قازاقستان • 21 قىركۇيەك، 2021

جاڭارعان جولدار – تاۋەلسىزدىك تارتۋى

65 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان كەڭەس وداعىنان قالعان كونە جولداردى قالپىنا كەلتىرۋدە قىرۋار جۇمىس تىندىردى. بۇعان قالا مەن قالانى جالعاپ جاتقان تاقتايداي ءتۇزۋ جولدار، جانعا جايلىلىق سىيلار اۆتوباندار دالەل. اسىرەسە اۆتوجول سالاسىنداعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ يگىلىگىنە ەل كۋا.

جەرگىلىكتى جەلىلەر جاڭارۋدا

يندۋستريا جانە ينفراقۇ­رى­لىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ رەس­­مي مالىمەتىنشە، قازاقستان­دا­عى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جە­­لىسى 157 مىڭ شاقىرىمدى قۇ­­­رايدى. ونىڭ 25 مىڭ شاقى­رى­­مى – رەسپۋبليكالىق، 132 مىڭ شا­­قى­­رىمى – وبلىستىق ءھام اۋدان­­­دىق ماڭىزى بار جولدار. 2020 جىل­عا دەيىن رەسپۋبليكالىق جول­دار­دىڭ 13 مىڭ شاقىرىمى قايتا جا­ڭار­تىلعان. بۇل رەسپۋب­ليكا­لىق جەلىنىڭ 89 پايىزىن جانە جەر­گىلىكتى جەلىنىڭ 75 پا­يى­زىن نور­­ماتيۆتىك تالاپتارعا ساي­كەس­تەن­­دىرگەن. الداعى ۋاقىتتا رەس­پۋب­­ليكالىق جولداردىڭ 12 مىڭ شا­قى­­رىمىن قايتا جاڭارتۋ كوز­د­ە­لىپ وتىر. سونداي-اق 11 مىڭ شا­­قى­ر­ىم جول جوندەلمەك. بۇدان بولەك، جەر­گىلىكتى جەلىلەردىڭ 27 مىڭ شا­قى­­رىمىن جوندەۋ جوسپارلانعان.

يندۋستريا جانە ينفراقۇرى­لىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى بەرىك كاماليەۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل 8،4 مىڭ شاقىرىم جول جوندەۋ جۇ­مىس­تارىمەن قامتىل­عان. ونىڭ 5 مىڭ شاقىرىمى – رەسپۋبليكالىق جەلى. 3،6 مىڭ شاقىرىمدى قايتا جاڭارتۋ، 1،4 مىڭ شاقىرىمدى جوندەۋ جوس­پار­لانعان. جەرگىلىكتى جەلىنىڭ 3،4 مىڭ شاقىرىمىندا جول-قۇرىلىس جۇ­مىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جىل قورى­تىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 90 پايىزىن جانە وبلىستىق، اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 80 پايىزىن نورماتيۆتىك دەڭگەيگە جەتكىزۋ كوزدەلگەن. ال قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى اياسىندا 15 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس «ورتالىق – وڭتۇس­تىك» ءدالىزىن دامىتۋ قارقىن الدى.

«بۇگىن­دە ۇزىندىعى 955 شاقىرىم بولاتىن قارا­عاندى – بالقاش – بۋرىلبايتال – كۇرتى – قاپشاعاي ۋچاسكەسىندە قايتا جاڭار­تۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ەلى­مىز­دىڭ شىعىسىندا تالدىقورعان – وسكەمەن (768 شاقىرىم) جانە قالباتاۋ – ماي­قاپشاعاي (415 شاقىرىم) اۆتوموبيل جولدارى قايتا جاڭارتىلۋدا. بۇدان بولەك، ءۇشارال – دوستىق (184 شاقىرىم)، مەركە – بۋرىلبايتال (262 شاقىرىم)، سونداي-اق ۇزىندىعى 96 شاقىرىم بولاتىن ۇزىناعاش – وتار اۆتوموبيل جول­دارىنداعى جۇمىس قىزۋ. باتىستا اقتوبە – اتىراۋ – استراحان (740 شاقىرىم) ءدالىزىن جاڭارتۋ قارقىن الدى. سونىمەن قاتار شامالعان ستانساسىنىڭ تەمىرجول وتكەلىندە جول ايرىعىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسۋدا. جىل قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 2،2 مىڭ شاقىرىمىنداعى جۇمىستاردى اياقتاۋ جوسپارلانعان»، دەدى ب.كاماليەۆ.

مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك اياسىندا ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. بۇل 2024 جىلى اياقتالادى. سونىمەن قاتار الماتى قالاسىنان ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولىنا دەيىن جالپى ۇزىندىعى 70 شاقىرىم بولاتىن 6 شىعىس جولىن سالۋ جانە قايتا جاڭارتۋ قولعا الىندى. بۇل جۇمىستار دا 2024 جىلى تامامدالماق.

دەسە دە، جەرگىلىكتى جولدارعا قاتىستى كوپتەگەن شاعىم بار. مۇنى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا ەسكەرتكەن بولاتىن. اتاپ ايتقاندا، قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بازالىق جولداردى، ياعني وبلىسىشىلىك جانە اۋداندىق جولداردى ۇمىتپاۋ كەرەكتىگىن ەسكە سالعان-دى. قازىرگى تاڭدا وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 75 پايىزى نورماتيۆتىك تالاپتارعا ساي. 2025 جىلعا دەيىن ونىڭ ۇلەسىن 95 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بيىل جەرگىلىكتى جەلىنىڭ 3،4 مىڭ شاقىرىمىن قامتيتىن 337 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا.

اۆتوبان قۇرىلىسى توقتامايدى

ەلوردا مەن وڭىرلەردى بايلانىستىراتىن ءتورت جولاقتى اۆتوماگيسترالداردىڭ قۇرىلىسى جالعاسا بەرمەك. بۇگىندە كوكشەتاۋ، پاۆلودار جانە قاراعاندى باعىتىنداعى جۇمىستار اياقتالدى. قازىر قاراعاندىدان قاپشاعايعا دەيىنگى ۋچاس­كەدە قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتىر.

بيىل ۇزىندىعى 363 شاقىرىم بولاتىن قاراعاندى – بالقاش ۋچاسكەسىندەگى نەگىزگى جۇمىستاردى اياقتاۋ كوزدەلگەن. وكىنىشكە قاراي، بالقاش – بۋرىلبايتال (288 شاقىرىم) ۋچاسكەسىن قايتا جاڭارتۋ بارىسىندا كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى «ازەرينشاات»، «سپيك اككورد»، «شانحايكونستراكشەن» سەكىل­دى جەكەلەگەن شەتەلدىك كومپانيالار جۇمىسىن جالعاستىرا المادى. قازىر ولار­دىڭ ورنىنا باسقا مەردىگەرلەر جۇمىس ىستەۋدە. بۇل جوبانى حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قارجىلاندىرۋدا. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قاراعاندى – بالقاش – الماتى ءدالىزىن 2023 جىلى تولىق اياقتاۋدى تاپسىردى. 

«قايتا جاڭارعاننان كەيىن قوزعالىس­تىڭ ەسەپتىك جىلدامدىعى شامامەن 120 كم/ساعاتتى قۇرايدى. تيىسىنشە نۇر-سۇل­تاننان بالقاش كولىنە دەيىن 6-7 ساعات­تا جەتۋگە بولادى. الماتىدان جەتۋ ءۇشىن دە ءدال وسىنداي ۋاقىت قاجەت. بۇگىندە تۇركىستان، جامبىل وبلىستارىنان جانە كورشىلەس رەسپۋبليكالاردان ورتالىق باعىتىنا قاتىنايتىن كولىكتەر ءماجبۇرلى تۇردە الماتى ارقىلى 250 شاقىرىم ارتىق ءجۇرىس جاساپ ءجۇر. مەركى – بۋرىلبايتال اۆتوموبيل جولى ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلەتىن ترانزيتكە وڭ اسەر ەتەدى. بيىل نەگىزگى جۇمىستاردى اياقتاپ، قوزعالىستى جانداندىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز»، دەيدى ۆيتسە-مينيستر.

جىل سوڭىنا دەيىن ورتالىق ازيا رەس­پۋبليكالارىن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شىعىس سىبىرىمەن، سونداي-اق قازاقستان­نىڭ وڭتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەرىن بايلانىستىراتىن حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىز – تالدىقورعان – وسكەمەن (768 شاقىرىم) ۋچاسكەسىنىڭ قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى اياقتالماق. سونىمەن قاتار ءۇشارال – دوستىق (180 شاقىرىم) اۆتوجولى قايتا جاڭارتىلۋدا. بيىل قوزعالىس جاندانىپ، كەلەسى جىلى جۇمىستار تولىق اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. اتالعان اۆتوجولدار الاكولدەگى تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋدا ۇلكەن ماڭىزعا يە.

«اقتوبە – اتىراۋ – استراحان باعىتى قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارىنا دەيىن ناشار كۇيدە بولعان ەدى. سوندىقتان اقتوبە مەن اتىراۋ، اقتاۋ قالالارى اراسىنداعى كولىك قاتىناسى ءماجبۇرلى تۇردە ورال شاھارى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلدى. ارتىق ءجۇرىس 500 شاقىرىمدى قۇرادى. قازىر قۇرىلىس جۇمىستارى اۆتوجولدىڭ بارلىق ۋچاسكەسىندە ءجۇرىپ جاتىر. بيىل قاندىاعاش – ماقات (327 شاقىرىم) ۋچاسكەسىن اياقتاپ، ءدالىزدىڭ قوز­عا­لىسىن قامتاماسىز ەتەمىز. كەيىن 2022-2023 جىلدارى تولىقتاي پاي­دالانۋعا بەرىلەدى»، دەيدى يندۋستريا جانە ينف­را­قۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى.

الماتى قالاسىنداعى «التىن وردا» بازارى اۋدانىنداعى اۆتوجول ۋچاسكەسى قازان ايىنىڭ سوڭىندا اشىلماق. بۇگىن­دە نەگىزگى جۇمىستار اياقتالعان. اتال­عان ۋچاسكەدە ترانزيتتىك كولىكتىڭ ءوتۋى ءۇشىن ەستاكادانىڭ قۇرىلىسى جەدەل جۇر­گىزىلۋدە. بۇل اۆتوجولدىڭ اتالعان ۋچاس­كە­سىندەگى قوزعالىستىڭ قاۋىپسىزدىگىن ايتار­لىقتاي جاقسارتادى.

اقىلى جول ءھام اقىلدى جۇيە

ال ەندى وسى جولداردىڭ قۇرىلىسىنا قانشا قارجى جۇمسالادى؟ «وزگە ەلدەر­مەن سالىستىرعاندا قازاقستانداعى اۆتو­جول قۇرىلىسىنىڭ قۇنى جوعارى» دە­گەن پىكىر اراگىدىك ايتىلىپ ءجۇر. ۆيتسە-مي­نيستر بەرىك كاماليەۆ مۇنىمەن كەلىس­پەي­دى. ايتۋىنشا، الەمدە 1 شاقىرىم جول ءۇشىن ورتاشا ەسەپپەن 5-15 ملن دوللار جۇم­­سا­لادى. ال قازاقستاندا بۇل كورسەت­كىش 1 ملن دوللارعا تەڭ. ياعني بىرنەشە ەسە ارزان.

وسى ورايدا، قازاقستاننىڭ اقىلى جولدار جۇيەسىن قارقىندى تۇردە ەنگىزىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن ءجون. بىراق بۇعان قاتىستى دا جولاۋشىلار تاراپىنان شاعىم بارىن جاقسى بىلەمىز. اسىرەسە، اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى تاراپىنان نارازىلىق وقيعالارى ورىن الدى. نەگىزىنەن شاعىمدار جۇك كولىكتەرىنە ارنالعان ءتاريفتىڭ جوعارىلىعىنا بايلانىستى.

«اقىلى جولمەن ءجۇرۋ تاريفتەرى 2013 جىلى العاشقى اقىلى ۋچاسكە ەنگىزىلگەن كەزدەگى دەڭگەيدە ساقتالىپ قالعانىن اتاپ وتكەن ءجون. جەڭىل اۆتوكولىكتەر 1 شاقىرىمعا 1 تەڭگە تولەيدى. ال جۇك كولىكتەرى ءۇشىن جۇك كوتەرىمدىلىگىنە بايلانىستى 1 شاقىرىمعا 5-25 تەڭگە بەلگىلەنگەن. سالىستىرار بولساق، ىرگەلەس جاتقان رەسەيدە جەڭىل اۆتوكولىكتەر 1 شاقىرىمعا 7 تەڭگە، جۇك كولىكتەرى 7-55 تەڭگە تولەيدى. ەۋروپا ەلدەرىندەگى تاريف ءتىپتى جوعارى. ءبىزدىڭ ەلمەن سالىستىرعاندا، جۇك كولىكتەرىنىڭ ءتاريفى 5 ەسە، جەڭىل اۆتوكولىكتەردىڭ تولەمى 20 ەسە جوعارى»، دەيدى ۆيتسە-مينيستر.

بۇل رەتتە وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءبىرىنشى ساناتتاعى 1،8 مىڭ شاقىرىم ۋچاسكەگە اقىلى جۇيەنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. قازىر دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ال تاريف 2013 جىلى بەكىتىلگەن دەڭگەيدە ساقتالماق. بۇدان تۇسكەن قارجى جۇيەنىڭ شىعىندارىن جابۋعا، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اقىلى جولمەن جۇرگىسى كەلمەيتىندەرگە بالامالى باعىتتار ۇسىنىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. 2025 جىلعا دەيىن اقىلى جۇيەنى رەسپۋبليكالىق اۆتوموبيل جولدارىنىڭ 11 مىڭ شاقىرىمىنا ەنگىزۋ كوزدەلگەن.

«قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانيا­سى» اق باسقارما توراعاسى اسقار مۇرات­ ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا وسى جىلدىڭ ناۋ­رىز ايىنىڭ سوڭىندا 5،8 مىڭ شاقىرىم اۆتوجولعا تولەم الۋ جۇيەسىنىڭ 94 اركاسى ورناتىلعان. ءساۋىر-مامىر ايلارىندا تولەماقى الۋ جۇيەسى تەستىلىك رەجىمدە پايدالانۋعا بەرىلدى. ماۋسىم ايىندا ءبىرجولا ەنگىزۋ جوسپارلانعان ەدى. الايدا تاسىمالداۋشىلار تاراپىنان تۋىندا­عان نارازىلىقتارعا بايلانىستى اقى­لى جۇيەنى ەنگىزۋ كۇزگە اۋىستىرىلدى. بۇل رەتتە تاسىمالداۋشىلار جولداردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدى، تاريفتەردى تومەندەتۋدى تالاپ ەتكەن.

ء«بىرىنشى ساناتتاعى جولداردىڭ ءتاريفى 1 شاقىرىم ءۇشىن 5-25 تەڭگە مول­شەرىندە وزگەرىسسىز قالادى. ال ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ساناتتاعى جولدار بويىن­شا تولەم جايلىلىق دەڭگەيىنە بايلانىس­تى تومەندەتۋ كوەففيتسيەنتىن قولدانا وتىرىپ، جۇك كولىكتەرىنەن عانا الىنادى. قازاقستاننىڭ جول عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ساناتتار ءۇشىن ءتاريفتى انىقتاۋدىڭ ءتيىستى ادىستەمەسىن ازىرلەدى. قازىرگى تاڭدا ادىس­تەمە قوعامدىق ۇيىمدار مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قا­راۋىندا»، دەيدى اسقار مۇرات ۇلى.

جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي، بيىل 5،8 مىڭ شاقىرىم جول كەزەڭ-كەزەڭىمەن اقىلى جۇيەگە قوسىلادى. تارقاتا ايتساق، ءبىرىنشى كەزەڭدە 1 قازاننان قاراشاعا دەيىن ءبىرىنشى ساناتتاعى 1،8 مىڭ شاقىرىم جولعا جاڭا جۇيە ەنگىزىلەدى. سونداي-اق 7 ۋچاسكە قوسىلۋعا دايىن تۇر. بۇلار – نۇر-سۇلتان – پاۆلودار، شىمكەنت – وزبەكستان شەكاراسى، شىمكەنت – قىزىلوردا، شىمكەنت – تاراز، تاراز – قاينار، قاپشاعاي – تالدىقورعان، نۇر-سۇلتان – كوكشەتاۋ – پەتروپاۆل. ەكىنشى كەزەڭدە جىل سوڭىنا دەيىن ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ساناتتاعى 4 مىڭ شاقىرىمدىق جول دايىن بولادى دەپ كۇتىلۋدە.

حالىق تاراپىنان ءجيى سىنعا ۇشىراي­تىن سالانىڭ ءبىرى – جول بويىنداعى سەرۆيس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2025 جىلعا دەيىن بارلىق جولداردى ۇلتتىق ستاندارت تالاپتارىنا ساي كەلەتىن جول بويىنداعى قىزمەت كورسەتۋ نىساندارىمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى جۇكتەلگەن.

جول اكتيۆتەرى ۇلتتىق ساپا ورتا­لىعىنىڭ باس ديرەكتورى زامير ساعىنوۆ­تىڭ ايتۋىنشا، ورتالىق جول قۇرىلى­سىندا پايدالاناتىن ماتەريال­دار­دىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ مەن ساراپتاۋ باعىتىنداعى جۇمىس كولەمىن جىلدان-جىلعا ۇلعايتىپ كەلەدى. بيىل وسى باعىتتاعى جۇمىس­تار رەس­­پۋب­­ليكالىق جولدىڭ 100 پايىزىن، جەر­گىلىكتى جولداردىڭ 88 پايىزىن قامتىعان.

«جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىزدى­عىنا كوپتەگەن فاكتور اسەر ەتۋدە. سونىڭ نەگىزگىسى – تەحنيكالىق قاداعالاۋ قىزمەتى­نىڭ سالعىرتتىعى.  وسى جىلدىڭ 8 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋ باسقارماسىنا تەحنيكالىق قاداعالاۋ قىزمەتىنە قاتىستى 59 حات جولداندى. 12 تەحنيكالىق قاداعالاۋ اتتەستاتىنىڭ قولدانىسى توقتاتىلىپ، 12،2 ملن تەڭگەگە ايىپپۇل سالىندى»، دەيدى زامير ساعىنوۆ.

تۇيىندەي كەلە ايتارىمىز، جىل وتكەن سايىن جول قۇرىلىسى دا، جول ساپاسى دا جاقسارىپ كەلەدى. دەگەنمەن، كەمشىلىكتەر ءالى دە بار. جەتىلدىرەتىن تۇستار دا جەتەرلىك. مۇنىڭ ءبارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن رەتتەلە بەرەرى داۋسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى تۇرعىندارى سۋسىز قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:57

كانەلونى اۋىر شايقاس كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 12:18

ۇقساس جاڭالىقتار