ەكولوگيا • 16 قىركۇيەك، 2021

كىشى تالدىكولدىڭ مانحەتتەننەن نەسى كەم؟

140 رەت كورسەتىلدى

بىرنەشە جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىعى كەزىندە وقىرمانعا اقپارات جەتكىزۋ ءۇشىن نيۋ-يورك قالاسىنا بارعان ەدىك. وسى ساپارىمىزدا امەريكالىقتاردىڭ بەتون عيماراتتار مەن اسەم تابيعاتتى ۇيلەستىرە بىلگەنىنە كۋا بولدىق.

بۇۇ-نىڭ باس كەڭسەسى شاھارداعى مانحەتتەن دەپ اتالاتىن بولىگىندە ورنالاسقان. بۇل سوناۋ XX عاسىردىڭ باسىندا وركەندەۋ جولىنا تۇسكەن، 1930-شى جىلداردىڭ وزىندە اسپانمەن تالاسقان بيىك-بيىك عيماراتتار سالىنا باستاعان ءوڭىر. اۋماعى دا ۇلكەن ەمەس. ەلورداداعى سارىارقا اۋدانىمەن شامالاس. قازىرگى تاڭدا قالا بيزنەس پەن تىرشىلىكتىڭ قايناعان ورتاسى سانالادى. برودۆەيدى بىلمەيتىن ادام كەمدە-كەم. «ەمپاير ستەيت بيلدينگ»، «تايمس سكۆەر» عيماراتتارى وقىرمانعا جاقسى تانىس. «مەديسون سكۆەر گاردەندە» تالاي مارتە گەننادي گولوۆكين ونەر كورسەتىپ، مۇقىم قازاقتى جەڭىسىمەن ءتانتى ەتكەنى ءمالىم. بۇكىل قارجىلىق اكتسيالاردىڭ وتانى سانالاتىن Wall Street-كە جەر جاھاننىڭ بۇكىل بۇرىشىنان قارجىگەرلەر اعىلادى. مۇنداعى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتى الەمدەگى ەڭ وزىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى.

«الەمدىك ساۋدا ورتالىعىنىڭ» ءوزى نەگە تۇرادى؟! بۇگىندە شاھارداعى ەڭ بيىك عيمارات شارتاراپتان اعىلعان تۋريستەردىڭ كوز قۋا­نىشىنا اينالعان. بۇل كەشەننىڭ تاريحى قاسىرەتتەن حابار بەرەدى. ەستەرىڭىزدە بولسا، 2001 جىلى 11 قىركۇيەكتە «ەگىزدەر» دەپ اتالاتىن الەمدىك ساۋدا ورتالىعى عيماراتتارىنا تەرروريستىك شابۋىل جاسالعان ەدى.

قازىر ونىڭ ورىنان Ground Zero دەپ اتالاتىن مەموريال ورنالاسقان. وندا تەرروريستىك شابۋىلدان قازا تاپقانداردىڭ ەسىمى جازىلعان. مەموريال تۇڭعيىققا باتىپ جاتقان سۋ ىسپەتتى بەينەلەنگەن. بۇل دا امەريكالىقتاردىڭ قازا تاپقانداردى ەستەن شىعارماۋعا تالپىنعانىن كورسەتەدى. ايتپەسە، سىنىق سۇيەم جەرى ميل­ليونداعان دوللار تۇراتىن مانحەتتەندە مەموريال جاساۋ ارزانعا تۇسپەيدى.

مانحەتتەندى باسقا قالالاردان ەرەك­شەلەيتىن نىساننىڭ ءبىرى – ورتالىق پارك. اتالعان ساياباق اقش-قا عانا ەمەس، بۇكىل الەمگە تانىمال. ورتالىق پارك 341 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتىر. بۇگىندە ول – تۋريستەردىڭ سۇيىكتى ورىندارىنىڭ ءبىرى. جىل سايىن وسى جەردى كورۋگە 50 ميلليونداي ادام كەلەدى ەكەن. تاڭعالارلىعى، بۇرىن بۇل ماڭدا ەشتەڭە بولماعان. ساياباقتى تولىق قولدان جاساپ شىققان. ويتكەنى تەمىر مەن بەتوننان سالىنعان بيىك-بيىك عيماراتتاردىڭ اراسىندا جاسىل جەلەك اۋاداي قاجەت. مۇنى قالا ارحيتەكتورلارى جاقسى ءتۇسىندى. سوندىقتان ورتالىق پارككە ارنايى جەر ءبولىپ، جاساندى كولدەر مەن توعاندار سالدى. وسىلايشا، مانحەتتەننىڭ جاسىل جەلەكتى «وكپەسى» پايدا بولدى.

كەيىنگى ۋاقىتتا نيۋ-يورك قالاسىنىڭ اكىمدىگى ساياباقتى جاڭارتۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ وتىر. ماسەلەن، ءبىر عانا «دەلاكورتە» تەاترىن جوندەۋگە 110 ميلليون دوللار جۇمسالدى. «لاسكەر-رينك» الاڭقايىن جاڭعىرتۋعا 150 ميلليون دوللار قارجى بولىنگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە، ورتالىق پارك سەرۋەندەيتىن ايماق قانا ەمەس، قالاعا مول قاراجات ءتۇسىرىپ وتىر. ساياباق شاھار قازىناسىنا جىل سايىن شامامەن ميلليارد دوللار پايدا اكەلەدى ەكەن. الدا-جالدا Central park-ءتى وسى كۇيىندە ساتا قالسا، قۇنى 39 تريلليون دوللاردى قۇرايدى.

...ەلوردانىڭ ماڭىندا كىشى تالدىكول كولى بار. ەسىل وزەنىنىڭ ماڭىندا تابيعي جولمەن قالىپتاسقان كولدىڭ وڭىرمەن بايلانىسى تەرەڭ. اشارشىلىق جىلدارىندا تۇرعىندار تالدىكولدەن بالىق اۋلاپ، قۇستاردىڭ جۇمىرتقاسىن تالعاجاۋ ەتىپ كۇنەلتكەن ەكەن.

كەڭەس ۇكىمەتى تۇسىندا كولگە قالانىڭ قالدىق سۋى توگىلىپ، ول بەرتىنگە دەيىن جال­عاس­تى. سونىڭ كەسىرىنەن كول ماڭىنان ساسىق ءيىس شىعاتىن ەدى. وكىنىشكە قاراي، نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمشىلىگى وسى ماسەلەنى سىلتاۋراتىپ، كولدى كەپتىرىپ، ورنىنا بەتون ۇيلەر سالۋعا شەشىم قابىلداعان كورىنەدى. سوعان بايلانىستى كەيىنگى كەزدە كەپتىرۋ جانە قۇرىلىس جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. تۇرعىندار مەن عىلىمي ورتا بۇعان نارازى. الايدا ولاردىڭ نازىنا قۇلاق اساتىن اكىمدىك جوق. ءبىر قىزىعى، مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە قۇنى تريلليونداعان دوللاردى قۇرايتىن پاركتى قولدان جاساپ، پايداسىن كورىپ وتىر. بىزدە تابيعي كولدى قولدان قۇرعاتىپ، ورنىنا عيمارات سالماقپىز. مانحەتتەندەگىدەي سىنىق سۇيەم جەر تاپپاي وتىرعانىمىز جوق. قۇدايعا شۇكىر، ۇلى دالانىڭ مىنا باسى مەن انا باسى جەتەدى. ەندەشە، تابيعي كولدى قۇرعاتۋعا نەگىز جوق. ساسىق ءيىس شىقسا، كولدى تازارتىپ، تابيعي قورىق جاساۋ قاجەت. ايتپاقشى، تاياۋ­­­­دا مانحەتتەندەگى «ەگىزدەر» عيماراتىنا تەر­رو­ريستىك شابۋىل جاسالعانىنا جيىرما جىل تولدى. ال كىشى تالدىكولگە بۇرىن-سوڭدى كەل­مە­گەن قىزىل قوقيقازدار قوندى. بۇل تابيعات انانىڭ وزىنە ادامداردىڭ نازارىن اۋدارعىسى كەلگەن يشاراسى بولار.

سوڭعى جاڭالىقتار

قانشا ادام ۆاكتسينا سالدىردى؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:40

847 ادام كوروناۆيرۋس جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:00

ۇقساس جاڭالىقتار