاسيەتتەردىڭ ءبارىن كەۋدەسى كەندى كەشەگىلەر انمەن مۇرا ەتكەن-اۋ. سول ءۇشىن دە مۇقاعالي اقىن ايتقانداي: «بابالارىم، راحمەت سەندەرگە!» دەپ تەبىرەنە تۇسەسىڭ. بۇلاي تەبىرەنۋگە كاسىبي جىرشى، تەرمەشى، «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى كۇنسۇلۋ تۇرىكپەن سەبەپ بولدى. رۋحاني شولىركەگەن ۇلتتى انمەن سۋسىنداتقان ونەر يەسىمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. جۇرەكجاردى لەبىزى مەن ءان تاعدىرىنا دەگەن الاڭداۋشىلىعىن تىڭدادىق. ءانشىنىڭ ورامدى ويلارىن، پايىم-پاراساتىنان ورىلگەن ورەلى سوزدەرىن وسى ورايدا زەردەلى وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون ساناپ وتىرمىز.

– كۇنسۇلۋ، ءداستۇرلى اندەردى زامانعا ساي ەسترادالىق باعىتتا ورىنداپ جۇرگەن ونەرپازدار كو­بەيۋدە. بۇل حالىق اندەرىنە دە قا­تىستى. زامان تالابىنا ساي ارە­كەت ەتەمىز دەپ ساف ونەردىڭ سال­ماعىن ءتۇسىرىپ المايمىز با؟

– بازار جىراۋدىڭ ء«ار زامان­نىڭ وزىنە لايىق سازى بولادى» دەگەن ءسوزىن تىرىلتكىم كەلەدى. ءداستۇر جاڭارىپ جاڭاشالانىپ وتىرۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. ءار زاماننىڭ وزىنە ساي سازى جانە سول ۋاقىت شەڭ­بەرىندە ونەر تۋدىرۋشى، سونداي-اق سول ونەردىڭ تىڭدارمانى بولادى. جاڭا سيپاتقا يە بولۋ ارقىلى دا ول ءوز ماڭىزىن ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەدى. ارينە بۇل جەردە نەگىزگى ءتۇ­بىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ دەگەن ءسوز ەمەس. قايتا سول ءتۇبىرىن ساقتاي وتىرا يمپروۆيزاتورلىق سيپات بەرىپ، ءاندى تۇرلەندىرسە ەشقانداي ايىبى جوق. قازىرگى زامان تالابىنا ساي ءار شىعارمانى وڭدەپ، ءتۇر مەن ءتۇسىن جوعالتپاي ەل ىشىندە جاڭاشا دەممەن ناسيحاتتاپ وتىرسا، ول دۇ­نيە وزگەشە قىرىنان تانىلادى. جاڭا­رادى ءھام جاسارادى دەگەندەي. جىر تەرمەلەردى قازىرگى زامانعا لايىقتاپ ەسترادالىق نۇسقادا ورىن­داۋ ارقىلى دا بۇل ونەردى دامى­تامىز، جاڭا تىڭدارمانىن قا­لىپتاستىرامىز. بىراق جوعارىدا ايت­قانىمداي نەگىزىن ساقتاي وتىرا دامىتۋ بۇل ءۇردىستىڭ نەگىزگى قاعي­داسى بولۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە قاي­ماعى كەتپەگەن ءداستۇردى دامىتىپ وتىرعان بارلىق ورىنداۋشى ونەر­پاز قازىرگى زامانعا لايىقتالعان ونەر يەلەرى.

– سوندا، ءسىزدىڭ ويىڭىزشا نا­عىز جىرشى دەگەن كىم؟

– ناعىز جىراۋ، ناعىز جىرشى، ول – بويىنا ءبىر ەمەس بىرنەشە ونەر­دى قوندىرعان تالانت. ول – اقىن، ول – ساز تۋدىرۋشى، ول – ايتىس­كەر، ول – شەشەن، ول – ءدىلمار، ول – اڭگى­مەشى، ول – ءانشى، ول – كۇيشى، ول – دوم­بىراشى، ول – كەمەڭگەر ويدىڭ يەسى. مۇنىڭ بارلىعى جىراۋدىڭ سينكرەتتىلىك قىرىن كورسەتەدى. جانە ونى دامىتقان، ونى تۇرلەندىرگەن، جاڭاشا سيپات بەرگەن ورىنداۋشى. ناعىز جىراۋ اتا اماناتىن ابىرويلى ارقالاپ، اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ناعىز رۋحاني جاۋىنگەر. سونداي-اق ەجەلدەن كەلە جاتقان ەستى قاعيدا بويىنشا، ناعىز جىراۋ – جىر قورى تولىق قالىپتاسقان ورىنداۋشى. «تاڭدى تاڭعا ۇرىپ جىرلاۋ» دەگەن ءداستۇر بار. قازىر دە جوق ەمەس. ناعىز جىرشى وسى نەگىزدى جادىندا جاڭعىرتقان ادام. جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ «نوۆاتورلىق» قاسيەتتى وسى اقىن جىراۋلارعا تاندەستىرۋى، سونداي-اق جەر بەتىندەگى بارلىق پوەزيانى اقىن-جىراۋلار پوەزياسىنا الماستىرمايمىن دەگەن قاناتتى ءسوزى بار. بۇل ونەردى تۋدىرعان جانە ناسيحاتتاپ جۇرگەن ونەر يەلەرىنە بەرىلگەن ەڭ شەندى باعا دەپ ويلايمىن.

– بۇگىندە جىرشىلىق ونەرىمىز تەرەڭنەن زەرتتەلىپ جاتىر ما؟ وسى سالاعا مەملەكەت تاراپىنان قانشالىقتى قولداۋ كورسەتىلۋدە؟

– جىرشىلىق ونەر قازىرگى ۋاقىت­تا كوبىنە تەك كاسىبي ورىنداۋشى­­لىق باعىتتا دامىپ كەلە جاتىر. ال عى­لىمي دامۋ كەزەڭى توقتاپ تۇر. وعان بىرنەشە سەبەپ بار. ەڭ اۋەل­گىسى، جىرشى-جىراۋلاردى وقى­تا­تىن جوعارى وقۋ ورىندارىن­دا مەم­لەكەتتىك گرانتتار وتە از. دا­لا­دان كەلىپ قالاعا وقيتىن بولا­شاق جىر­شىعا مەملەكەت ەڭ اۋەلى وسى ما­سەلە تۇرعىسىنان كومەك بەرۋى قا­جەت. باكالاۆر دارەجەسىنەن باس­تاپ دوكتورلىق دارەجەگە دەيىنگى كەزەڭدە وسى ماسەلە ەڭ وزەكتىسى دەپ بىلەمىن. كاسىبي جىرشى وقىپ، دا­مۋى، كەمەلدەنۋى ءۇشىن وعان ەڭ اۋەلى جاعداي جاسالعانى دۇرىس. قا­زاق­تا «كاسىبىڭ – ءناسىبىڭ» دەگەن ءسوز بار. سانانى تۇرمىس بيلەپ تۇرعان ۋاقىتتا ونەر دە، عىلىم دا ەكىنشى ورىنعا شىعادى. اقىلى نەگىزدەگى وقۋدى وقۋعا ەكىنىڭ-ءبىرىنىڭ شاماسى جەتپەيدى. ال وقيىن دەسە قازىرگى جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ تالابى زور. ونىڭ ۇستىنە مىڭنىڭ بىرىنە عانا بۇيىراتىن مەملەكەتتىك تەگىن وقۋ مۇمكىندىگىنىڭ از بولعانى كوڭىلگە كولەڭكە تۇسىرەدى. سوندىقتان ماگيست­­راتۋرا، دوكتورانتۋراعا جاس تا­لاپكەرلەردىڭ بەتتەي قويۋى ەكىتا­لاي. عىلىم دامۋى ءۇشىن سول سالا­نىڭ اينا­لاسىنداعى ازدى-كوپتى، ۇلكەندى-كى­شىلى ماسەلەلەرگە ءمان بەر­گەن دۇ­رىس. وسى ورايدا تاعى ءبىر ما­سەلەگە توق­تالعىم كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا جو­عارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ، ديپلومى بار ءداستۇرلى ونەر يەلەرى جۇمىس تاپپاي بوس ءجۇرىپ قالاتىنى قىنجىلتادى. جاستارعا قاتىستى ايتىپ وتىرمىن. وقۋ بىتىرگەن كاسىبي جاس ورىنداۋشىلاردىڭ بار­لىعى فيلارمونيا، ور­تالىق كونتسەرت زالدارىندا، ونەر ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە جۇمىس ىستەي المايدى. ءبىرازىنىڭ وسى سەبەپتەرمەن جۇمىس باعىتىن اۋىستىرىپ، بۇل سالادان اجىراپ كەتىپ جاتقاندارىن كورەمىز. وتە وكىنىشتى. ونەرگە وبال. سوندىقتان دا قازىرگى ۋاقىتتا جاس­تاردى كوبىرەك جۇمىسپەن قامتىپ، قامقورلىق كورسەتىپ، وقىعان كاسى­بىنەن نان تابۋعا جول جاساۋ كەرەك سەكىلدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا، الگى اتالعان ونەر ۇجىمدارى تىڭنان تۇرەن سالعان قايراتتى جاس بۋىن وكىلدەرىمەن تولىقتىرىلىپ وتىرۋى قاجەت.

– جاھاندىق ىندەت ەكونوميكادان بولەك، مادەنيەتىمىزگە دە كە­سى­رىن تيگىزگەندەي. پاندەميا ونەر سالا­سىنا قانشالىقتى اسەر ەتتى؟ كو­رەرمەندەرمەن بايلانىستى جو­عالتىپ العان جوقسىزدار ما؟

– قازاق – ءاربىر ىستەن قايىر كۇ­تەتىن حالىق. قانداي قيىندىق تۋسا دا، ەل ءوز سابىرلىعىمەن، سالماقتى قالپىمەن ءبىراز اۋىرتپاشىلىقتى جەڭىپ كەلە جاتىر. جاھاندى ءدۇر سىلكىندىرگەن ىندەت ەلىمىزدىڭ تەك ەكو­نوميكا، مادەنيەت سالاسىن عانا ەمەس، سونداي-اق ىشكى رۋحاني قۋاتىن دا ءبىراز سارقىدى. جىگەرىن جاسىتتى. قانشاما اسىل ۇلى مەن قىزىنان ايىرىلدى. دەسە دە ءومىردىڭ ءبىر تول­قىندا تۇرمايتىندىعىن ەسكەرسەك، ەل بولىپ بۇل باسقا تۇسكەن ۇلكەن سىناقتان تام-تۇمداپ حالىق ءوز ءوزىن قاناتتاندىرىپ، قيىندىقتى جەڭۋدە. ەكى جىلدىق پاندەميا كە­زىندە، ەزىلگەن جۇرتتىڭ ەڭسەسىن كو­تەرىپ، كوڭىلگە ونەر دەيتىن ۇلكەن قارۋ­مەن دەم بەرگەن دە وسى ونەردىڭ ءوز ادامدارى بولدى. ونىڭ ىشىندە ۇلت­تىق ونەردىڭ مايتالماندارى، حا­لىقتىق ونەرمەن بارىنشا ەل ەڭ­سەسىن كوتەرۋگە ۇلەس قوستى. ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا دا قان ماي­دان­نىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ، ەلدىڭ ەر­لە­رىن قايراتتاندىرىپ، جىگەرىن جا­­سى­ت­پاعان قازاقتىڭ ءبىرتۋارى روزا باعلانوۆا اپامىزدىڭ كە­زىن­­دەگى نارتاي بريگاداسىنىڭ ەر­­لىك ءىسى ەلدىڭ ەسىندە. بۇل ونەر دەي­تىن الپاۋىت كۇشتىڭ المايتىن قا­ما­لى جوق. سول سەكىلدى حالىق ىن­دەت­پەن جاپپاي جاسىقتانىپ، كوڭى­لى جا­بىرقاعان ۋاقىتتا ونەر يەلەرى با­رىنشا ەلگە مەدەت بولدى. جى­راۋ­­لار جىرىن ۇزبەدى، انشىلەر ءانىن ۇز­­بەدى. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت، سىر ءوڭىرىنىڭ جىرشى، جى­راۋ­لارى الەۋمەتتىك جەلىلەر ار­قى­لى حالىق­پەن بايلانىس ورناتۋى. اپ­تالاپ، ايلاپ تىكەلەي ەفيردە جەكە­لەي ورىنداۋشىلار حالىقتى جىرمەن سۋسىنداتتى. شولدەگەن كوڭىلدىڭ رۋحاني سۋسىنىن قاندىردى. ونىڭ ىشىندە جاس جىرشىلاردىڭ ەڭبەگى زور.

– كۇنسۇلۋ، ەستۋىمىزشە ەلوردا تورىندە «سۇلەيلەردىڭ ىزىمەن» اتتى كونتسەرت بەرۋگە دايىندالىپ جاتىر ەكەنسىزدەر. سول كەلەلى كەش جاي­لى از-كەم ماعلۇمات بە­رىپ كەتسە­ڭىز؟ ءداستۇرلى اندەردى جىر­سۇيەر قا­ۋىم دا ساعىنعان بولار...

– ونلايننان وفلاين جۇزدەسۋ­گە مۇمكىندىك تۋىپ جاتقانى قۋانتا­دى. حالىق پەن ونەرپازدىڭ اراسى اجى­راماس ءبىرتۇتاس قاسيەت قوي. حالىق پەن ونەردىڭ اراسى ال­شاق­تاماسا دەيمىز. وسى ورايدا جال­پاق جۇرتقا جاريا ەتەتىن ءبىر ۇلكەن جا­ڭالىعىمىز بار. «سىردىڭ ەلى – جىر­دىڭ ەلى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. سۇلەيلەر مۇراسىن ارقالاپ، اتا مۇراسىن ابىرويلى الىپ جۇرگەن سىر ءوڭىرىنىڭ جاس بۋىن جىرشى، تەرمەشىلەرى «قازاقكون­تسەرت» مەم­لە­كەتتىك كونتسەرتتىك ۇيىمى­مەن بىر­لەسىپ «سۇلەيلەردىڭ ىزىمەن» اتتى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دىق مە­رەي­تويىنا وراي ۇلكەن جىر كەشىن ۇسىن­باق. قازاق اقىن-جىراۋلار شى­عار­ماشىلىعى ناسيحاتتالاتىن بۇل جىر كەشىنىڭ ءجونى بولەك. اتادان بالاعا ميراس اق ونەردىڭ اقبەرەن بۇگىنگى بۋىن تولقىنىنىڭ استاناعا الىپ كەلە جاتقان سالەمى، سىر سۇ­لەيلەرىنىڭ ابىرويلى ءسوزى، جىر اماناتى. جىر-كەرۋەن كوشىن جالعاپ كەلە جاتقان جاس جىرشىلاردىڭ ەگە­مەندىكتىڭ ەڭسەلى تويىنا تارتاتىن جىر تارتۋ كەشى قىركۇيەكتىڭ 26-شى جۇلدىزىندا ساعات 17.00-دە «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىن­دا وتەدى. جيىرماعا تارتا جاس جامپوز جىرشىلار ونەر كورسەتەتىن كەرۋەن كوشتىڭ باسىندا ۇستاز، جى­راۋ، مادەنيەت قايراتكەرى رۋس­لان احمەتوۆ اعامىز دا بار. سىر وڭى­رىنەن بولەك، ارقا، جەتىسۋ، باتىس جىر مەكتەپتەرىنىڭ بۇگىنگى تولقىن جاس جىرشىلارى دا ونەر كورسەتەدى. ونەرگە جۇرەگىمەن بەرىلگەن جاس ورەن جۇيرىك جىرشىلاردىڭ ەش­قانداي ۇكىمەتتىڭ قولداۋىنسىز ەرىك­تى باستاماسىمەن قولعا الىنىپ وتىرعان بۇل سەكىلدى اتاۋلى جوبا وسىعان دەيىن الماتى، اق­تاۋ، پاۆلودار وڭىرىندە ۇيىم­داس­تى­رىلدى. «قازاقكونتسەرت» ۇيى­مى­نىڭ 61-ءشى ماۋسىماشار كون­­تسەر­تى، بۇيىرسا، وسى اتالعان جىر كە­­­شى­مەن باستالعالى وتىر. جاس­تار­­دىڭ تالابىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ، ۇل­كەن مۇمكىندىك جاساپ وتىرعان «قا­زاق­­كونتسەرت» ۇيىمىنا، باسشىسى جەڭىس سەيدوللا، سونداي-اق «حا­لىق قازىناسى» ونەر ءبولىمىنىڭ جەتەك­شىسى، ءداستۇرلى ءانشى ەرلان رىسقالي اعا­لارىمىزعا العىسىمىز شەكسىز. بۇيىرسا بارشا ەلوردالىق جىر­سۇيەر كورەرمەندى مەرەكەلىك جىر كەشىمىزدە اسىعا كۇتەتىن بولامىز.

– ەندەشە، جىر كەشىندە جو­لىققانشا! پايىمدى پىكىرىڭىزگە راحمەت.

ر

 

اڭگىمەلەسكەن

مۇحتار كۇمىسبەك،

«Egemen Qاzaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار