ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

سيقىرلى ساز

35 رەت كورسەتىلدى

ارقا ءوڭىرى قاشاننان ونەرگە باي، ساز قونعان، ءسوز دارىعان ارداقتى مەكەن. ۇلى دالانىڭ سان عاسىر تاريحىن قوبىز بەن دومبىرانىڭ قۋ شاناعىندا سارناتقان نەبىر تالانت وسىناۋ ولكەدەن ونەرگە ات قوستى. ارينە، سايىن سارىارقادان ەسكەن ۇلى سارىندار تۋرالى ايتقاندا ءبىزدىڭ قۇلاعىمىزعا ۇلتىمىزدىڭ ءتول اسپاپتارىنان توگىلگەن قويۋ ساز ءبىرىنشى بولىپ جەتەتىنى راس. الايدا ءبىز وركەسترلەردىڭ ىشىندەگى ەڭ جوعارى دارەجەلىسى – سيمفونيالىق وركەستر تۋرالى دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ونەردىڭ كۇردەلى بۇل سالاسى دا ارقا دالاسىنان اسقاق قارايدى. ايتالىق، ق.بايجانوۆ اتىنداعى قاراعاندى كونتسەرتتىك بىرلەستىگىنىڭ ەركەعالي راحماديەۆ اتىنداعى سيمفونيالىق وركەسترى ءوزىنىڭ شيرەك عاسىردان استام تاريحىندا تالاي بەلەستەردى باعىندىرعان ىرگەلى ۇجىم.

وسىناۋ شاعىن جازبامىزدا اتالعان وركەستردىڭ قىسقاشا تاريحىن تىزبەلەي ءوتىپ، ونەر ورداسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردان باستاپ، وعان تالماي قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان قايراتكەر تۇلعالار تۋرالى تولعانعاندى ءجون كوردىك. سەبەبى بۇگىنگى ساياسات ونەردى ەكونوميكانىڭ كولەڭكەسىندە قالدىرىپ، رۋحاني دارەجەمىزدىڭ، ادامي قۇندىلىقتارىمىزدىڭ كۇننەن-كۇنگە قۇلدىراپ بارا جاتقانى اششى دا بولسا شىندىق.

ق.بايجانوۆ اتىنداعى قاراعاندى كونتسەرتتىك بىرلەستىگىنىڭ ە.راحماديەۆ اتىنداعى سيمفونيالىق وركەسترى 1983 جىلى قۇرىلعان بولاتىن. جالپى، وركەستردىڭ نەگىزىن قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى كونسەرۆاتورياسىنىڭ تۇلەكتەرى قۇراعان ەكەن.

ارينە، قاراپايىم بىزدەر ءۇشىن وركەستر دەپ جالپىلاما ايتا سالۋىمىزعا وڭاي بولعانىمەن، ساحناداعى ءار دىبىستىڭ ءوز اسپابى، ءوز ورىنداۋشىسى بار. سكريپكا، ۆيولونچەل، كونتراباس، فلەيتا، كلارنەت، فاگوت، ۆالتورنا، ترۋبا، ترومبون، تۋبا سىندى كۇردەلى اسپاپتاردان شىعاتىن ءار دىبىس ءبىر-ءبىر الەم. ال ەندى سولاردى ءبىر ارناعا توعىستىرىپ تۇتاس شىعارماعا قيۋلاستىرۋ استە وڭاي بولماسا كەرەك.

وركەستردىڭ تۇڭعىش ديريجەرى جانە جاستاردىڭ تالىمگەر-ۇستازى قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، پروفەسسور تولەپبەرگەن ابدىراشەۆ بولىپتى. بۇگىنگى تاڭدا وركەستردە كاسىبي كانىگى شەبەر 65 مۋزىكانت جۇمىس ىستەپ، جىلىنا الپىستان استام كونتسەرت بەرەدى ەكەن.

وركەستردىڭ ولەگ سەمچەنكوۆ، يگور ان­درەي­چەنكو، تاتيانا پەرەدەرو، يرينا ۆوروبەۆا، الەكساندر سەۆوستيانوۆ، بالعابەك سماعۇلوۆ، ءمۇنيرا مۇحاجانوۆا سياقتى ارتىستەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتۇرلى ناگراداسىمەن ماراپاتتالىپتى. ونەر مەن مادەنيەتكە قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان 38 جىلدا سيمفونيالىق وركەستر باتىس ەۋروپانىڭ كوپتەگەن مۋزىكاسىن، جاۋھار شىعارمالارىن ورىنداعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىندە بۇل ونەر ۇجىمىنىڭ رەپەرتۋارىندا 700-دەن استام قازاق حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ، قازىرگى اۆتورلاردىڭ، الەم جانە ورىس كلاسسيكاسىنىڭ ۇزدىك شىعارمالارى بار. سوناۋ گايدن، موتسارت، بەتحوۆەن، برامس، شۋبەرت پەن مەندەلسوننىڭ شىعارمالارىنان باستاپ، ورىس كلاسسيكاسى سانالاتىن گلينكانىڭ، مۋسورگسكيدىڭ، ءبوروديننىڭ، چايكوۆسكيدىڭ شىعارمالارىمەن جالعاساتىن باي رەپەرتۋار ءوز تىڭدارماندارىن ار­قاشان جالىقتىرماي كەلەدى.           

وركەستر شىعارماشىلىعىنىڭ ايرىقشا بولىگىن قازاقستان كومپوزيتورلارىنىڭ مۋزىكاسى قۇرايتىنىن دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ايتالىق، وركەسترگە بۇگىندە اتى بەرىلگەن ە.راحماديەۆتەن باس­تاپ، ش.قاجىعاليەۆ، ە.سەركەباەۆ، ع.جۇبانوۆا، م.ساعاتوۆ، ءا.بەستىباەۆ سياقتى كەڭ تانىلعان، بەلگىلى قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ ەسىمدەرى مەن شىعار­مالارى وركەستردىڭ كونتسەرتتىك باعدار­لامالارىنان ەشقاشان تۇسكەن ەمەس. وركەستردىڭ ەركەعالي راحماديەۆتىڭ اتىمەن اتالۋى دا – ۇلكەن تاريح. ەركەعالي راحماديەۆ دەگەندە كوز الدىڭىزعا ۇلت ونەرىن زاڭعار بيىككە كوتەرگەن الىپ تۇلعا، سيمفونيالىق جانردىڭ نەگىزىن قالاۋشى قايراتكەر ەلەستەيدى. شىعارمالارىنىڭ ءبارى بۇگىندە «التىن قوردا» تۇر. ۇلتتىق مۋزىكانى جاڭعىرتىپ، 6 وپەرا، ونداعان داۋىستى سيمفونيا مەن كانتاتا جازىپ، يۋنەسكو بويىنشا مويىندالعان تۇلعا بىزدە بۇرىن-سوڭدى بولماعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. قالي بايجانوۆ اتىنداعى كونتسەرتتىك بىرلەستىك پەن وسى سيمفونيالىق وركەستردى ساقتاپ قالۋعا دا ەڭبەگى سىڭگەن ونەرپاز.

ءار جىلدارى وركەسترمەن بىرلەسىپ بۇكىل الەمگە تانىمال مۋزىكانت-ۆيرتۋوزدار دا جۇمىس ىستەدى. بىرقاتارىن اتاپ كەتسەك، ل.ۆلاسەنكو، ە.گراچ، ا.سەۆيدوۆ، ۆ.پيكايزەن، ت.گريندەنكو، ۆ.سە­لي­ۆوحين، ن.ۇسەنباەۆا، ج.باسپاقوۆا، ز.سوت­كيلاۆا، م.بيسەنعاليەۆ، ا.مۇساحودجاەۆا، ج.اۋ­باكىروۆا، گ.مىرزابەكوۆا، ءا.دىنىشەۆتەر بولسا، دي­ريجەرلەردەن رەسەيدىڭ، تاتارستان مەن قا­زاق­­ستاننىڭ حالىق ءارتىسى فۋات مانسۋروۆ، تاتار­­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى رەنات سالا­ۆاتوۆ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق ءارتىسى تولەپبەرگەن ابدىراشەۆ، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى قانات احمەتوۆ، يمانت كوتسينشتار بار.

سيمفونيالىق وركەستردىڭ جوعارىدا اتالعان ايگىلى ديريجەرلەرىمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋىنىڭ ءوزى ۇجىمنىڭ كاسىبي دەڭگەيىن ءوسىرىپ، مۋزىكانتتاردىڭ ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىن شىڭداي تۇسەدى. ور­كەستردىڭ باس ديريجەرى بۇكىلرەسەيلىك كونكۋرستىڭ لاۋرەاتى پەتر گريبانوۆتىڭ ۇزدىك ىسكەرلىك باس­شىلىعى مەن مۋزىكانتتاردىڭ جوعارى كاسىبي شەبەرلىگىنىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى تاڭدا ۇجىم دۇ­نيەجۇزىنە كەڭ تانىلىپ، مويىندالعان جانە قازاقستان بويىنشا ەڭ ۇزدىك وركەستردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. وركەستر فرانتسيا، يسپانيا، تۇركيا، گەرمانيا، قىتاي، رەسەي ەلدەرىندە گاسترولدىك ساپارلارمەن بولىپ، الەمنىڭ ايگىلى زالدارىندا كونتسەرتتەر قويىپ، كورەرمەندەردىڭ قۇرمەتى مەن ىستىق ىقىلاسىنا تالاي مارتە بولەنىپ كەلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، قاراعاندىنىڭ بۇل سيمفونيالىق وركەسترى قازاقستاندىق ورىنداۋشىلىق ونەردى شەتەلدەردە لايىقتى تانىتا الىپ كەلە جاتقان، ءوز شەبەرلىكتەرىن شىنايى دالەلدەگەن جانە ونى كورسەتۋگە ارقاشان دايىن جوعارى كاسىبي دەڭگەيلى ۇجىم دەۋگە بولادى. وسى ورايدا ءبىز مىنا ماسەلەنى ەسكەرمەي كەلە جاتقان سياقتىمىز. وسىنشاما تالانتتى تۇلعالار قىزمەت ەتكەن، الەمگە ۇيالماي تانىستىرا الار رەپەرتۋارى باي، تاريحى بار تاماشا وركەستردىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن اكادەميالىق اتاق الماۋى ءبىرتۇرلى ىڭعايسىز. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى بۇل رەتتە ەلىمىزدىڭ جاقسى اتىن جاھانعا ءار قىرىنا تانىتىپ كەلە جاتقان ۇجىم­داردى، جەكەلەگەن تۇلعالاردى ءاردايىم قولداپ وتىرعانى ءجون. ق.بايجانوۆ اتىنداعى قاراعاندى كونتسەرتتىك بىرلەستىگىنىڭ ەركەعالي راحماديەۆ اتىنداعى سيمفونيالىق وركەسترىن قولداۋ – ول جاڭا قازاقستاننىڭ جاسامپاز كەلبەتىن قالىپتاستىرادى. ونسىز دا جىل سايىن ءتۇرلى حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتتارى اتانىپ جۇرگەن كاسىبي ۇجىمنىڭ الار اسۋلارى ءالى دە الدا بولۋى كەرەك.

التايدان اتىراۋعا دەيىنگى ۇلان-عايىر اۋماق­تى الىپ جاتقان اتىرابىمىزدىڭ مول ونەرىن مەڭزەپ كەزىندە ەتنوگراف عالىم گريگوري پوتانين: «ماعان بۇكىل قازاق دالاسى ءان سالىپ تۇرعانداي بولىپ كورىنەدى» دەپتى. سول سياقتى كەڭ ولكەمىزدىڭ كەندى شاھارىنداعى وسىناۋ وركەستردىڭ دە ءار نوتاسى قازاق دالاسىن سيمفونيانىڭ سيقىرلى سازىنا بولەپ كەلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى تۇرعىندارى سۋسىز قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 15:57

كانەلونى اۋىر شايقاس كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 12:18

ۇقساس جاڭالىقتار