ەركىندىگىمىز ەڭسەلەنگەن تۇستا تۇعىرلى تۇلعالارىمىزدى ۇرپاق ەسىنە قايتا سالدىق. تاۋەلسىزدىك العان بەتتە الاش تاريحىنىڭ تەرەڭ قويناۋىنا باس قويعان جاس بۋىن ءوز وتكەنىنە جاڭاشا ءۇڭىلدى. سوناۋ كۇلتەگىن بابامىزدان باستاپ, بەيبارىس سۇلتانعا دەيىنگى, ءال-فارابي الەمىن كوكتەي ءوتىپ, ايتەكە بي, تولە بي ەسىمدەرى ەل ەسىندە قايتا جانداندى. جالپى, سوڭعى دەمى تۋعان جەردەن جىراقتا ۇزىلگەنىمەن, قازاق تاريحىن ولارسىز تۇگەندەي المايتىن تۇلعالارىمىز وتە كوپ. بۇلاردى ايرىقشا اتاپ وتىرعانىمىز سول, ەگەمەندىگىمىزدى الىپ, ەتەك-جەڭىمىزدى جيعان سوڭ, قيىردا قالعان سول قازىنالارىمىزعا قايىرا مويىن بۇرۋ ءىسىن جەدەل قولعا العان بولاتىنبىز.
ءال-فارابي الەمى
يگى ىستەردىڭ ىشىندە ءبىز الدىمەن فيلوسوف, قازاق دالاسىنان شىققان ۇلى ويشىل, عۇلاما عالىم ءابۋ-ناسىر ءال-فارابي ەسىمىنە ەرەكشە ماڭىز بەرگەنىمىز بەلگىلى. جالپى, ارعى تاريحىمىز سوناۋ توتاليتارلىق كەڭەس وكىمەتى كەزىندە دە ۇلكەن جانكەشتىلىكپەن زەرتتەلدى. ايتالىق, فارابي مۇراسىن, ونىڭ وتىرار توپىراعىندا دۇنيەگە كەلگەن قىپشاق تەكتى عۇلاما عالىم ەكەنىن دۇنيە جۇزىنە دالەلدەگەن ءبىر عانا اقجان ماشاني ەڭبەگىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ ەل ەگەمەندىك العان سوڭ جاس مەملەكەتىمىز سول ماشاني سىندى زەردەلى عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرىن ءارى قاراي جالعاستىرىپ, جاڭا ساتىعا كوتەردى. ارۋاقتى بابالاردىڭ جاتقان جەرلەرىنە مەملەكەت ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە قاراپايىم كەسەنەنى كەشەندى ورتالىق دەڭگەيىنە دەيىن شىعارۋ جۇمىستارىنا بەلسەنە كىرىستى. بۇل ورايدا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن 2004 جىلدان باستاپ جۇيەلى جۇزەگە اسقان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ اتقارعان ءرولى ەرەكشە.
باي تاريحىمىزداعى بابالار ىزىنە ۇڭىلگەن باعدارلامانىڭ باسىندا البەتتە, ءال-فارابي ماۆزولەيىنىڭ قۇرىلىسىن قولعا الۋ تۇردى. سوناۋ شام شاھارى مەن وتىرار اراسىن جالعاپ جاتقان ۇلى بابا جولى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە. يگى ماقساتتا مەملەكەتىمىز عۇلاما كەسەنەسىن جاڭارتىپ, ءبىر بولىگىن مەشىت, تاريح جانە مادەنيەت بويىشا ەكسپوزيتسيالىق زالداردان, وقۋ زالى بار كىتاپحانادان, كونفەرەنتس زالدارى مەن قوناقۇيلەردەن تۇراتىن تۇتاس كەشەن ەتىپ جاساۋدى جوسپارلادى. كەلەلى ءىستىڭ كوبى اتقارىلدى. بۇگىندە بابامىزدىڭ جەرلەنگەن جەرى, سيريانىڭ استاناسى داماسك قالاسىنداعى «باب اس-ساعير» – «كىشى قاقپا» زيراتىندا «الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى» اتانعان ۇلى عۇلامامىزدىڭ قازاق توپىراعىنان تۇلەگەن تۇلعا ەكەنى ايقىن, انىق كورسەتىلىپ, جازىلىپ تۇر.
2007 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءال-فارابي بابامىزدىڭ باسىنا ءتاۋ ەتىپ, قۇران باعىشتاعان بولاتىن. سول ساپار ناتيجەسىندە جوعارىدا اتالعان مۇنارالى ماۆزولەيدىڭ, ءبىر جاعى تاريحي-مادەني ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلدى. ارينە, كوپ جىلدان بەرى سوعىس ءورتى ءجيى تۇتانىپ تۇرعان شام شاھارىنداعى اتالعان ماۆزولەيدى ەكى ەل كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋى قاجەت. ءالى دە اياقتالماعان ىستەر بارشىلىق. ءوز زامانىندا «قايىرىمدى قالانىڭ تۇرعىندارى» دەپ وي تولعاعان عۇلاما عالىمنىڭ كوكسەگەنى دە ادامزات بالاسىنىڭ تاتۋلىعى بولسا كەرەك.
بەيبارىس بابا بەيىتى
شام شاھارى – كۇللى ادامزاتتىق وركەنيەتتىڭ ءھام مادەنيەتتىڭ توعىسقان جەرى ەكەنىنە تاعى ءبىر دالەل, قازاق توپىراعىندا تۋىپ, تاعدىردىڭ ايداۋىمەن جات ەلگە قۇلدىققا ساتىلعان بەيبارىس سۇلتاننىڭ بۇكىل الەمدى دارگەيىنە جۇرگىزىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىن وسىناۋ كونە شاردە تۇيىندەگەنى بولسا كەرەك.
قازاقتىڭ كورنەكتى تۇلعاسى سۇلتان بەيبارىستىڭ ەسىمى, جالپى قازاققا عانا تانىس ەمەس, ونىڭ ءومىر جولى, سوڭىندا قالدىرعان عيبراتى, مۇراسى جاھاندىق جادىگەرلەر ساناتىندا. مىسىردىڭ بيلەۋشىسى بولعان ۇلى قىپشاق قولباسشىسى – ءبىزدىڭ ارعى تارحىمىزبەن تامىرلاس تۇلعا. بەيبارىس سۇلتان ەسىمىن جاڭعىرتۋدا دا مەملەكەتىمىز تاۋەلسىزدىكتى ەندى العان سوناۋ ەلەڭ-الاڭ شاقتىڭ وزىندە ءىرى-ءىرى قادام جاسادى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەيبارىس سۇلتاندى جان-جاقتى ناسيحاتتاۋدا ەلەۋلى ىستەرگە باسشى بولا ءبىلدى. «...بەيبارىس, ابىلاي حان, ابىلقايىر, ءال-فارابي جانە تاعى باسقا تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرىن ءبىز جانە ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز ەستە ساقتاۋ قاجەت... دۇنيە ءجۇزى قازاق حالقىن, ولاردىڭ اتا-بابالارىن, ءبىزدىڭ قانداي مىقتى بولعانىمىزدى جانە بولاتىنىمىزدى ءبىلۋى كەرەك», دەگەن تۇڭعىش پرەزيدەنت 2007 جىلى سيرياعا بارعان ساپارىندا قوس بابامىزدىڭ باسىنا زيارات ەتىپ, ءال-فارابي ماۆزولەيى قۇرىلىسىنىڭ قازىعىن قاعىپ, سۇلتان بەيبارىس ماۆزولەيىنىڭ كۇردەلى جوندەۋىنە باتاسىن بەرگەن بولاتىن. بەيبارىس سۇلتاننىڭ داماسكىدەگى بەيىتىنە قوسا, مىسىرداعى سۇلتان سالدىرتقان مەشىتتىڭ كۇردەلى جوندەۋىنە دە مەملەكەت كومەك قولىن سوزۋ كەرەكتىگىن تاپسىردى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, اتالعان قاسيەتتى نىساننىڭ قايتا جاندانۋى ءۇشىن قازاقستان تارابى ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق بايلانىستىڭ نەگىزىندە مەشىتتى جاڭعىرتۋ جوباسىنا كەرەك 12 ملن اقش دوللارىنىڭ 4,5 ملن-ىن بولگەن بولاتىن. سول كەزەڭنەن بەرگى ءتۇرلى ساياسي جانە ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ سالدارىنان سۇلتان سالدىرتقان ءزاۋلىم نىسان قۇرىلىسى توقتاپ-توقتاپ ءجۇردى.
بۇگىنگى تاڭدا ۇزاق جىل بويى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە جالعىز مىسىردىڭ عانا جاي بيلەۋشىسى ەمەس, يسلام ءدىنىنىڭ كەڭ قانات جايۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتكەن, تۇركى الەمىن سوناۋ قيىرداعى مىسىر تورىنە شىعارعان داڭقتى تۇلعا بەيبارىس سۇلتاندى جالپى ادامزات قازاق توپىراعىنان شىققان تۇلعا دەپ تانيدى.
مۇحاممەد حايدار دۋلاتي دۇنيەسى
ارعى تەگىمىزگە ۇڭىلە جۇرگەندە ءبىز تاعى ءبىر داڭقتى بابامىز, جوعارىدا اتاپ كەتكەن الىپتاردىڭ قاتارىندا مۇحاممەد حايدار ءدۋلاتيدىڭ بارىن بىلگەن بولاتىنبىز. ول دا كىندىك قانى قازاق دالاسىندا تامىپ, زيراتى سوناۋ ءۇندىستان توپىراعىندا قالعان تامىرىمىز ءبىر تۇركى ءناسىلى. كونە كاشمير شاھارىن 10 جىل بيلەگەن كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى, اسكەري قولباسشى, تاريحشى عالىم, شايىر ءدۋلاتيدىڭ سۇيەگى كاشميردەگى «مازار-ي سالاتيندەگى» – «سۇلتاندار مازارىندا» جاتقانىن ءوزىمىزدىڭ تاريحشى عالىمدارىمىز انىقتاعان ەدى. ءيا, «تاريح-ي ءراشيديدى» وقىعاندار ءدۋلاتيدى اۋەلدەن ۇلى دالادان شىقانىن بىلەتىنى بەلگىلى. ءدۋلاتيدى زەرتتەۋ جۇمىسى ەگەمەندىككە دەيىن قولعا الىنا باستالدى. ايتسە دە ناقتى تۇجىرىم ازاتتىققا قول جەتكىزگەن توقسانىنشى جىلداردان بەرى قاراي جاسالدى. ونى دۋلاتيتانۋشى عالىم, مارقۇم ءابساتتار قاجى دەربىسالى: «1997 جىلى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا حات جازدىم. كاشميرگە بارىپ م.ح.دۋلاتي جايلى ماعلۇماتتار جيناپ كەلۋگە رۇقسات سۇرادىم. مينيستر رۇقسات بەرگەن سوڭ دەليگە باردىم. ەلشىلىك كومەگىمەن دەليدە كاشميردى جاقسى بىلەتىن بىرنەشە عالىممەن كەزدەستىم. ءدۋلاتيدىڭ زيراتىن سولاي تاپتىم. ونداعى جازۋلاردى وقىدىق. كاشمير ۋنيۆەرسيتەتىندە بىرلەسكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدىك. ول جايلى ەلىمىزدىڭ باسشىلارىن دا حاباردار ەتتىك. 1999 جىلى م.ح.ءدۋلاتيدىڭ تۋعانىنا 500 جىل تولۋىنا وراي الماتىدا وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا باس باياندامانى جاسادىم», دەپ جازادى.
ءدۋلاتيدىڭ قازاق دالاسىنىڭ پەرزەنتى ەكەنىن دۇنيە جۇزىنە تانىمال تاريحشى عالىم, ساياساتكەر رام راحۋل: «قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ەل بولعانى جانە دۋلاتي سياقتى ءىرى تۇلعالارىن ىزدەگەنى ءبىزدى وتە قۋانتادى. دۋلاتي – قازاق, ول – الەم تاريحى مەن مادەنيەتىندە ۇلكەن ءىز قالدىرعان سىزدەردىڭ تىكەلەي ۇلى بابالارىڭىز. ونداي الىپتار قازاق حالقىندا ءبىرلى-جارىم ەمەس, كوپ. دەرەككوزدەردەن ىزدەڭىزدەر, بىزدەر كومەكتەسەمىز», دەپ ناقتى ايتقان. بۇل تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ مەرەيىن وسىرەتىن ءسوز, بۇل ەگەمەندىك جولىندا جەتكەن مول تاريحي تابىس, باعا جەتپەس ولجا. 1997 جىلى ۇلى تۇلعانىڭ ماڭگىلىك ەستە قالدىرۋ ءۇشىن مۇحاممەد حايدار ءدۋلاتيدىڭ ەسىمى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە بەرىلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1998 جىلدىڭ تامىزىندا تارازداعى مۇحاممەد حايدار ءدۋلاتيدىڭ ەسكەرتكىشىن سالتاناتتى تۇردە اشقاندا: «بىزدەر باتىر دا دانا بابالارىمىزدىڭ ەڭبەگى مەن ەرلىگىنەن جىگەر الىپ, جاستاردى سونداي رۋحتا تاربيەلەۋىمىز قاجەت. مۇحاممەد حايدار دۋلاتيگە اشىلعان ەسكەرتكىش ۇرپاقتى رۋحتاندىرادى. كەلەسى جىلى تۋعانىنا 500 جىل تولاتىن بابامىزدىڭ اراعا عاسىرلار سالىپ تۋعان جەرگە, كىندىك قانى تامعان توپىراققا ورالۋى – ۇلكەن باقىت», دەگەن بولاتىن.
تولە بي تاعىلىمى
قازاق تاريحىن قارا قىلدى قاق جارعان قارلىعاش ءبيسىز, ءيا, زامانىندا تاشكەنتتە ءوز بيلىگىن جۇرگىزگەن تولە ءبيسىز ەلەستەتە الماس ەدىك. ەگەمەندىگىمىزدىڭ جولىندا ەلەۋلى تۇلعالار قاتارىن تولە بي الىبەك ۇلى تولىقتىرادى. اسىل بابامىزدىڭ سۇيەگى دە كورشىلەس وزبەك اعايىنداردىڭ استاناسى تاشكەنتتە جاتىر.
قارا قىلدى قاق جارعان قارلىعاش بي ءوزى ۇستاز تۇتقان شايحان-ءتاۋىر اۋليەنىڭ جانىندا جاتۋدى كوزى تىرىسىندە امانات قىلعان دەسەدى. ون ءۇشىنشى عاسىردا ءومىر سۇرگەن قاسيەتتى قوجا تولە بابامىزدىڭ تۇسىنە كىرىپ, ايان بەرگەن. شايحان-ءتاۋىر حازىرەت ومار حاليفانىڭ ون جەتىنشى ۇرپاعى سانالعان اۋليە ادام بولعان دەسەدى. تولە بي ۇرپاقتارىنا وسيەت ەتىپ, وزىنەن ءتورت عاسىر بۇرىن ءومىر سۇرگەن ۇستازىنىڭ قاسىنا جەرلەۋدى تاپسىرعان. كەسەنە بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن تۋريس ارنايى ات شالدىراتىن كيەلى مەكەن. ونىڭ سوناۋ كەڭەس زامانىنان امان قالعان قابىرعالارى بۇگىندە قايتا قالپىنا كەلتىرىلىپ, ەكى ەلدىڭ ورتاق مادەني قۇندىلىعى رەتىندە تاريحتان سىر شەرتىپ تۇر. سوڭعى جىلدارى «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىندە تولە ءبيدىڭ توڭىرەگىنە قاتىستى قۇندى دەرەكتەر كوپتەپ تابىلىپ جاتىر. دەرەكتەرگە سۇيەنەر بولساق, ماۆزولەي جالپى ءۇش مارتە جوندەۋ كورگەن. سوڭعى رەت ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2017 جىلى كورشى ەلگە جاساعان ساپارى الدىندا قالپىنا كەلتىرىلگەن. بۇل جەردە بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرى زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆتىڭ قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى ەلشىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان كەزدە تولە بي كەسەنەسىن جوندەتىپ, ايتەكە ءبيدىڭ ماۆزولەيىن بۇتىندەي قايتا سالۋعا, رەسەيدەگى بوكەي حان كەسەنەسىن تۇرعىزۋعا تەر توككەن زور ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك.
ايتەكە ازىرەت
وزبەكستاننىڭ ناۋاي وبلىسى, نۇراتا ەلدى مەكەنىندە قازاقتىڭ اتاقتى ءۇش ءبيىنىڭ ءبىرى ايتەكە ءبيدىڭ ۇلكەن كەسەنەسى بار. تاۋەلسىزدىك العان سوڭ جاقسىلارىمىزدى جان-جاقتان ىزدەگەندە, قابىرعالى ءبيدىڭ سۇيەگى سوناۋ نۇراتا توپىراعىندا ەكەنىن ەسىمىزگە تۇسىردىك. قازاق حالقى جالپى تاريحىن قاعاز بەتىنەن گورى جادىنا جاقسى جازاتىن حالىق ەمەس پە؟ سونداي-اق ءبىزدىڭ تاريح كەڭ ساحارانىڭ توسىنە ورناتىلعان كۇمبەزدى كەسەنەلەرمەن تامىرلاسىپ جاتقان كونە تاريح. حيۋانىڭ قىزىل قىشىنان بۇقار شەبەرلەرى ءورىپ تۇرعىزعان ايتەكە ءبيدىڭ ايگىلى كەسەنەسى دە كەڭەس وكىمەتىنىڭ وكتەم ساياساتىنا قۇربان بولا جازدادى. كەزىندە بۋلدوزەرمەن كۇرەپ تاستاعالى جاتقان جەرىندە, جەرگىلىكتى حالىق تراكتوردىڭ الدىنا جاتىپ الىپ, امان الىپ قالعان ايتەكە ءبيدىڭ ماڭگىلىك قونىسى – ءبىزدىڭ رۋحاني قۇندى قازىنامىز دەر ەدىك. مەشىتى بار, قوناقۇيى بار, مۇراجايى بار اتالعان كەشەن دە ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن جاڭاشا گۇلدەنگەن. كەسەنە تۇرعان اۋدان نۇراتا اتانۋىنىڭ سەبەبى دە ەلىمىز تىكەلەي قازاقتىڭ ايتەكە ءبيىنىڭ قاسيەتىمەن بايلانىستى. نۇراتا مەشىتىندە ايگىلى ءامىر تەمىر, ۇلىقبەك عۇلاما, ءجالاڭتوس ءباھادۇر ناماز وقىعان دەگەن دەرەك بار. ارينە, زامانىندا بابالار باقيلىق بەسىك ەتكەن بۇل ولكەلەردىڭ الاش قالالارى بولعانىن ءبىز ايتپاساق تا, تاريح ءوزىنىڭ زور تاقتاسىنا تۇگەل جازىپ قويعان. كەيدە ۇلكەن ەسەپپەن الىپ قاراعاندا, بابالارىمىزدىڭ بۇل ولكەلەردە نە ءۇشىن باراقات تاپقانىن وڭاي باعامداۋعا بولادى. قازاق ۇلىسى ءوز شەكاراسىن اۋەلدەن باباسىنىڭ كونە قورىمدارىمەن شەگەندەپ وتىرعان جوق پا؟ جەل وتىندە جاتىپ-اق جاس ۇرپاعىنىڭ جەر شەكاراسىن كۇزەتىپ كەلە جاتقان كۇمبەزدەر – ءبىزدىڭ رۋحاني تىرەك-قامالدارىمىز.
بوكەي حان بيىگى
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن, ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ, وتانشىل جىگىتتەردىڭ جۇمىلۋىمەن شەكارا شەگىندەگى بوكەي حان كەسەنەسى دە ازاتتىق تاڭىمەن بىرگە بوي كوتەردى. تاعدىردىڭ جازۋىمەن استراحاننان توپىراق بۇيىرىپ, اسىل سۇيەگى اتالعان وبلىستىڭ كراسنويار اۋدانى اۋماعىندا قالعان بوكەي حان زيراتى دا ءبىزدىڭ قاستەرلى قۇندىلىعىمىز. رەسەيدەگى قانداستارىمىزدىڭ ەڭ كوپ شوعىرلانا ورنالاسقان جەرى – ناق وسى استراحان وبلىسى. سوناۋ 2000 جىلداردىڭ باسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆ رەسەي بيلىك ورىندارىمەن جۇرگىزىلگەن كەلىسسوز ناتيجەسىندە بوكەي حانداي ۇلى بابانىڭ باسىنا كۇمبەزدى كەسەنە تۇرعىزۋ جونىندە ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى.
جۇرتشىلىقتىڭ ىقىلاس-نيەتىنە قاراي بوكەي حان كەسەنەسىن كوتەرۋ ارقىلى ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق بايلانىس بۇرىنعىدان دا بيىكتەي ءتۇستى. كەسەنەنىڭ قاس بەتىندەگى جاسىل ءمارمار تاسقا قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە: «بوكەي حان كەسەنەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستان-رەسەي حالىقتارىنىڭ ەجەلگى دوستىعى قۇرمەتىنە ارنالىپ تۇرعىزىلدى», دەپ جازىلعان.
وعان قوسا, سول استراحان وبلىسىنا قاراستى ۆولودار اۋدانىنىڭ التىنجار اۋىلىندا داڭقتى كۇيشى-كومپوزيتور قۇرمانعازىنىڭ كەسەنەسى بار. اتاقتى كۇيشىنىڭ اتقا ءمىنىپ, قولىنا دومبىراسىن ۇستاعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشى استراحان قالاسىنىڭ قاق ورتاسىندا تۇر. التىنجارداعى قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى اتىنداعى مەملەكەتارالىق مادەني كەشەن ەكى ەلدىڭ رۋحاني بايلانىسىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ىقپال ەتىپ كەلەدى. بۇل جۇمىستاردىڭ بارلىعى جالپى العاندا تاۋەلسىزدىكپەن جەتكەن رۋح تۇلەۋى, كوككە ۇمسىنعان كوك تۇرىكتەردىڭ اسقاق مۇراتى دەۋگە بولار.
ءتۇيىن. ۇلت ازاتتىعىنىڭ بويتۇمارىنداي بولعان الىپتاردى ۇلىقتاۋ – مەملەكەتتىڭ مىندەتى. ولار ءجۇرىپ وتكەن جول – جاڭا ۇرپاققا ايقىن باعىت-باعدار. كەمەڭگەرلەرىمىزدىڭ كەسەنەلەرىن قالپىنا كەلتىردىك, ەڭسەلى ەسكەرتكىشتەرىن ورناتىپ ۇلت عۇلامالارىن ۇلىقتاۋ ىسىندە ولاردىڭ قۇندى مۇرالارىن ساقتاپ قالۋعا كۇش سالدىق. جالپى ايتپاعىمىز, شەتەلدەردە قازاق تاريحىنا قاتىستى نىساندار, تاريحي-مادەني جادىگەرلەر, بابالارىمىزدىڭ قورىمدارى ءالى دە بارشىلىق. جوعارىدا تۇلعالارىنا تاعزىم ەتكەن الىپتارىمىزدىڭ شوعىرىن مۇردەلەرى تار زاماننىڭ تارپۋىمەن قيىردا قالعان ورازمۇحامەد سۇلتان, قانشاما الاش ارىسى, اتاپ ايتقاندا ءاليحان بوكەيحان, مۇستافا شوقاي سىندى ۇلت زيالىلارى جالعاستىرادى. مەملەكەتىمىز الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ دا زيراتتارىنا, ارتتارىندا قالعان باي مۇرالارىنا قامقورلىق تانىتىپ, جالپىادامزاتتىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋى كەرەك.
