دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسويدىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا سوڭعى ەكى اپتادا اۋرۋشاڭدىق 35%-عا تومەندەدى. سوڭعى اپتادا رەسپۋبليكا بويىنشا سىرقاتتانۋشىلىق دەڭگەيى اپتاسىنا 31 مىڭنان 25 مىڭعا دەيىن 14%-عا تومەندەدى. «ددۇ باعالاۋى بويىنشا قازاقستاندا رەپرودۋكتيۆتى سان سوڭعى ءتورت اپتا ىشىندە ءبىر ساننان تومەن, بۇل پاندەميا باقىلاۋدا ەكەنىن جانە سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ تۇراقتى تومەندەگەنىن كورسەتەدى», دەدى ا.تسوي.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ەكى اپتادا رەسپۋبليكانىڭ 5 ءوڭىرى «قىزىل ايماقتان» «سارى ايماققا» كوشتى, ولار: شىعىس قازاقستان, جامبىل, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى. تۇركىستان وبلىسى «جاسىل ايماقتا». قالعان 11 ايماق – «قىزىل ايماقتا». مينيستر اتاپ وتكەندەي, ەپيدەميالىق جاعدايدىڭ وڭ ديناميكاسى اۋىرعانداردىڭ سانىمەن سالىستىرعاندا, ساۋىعىپ شىققان ناۋقاستار سانىنىڭ ارتۋىمەن دە دالەلدەنەدى. سونىمەن, سوڭعى اپتادا ساۋىعىپ شىققان ناۋقاستاردىڭ سانى اپتا ىشىندە اۋرۋعا شالدىققاندار سانىنان 1,5 ەسە كوپ بولدى. ينفەكتسيالىق جانە رەانيماتسيالىق توسەكتەردىڭ جۇكتەمەسى 35%-عا دەيىن تومەندەدى. بۇگىنگى تاڭدا ۆاكتسينانىڭ ءبىرىنشى كومپونەنتىن 7,1 ملن-عا جۋىق ادام, ەكىنشى كومپونەنتىن 6 ملن ادام الدى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ا.مامين باتىس قازاقستان جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا ۆاكتسينامەن قامتۋدى ۇلعايتۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنىن ايتىپ, قازىرگى باستى مىندەت «قىزىل ايماقتا» ورنالاسقان وڭىرلەردە سىرقاتتانۋشىلىق دەڭگەيىن تۇراقتى تومەندەتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءۇشىن سانيتارلىق-ەپيدەميالىق احۋال, اسىرەسە الماتى, نۇر-سۇلتان, شىمكەنت قالالارىندا, قاراعاندى, پاۆلودار, اقمولا وبلىستارىندا تۇراقتى باقىلاۋدا بولۋعا ءتيىس. ۇكىمەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا سانيتارلىق نورمالاردىڭ ساقتالۋىن ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ 2021 جىلعى قاڭتار-تامىز ايلارىنداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىنىڭ قورىتىندىلارى قارالدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەسەپتى كەزەڭدە ناقتى جانە قىزمەت كورسەتۋ سەكتورلارىندا ءوسۋدىڭ وڭ ديناميكاسى, ءوندىرۋشى ەمەس سەكتورلارداعى ينۆەستيتسيانىڭ جوعارى ءوسۋى, ساۋدا بالانسىنىڭ وڭ سالدوسىنىڭ ساقتالۋى بايقالۋدا. «وسى جىلدىڭ قاڭتار-تامىزىندا ناقتى سەكتورداعى ءوسىم 3,5%-دى قۇرادى» دەدى ول. قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك 2,3%-عا دەيىن ءوستى. وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارى بويىنشا فارماتسەۆتيكالىق ءونىم ءوندىرۋ – 40,8%, ماشينا جاساۋ – 23,9%, ونىڭ ىشىندە اۆتوموبيل جاساۋ – 34,2%, ۆاگوندار مەن لوكوموتيۆتەر ءوندىرىسى – 48,9%, قۇرىلىس ماتەريالدارى – 11,6%, پلاستماسسا بۇيىمدارى – 26,5%, دايىن مەتالل بۇيىمدارى – 18,6%, كيىم – 16,3% جانە جيھاز 16% دەڭگەيىندە سەرپىندى ءوسىم كورسەتىپ وتىر. وسى جىلدىڭ سەگىز ايىندا ورىندالعان قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 11,4%-عا ءوسىپ, قۇرىلىس سەكتورى جوعارى قارقىن كورسەتۋدە. كورسەتكىشتىڭ وڭ ءوسىمى بارلىق ءوڭىر بويىنشا تىركەلگەن.
ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى ءساۋىر مەن تامىز ارالىعىندا جىلدىق ينفلياتسيا 7%-دان 8,7%-عا دەيىن جىلدامدادى. باعانىڭ اي سايىنعى ءوسۋى 2008 جىلدان بەرى العاش رەت تامىزدا ەڭ جوعارى بولدى. ينفلياتسيانىڭ ءوسۋ سەرپىنى مەن فاكتورلارى, ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋ قارقىنى جانە سايكەسىنشە سۇرانىس تاراپىنان كۇشەيىپ كەلە جاتقان ينفلياتسياعا قارسى قىسىمدى ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك بيىل 13 قىركۇيەكتە بازالىق ستاۆكانى 9,5%-عا دەيىن 0,25 پايىزدىق تارماققا كوتەردى. ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋى ءۇشىن شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتۋى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى اياسىندا تەڭگەنىڭ قۇبىلمالىلىعىن رەتتەدى. ءبىر اي ىشىندە ۇلتتىق ۆاليۋتا ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن 425,42 تەڭگەگە دەيىن 0,2%-عا السىرەدى.
ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى بيىلعى تامىز سوڭىندا 56,9 ملرد دوللار بولدى. بيىلعى تامىزدا ۇلتتىق قورعا تۇسكەن تۇسىمدەر 420 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە شەتەل ۆاليۋتاسىندا 506 ملن دوللار نەمەسە بالاماسىندا 215 ملرد تەڭگە بولدى. التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى ءبىر ايدا 1,8 ملرد دوللارعا ۇلعايىپ, بيىلعى تامىزدىڭ سوڭىندا 36,8 ملرد دوللاردى قۇرادى. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىن قوسا العاندا, جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەر ءبىر ايدا 1,8 ملرد-قا ۇلعايىپ, 93,7 ملرد دوللاردى قۇرادى.
بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرى جىل باسىنان بەرى زەينەتاقى جيناقتارىن الۋ قارقىنىنىڭ تومەندەۋى اياسىندا 52 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 0,4%-عا ۇلعايىپ, بيىلعى تامىزدىڭ سوڭىندا 12,9 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.
قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, 8 ايدا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 7, 139 ترلن تەڭگە سوماسىندا كىرىس ءتۇستى نەمەسە جوسپار 105,3%-عا اتقارىلدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 4,6 ترلن تەڭگە ءتۇستى نەمەسە جوسپار 100,7%-عا اتقارىلدى. «كىرىستەر بويىنشا جوسپار 30 ملرد تەڭگەگە اسىرا ورىندالدى, ونىڭ ىشىندە سالىقتار – 17 ملرد تگ. سالىقتار بويىنشا اسىرا ورىنداۋدىڭ نەگىزگى سومالارى ىشكى ءوندىرىس تاۋارلارىنا سالىناتىن قوسىلعان قۇن سالىعىنا, پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە سالىناتىن سالىققا, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنا تيەسىلى بولدى», دەدى ە.جاماۋباەۆ.
الايدا شيكى مۇنايعا سالىناتىن ەكسپورتتىق كەدەن باجى بويىنشا جوسپار ورىندالمادى. بۇل تەڭىز كەن ورنىندا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلۋىنە جانە شيكى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى بولدى.
جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ كىرىستەرى 115%-عا اتقارىلدى جانە 2,547 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. جوسپار 332 ملرد تەڭگەگە, ونىڭ ىشىندە سالىقتار بويىنشا 280 ملرد تەڭگەگە اسىرا ورىندالدى. كىرىستەر بويىنشا جوسپارلار بارلىق وڭىردە اسىرا ورىندالدى.
مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 99,2%-عا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 99,7%-عا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىستارى 98,8%-عا اتقارىلدى. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا بيۋدجەتتەردىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە اتقارىلۋ كورسەتكىشى جوعارى.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, بيىلعى 7 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ كولەمى 23,4%-عا ءوسىپ, 10,4 ملرد دوللاردى قۇرادى. سونىڭ ىشىندە, مىس پەن كاتودتاردىڭ ەكسپورتى 40%-عا ءوستى, سونداي-اق فەرروقورىتپالار جەتكىزۋ 26,7%-عا, بولات پروكاتىن جەتكىزۋ 95,4%-عا ءوستى.
سونىمەن بىرگە COVID-19 نەگىزىنەن قىزمەت كورسەتۋ نارىعىنا اسەر ەتتى. وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قىزمەتتەر ەكسپورتى 21,2%-عا نەمەسە 1,5 ملرد-تان 1,2 ملرد دوللارعا دەيىن قىسقاردى.
جىل باسىنان بەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 9,7%-عا ءوستى. جالپى وسۋدەگى ۇلەسى 5,9 پايىزدىق تارماقتى قۇراپ وتىرعان كوكونىستەر ەداۋىر قىمباتتادى. سونىمەن قاتار ىشكى نارىقتى جاڭا پىسكەن وتاندىق كوكونىستەرىمەن قانىقتىرۋ ناتيجەسىندە تامىز ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ باعالار تۇراقتانىپ, تومەندەي باستادى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل 8 ايدىڭ قورىتىندىسىندا ەلىمىزدىڭ وڭدەۋشى ونەركاسىبىندە وڭ ءۇردىس ساقتالدى. جيىنتىق كورسەتكىش 105,8% قۇرادى. «ماشينا جاساۋ سالاسىندا ءوسىم 23,9%-دى كۇرادى. اۆتوكولىك قۇرالدارى, ترەيلەرلەر جانە جارتىلاي تىركەمەلەر, ماشينالار مەن جابدىقتار ءوندىرىسى, وزگە دە كولىك قۇرالدارى, كومپيۋتەرلەر, ەلەكتروندىق جانە وپتيكالىق جابدىقتار, ەلەكتر جابدىقتارىن جاساۋ, جوندەۋ جانە ورناتۋ ارتتى», دەدى مينيستر.
ءتۇستى مەتاللۋرگيادا ناقتى كولەم يندەكسى 97,3%-دى قۇرادى. ماۋسىمدىق تومەندەۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تاپسىرىستار سانىنىڭ ازايۋىنا, «قازاقمىس كورپوراتسياسىنىڭ» قۇسمۇرىن كەنىشىندەگى ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق جەلىسىنىڭ جوسپارلى رەكونسترۋكتسياسىنا, سونداي-اق «قازمىرىش» كاسىپورنىنداعى جوسپارلى كۇردەلى جوندەۋگە بايلانىستى بولدى.
قۇرىلىس ماتەريالدارى ءوندىرىسى 111,6% بولدى. وعان جىلۋ وقشاۋلاعىش ماتەريالدار, پورتلاند-تسەمەنت, گيپس, كىرپىشتەر جانە قۇرىلىس ەرىتىندىلەرى ءوندىرىسىنىڭ ارتۋى ەسەبىنەن قول جەتكىزىلدى.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, كورسەتىلگەن كەزەڭدە 56,1 ملن توننا مۇناي جانە كوندەنسات ءوندىرىلدى. بۇل وسى جىلعا جوسپارلانعان كورسەتكىشتىڭ 99,3% قۇرايدى. ەسەپتى كەزەڭدە قاراشىعاناق جوباسىندا جوسپاردىڭ تولىق ورىندالماۋى بايقالادى. سەبەبى ورىنبور گاز وڭدەۋ زاۋىتىندا جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ جۇرگىزىلۋىنە وراي گازدى قابىلداۋ شەكتەلدى.
تەڭىز جوباسىندا اتالعان كەزەڭدە 17,1 ملن توننا مۇناي ءوندىرىلىپ, وسى جىلعى جوسپار 100% ورىندالدى. قاشاعاندا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 10,2 ملن توننانى قۇرادى, جوسپار 102% جۇزەگە استى. قاراشىعاناق جوباسى بويىنشا بۇل كورسەتكىش 7,8 ملن توننا بولدى. بۇل جوسپاردان 7% تومەن.
بيىلعى قاڭتار-تامىز ايلارىندا 44 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ حابارلاعانداي, وسى جىلدىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىندا جالپى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمى 2%-عا ۇلعايىپ, 2 887,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل ءوسىم نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىنداعى ءوندىرىس كولەمىنىڭ 3,6%-عا ۇلعايۋى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلدى.
«بۇل رەتتە وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرى 919,7 ملرد تەڭگەگە ءوندىرىلدى, بۇل ناقتى ماندە وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭى دەڭگەيىنەن 1,3%-عا از. تومەندەۋ ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە قالىپتاسقان توپىراق پەن اتموسفەرا قۇرعاقشىلىعىنا بايلانىستى ورىن الىپ, داقىلداردىڭ وسۋىنە, دامۋىنا تەرىس اسەر ەتتى», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ا.مامين قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كورسەتكىشتەرى پاندەمياعا دەيىنگى دەڭگەيگە جەتكەنىن جانە سەنىمدى قالپىنا كەلۋ سەرپىنىن كورسەتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بيىلعى سەگىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءىجو ءوسىمى 3%-دى قۇرادى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 5,8%-عا, ساۋدا سالاسىندا 9,1%-عا, بايلانىس سالاسىندا 12,8%-عا, سونداي-اق قۇرىلىستا 11,4%-عا ءوسۋ قارقىنىنىڭ كۇشەيۋى جالعاسۋدا. وسى جىلدىڭ 8 ايىندا ەلىمىزدە 8,9 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 10,5%-عا ارتىق.
بيىلعى قاڭتار-تامىز ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الماتى, جامبىل, قوستاناي, ماڭعىستاۋ وبلىستارى جانە شىمكەنت قالاسى بارلىق 7 نەگىزگى ماكروكورسەتكىش بويىنشا, اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ, قاراعاندى, قىزىلوردا, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى جانە نۇر-سۇلتان قالاسى 6 كورسەتكىش بويىنشا, شىعىس قازاقستان, تۇركىستان وبلىستارى مەن الماتى قالاسى 5 كورسەتكىش بويىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتتى. باتىس قازاقستان وبلىسى ەڭ تومەنگى كورسەتكىشكە يە.
ۇكىمەت باسشىسى اكىمدىكتەرگە كورسەتكىشتەردىڭ تومەندەۋى مەن باياۋلاۋى بايقالاتىن ەكونوميكا سەكتورلارىندا ءوسۋ قارقىنىن ارتتىرۋدى, ەكونوميكانى ودان ءارى ءارتاراپتاندىرۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ جانە جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جالعاستىرۋدى تاپسىردى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى مەن اكىمدەرگە باعانى ۇستاپ تۇرۋدى كۇشەيتۋ, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنە ينفلياتسياعا قارسى ارەكەت ەتۋ شارالارى كەشەنىن ىسكە اسىرۋدى ناقتى ۇيلەستىرۋ تاپسىرىلدى. «بارلىق وڭىرلەر الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جوسپارلانعان كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋدى جانە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ العا قويعان مىندەتتەردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت», دەدى ا.مامين.
ۇكىمەتتىڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا وڭىرلەردىڭ الداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە دايىندىعى قارالدى. جىلىتۋ ماۋسىمىنا ازىرلىك بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆ باياندادى.
ۇكىمەت باسشىسى اكىمدىكتەرگە ينجەنەرلىك جەلىلەردە, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىلەرى مەن ۇيلەردە جوسپارلانعان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ءبارىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدە اياقتاۋدى, اسا قىسقا مەرزىمدە جىلىتۋ ماۋسىمىن وتكىزۋگە ازىرلىك پاسپورتتارىن الۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جۇكتەدى. سونداي-اق بارلىق اۆتونومدى جىلۋ كوزدەرىن وتىننىڭ نورماتيۆتىك قورىمەن قامتاماسىز ەتۋدى, كومىر تاپشىلىعىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن وڭىرلەردە كومىر جەتكىزۋشىلەرمەن بەلسەندى ءوزارا ءىس-قيمىل جاساسۋدى جانە كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىك ءۇشىن ءارى تۇرعىندارعا وتىن جەتكىزۋگە ۇدايى مونيتورينگ جۇرگىزۋدى تاپسىردى.
