احمەتساپانىڭ قىسقاشا ءومىربايانى

كەزىندە بالا وقىتىپ, ۇستازدىق ەتكەن, «ۇشقىن», «ەڭبەكشى قازاق», «اق جول» گازەتتەرىندە قىزمەت اتقارعان, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى سىندى الاش ارداقتىلارىنا جاقىن جۇرگەن قايراتكەر تۇلعا تۋرالى بۇگىندە بىرەن-ساران زەرتتەۋ ماقالالار عانا بولماسا, تو­لىمدى ەڭبەكتەر ءالى دە بولسا جوقتىڭ قاسى. ويتكەنى تاريحي دەرەك از.

تاياۋدا كۇتپەگەن جەردەن قوستاناي وب­لى­سىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىنەن احمەت­سا­پانىڭ ءوز قولىمەن جازىلعان «قىسقاشا ءومىربايانىن» تاۋىپ الدىق. قۇندى دەرەك تىڭ ىزدەنىسكە ءىز سالار دەگەن ۇمىتتەمىز. ءومىربايان ركپ(ب) مۇشەلەرى مەن كانديداتتارىنان تورعاي ۋەزدىك بولشەۆيكتەر كوميتەتىنە كەلىپ تۇسكەن ارىزداردىڭ ىشىندە جاتىر ەكەن. احمەتساپا 1922 جىلدىڭ 29 قاڭتارىندا ۇيىمداستىرۋ بيۋروسىنا بەرگەن ارىزىندا ءوزىن ركپ(ب) قاتارىن تازارتۋ بويىنشا جەكە سىناققا تارتۋدى سۇرايدى. قايراتكەردىڭ قىسقاشا عۇمىرناماسى وسى ارىزعا قوسىمشا رەتىندە تىگىلسە كەرەك.

ۇيىمداستىرۋ بيۋروسىنا ركپ (ب) مۇشەسى احمەد-سافا يۋسۋپوۆتان

ارىز

قىسقاشا ءومىربايانىمدى ۇسىنا وتىرىپ, ۇيىمداستىرۋ بيۋروسىنا مەنى ركپ(ب) قاتارىن تازارتۋ بويىنشا جەكە سىناققا تارتۋدى سۇرايمىن. ويتكەنى پارتيانىڭ تاشكەنت ۇيىمىنىڭ قاتارىن تازارتۋ كەزىندە مەن ءىسساپاردا بولدىم, سودان بەرى دالادا ءومىر ءسۇرىپ كەلدىم. 1922 ج.29 قاڭتار

«ا.يۋسۋپوۆ» دەپ قول قويعان

احمەد-سافا يۋسۋپوۆتىڭ قىسقاشا ءومىربايانى

مەن 1895 جىلى تورعاي وبلىسى جانە ۋەزىنىڭ سارىتورعاي بولىسىنداعى اۋىلدا ورتاشا قازاق وتباسىندا دۇنيەگە كەلدىم. 8 جاستان 11 جاسقا دەيىن مۇسىلمانشا وقىدىم. 11 جاسىمنان باستاپ بولىستىق مەكتەپتە ءبىلىم الدىم. سوسىن 4 سىنىپتىق تورعاي قالالىق ۋچيليششەسىندە وقىپ, كۋرس­تى 1913 جىلى ءتامامدادىم. قالالىق ۋچي­لي­ششەنىڭ كۋرسىن اياقتاعان سوڭ, ءبىلىمىمدى جال­عاستىرۋ ماقساتىندا قازان مۇعالىمدەر ينستيتۋتىنا ءتۇسۋ ءۇشىن قازان قالاسىنا كەلدىم. الايدا مۇندا تەك پراۆوسلاۆتار عانا قابىلداناتىن بولعاندىقتان, مەن ءدىنى باسقا مۇسىلمان بولعاندىقتان وقۋعا تۇسە المادىم. تورعايعا قايتىپ ورالىسىمەن اۋىلدىق مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ تاعايىندالدىم. بۇل قىزمەتتە 1918 جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەدىم. 1918 جىلى ۋەزدىك جەر باسقارماسىنا تەحنيكالىق جۇمىسكەر بولىپ ورنالاسىپ, مۇندا ەكى اي شاماسىندا قىزمەت ەتتىم.

1918 جىلدىڭ اياعىندا جانە 1919 جىلدىڭ باسىندا ۋەزدىك اتقارۋ كو­مي­تە­تىنىڭ مۇشەسى بولىپ تا­عايىن­دالدىم, بىراق مامىر ايىندا الاشور­دا­لىق­تار ۋەزدىك اتقارۋ كوميتەتىن تاراتىپ جى­بەر­گەن­دىكتەن مۇندا دا ۇزاق جۇمىس ىستەي المادىم. كەيىن ورىسشا ساۋاتى بار ادام رەتىندە الاش وردا قۇرامىنا الىنىپ, شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. 1919 جىلعى قىركۇيەكتىڭ باسىندا ەڭبەك دەمالىسىنا بوساپ شىعىپ, ءوز اۋىلىما كەتتىم. قاراشا ايىنىڭ باسىنا دەيىن وسىندا تۇردىم. تورعاي قالاسى كولچاكتىڭ وڭتۇستىك ارمياسىنان ازات ەتىلگەننەن كەيىن, قالاعا كەلدىم. مۇندا قىرعىز ولكەسى اسكەري رەۆوليۋتسيالىق كو­ميتەتىنىڭ شاقىرتۋىمەن ۋەزدىك كەڭەس­تەر سەزى شاقىرتىلعانشا ۋاقىتشا ۇيىم­داس­تىرۋشى-نۇسقاۋشى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. ۋەزدىك اتقارۋ كوميتەتى بۇرىنعى قۇرامىندا قايتا قۇرىلعان سوڭ, ونىڭ مۇشەسى رەتىندە ورىنبور قالاسىنا قازاق اسكەري رەۆكومىنا اقشا الىپ كەلۋگە ىسساپارعا جىبەرىلدىم. ورىنبورعا كەلىسىمەن قىرعىز ولكەسى اسكەري رەۆوليۋتسيالىق كوم­يتەتىنىڭ توراعاسى پەستكوۆسكي جول­داستىڭ وكىمىمەن موبيليزاتسيالانىپ, قىرعىز اسكەري رەۆوليۋتسيالىق كومي­تە­تى­نىڭ ورگانى «ۇشقىن» («يسكرا») گازەتى رەداكتسياسىنىڭ رەدكوللەگيا مۇشەسى بولىپ تاعايىندالدىم.

1920 جىلدىڭ 18 اقپانىندا ءوز ەر­كىممەن رەسەي كومپارتياسىنىڭ قاتا­رى­نا ءوتتىم جانە 6-شى ورىنبور اۋداندىق كوممۋنيستەر ۇيىمىنا كانديدات بولىپ قابىلداندىم. ال شىلدە ايىندا تولىق مۇشەلىككە ءوتتىم.

1920 جىلى اقپاننىڭ سوڭىندا قىرعىز ولكەسى اسكەري رەۆكومى مەنى واك-تىڭ «قىزىل شىعىس» ۇگىت-نۇسقاۋ پويىزىنىڭ قۇرامىندا تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنداعى ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىنا ادەبي اۋدارماشى رەتىندە ىسساپارعا جىبەردى. «قىزىل شىعىس» پويىزى بەس اي بويى تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق قالالارىندا بولىپ, شىلدەدە ورىن­بور­عا ورالدى. مەن وسى قالادا 1920 جىلدىڭ قاراشاسىنا دەيىن قىرعىز رە­داك­تسياسىنداعى جۇمىسىمدى جال­عاس­تىردىم. قاراشانىڭ باسىندا باكۋ قا­لا­سىنا جولداس جانگەلدينمەن بىرگە شىعىس حالىقتارىنىڭ ناسيحاتى جانە ءىس-قيمىلى كەڭەسىنە قىزمەتكەر رەتىندە ىسساپارعا باردىم. جولداس جانگەلدين وسى كەڭەستىڭ تورالقا مۇشەسى ەدى. شىعىس حا­لىقتارىنىڭ ناسيحاتى جانە ءىس-قيمىلى كە­ڭەسىندە 1921 جىلعى اقپان ايىنىڭ با­سىنا دەيىن كەڭسە قىزمەتكەرى بولىپ جۇ­مىس ىستەدىم. 1921 جىلدىڭ 6 اق­پا­نىن­­دا ءوزىمنىڭ جەكە ءوتىنىشىم بو­يىن­شا تاشكەنت قالاسىنا تۇركىستان واك جا­نىن­داعى قكسر ۋاكىلدىگىنىڭ قا­را­­ما­عى­نا ىسساپارعا جىبەرىلدىم. قكسر ۋا­كىل­دىگى مەنى تۇركىستان واك-تى جانە تۇركىستان رەس­پۋبليكاسى كوممۋنيستىك پارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ورگانى «اق جول» گازەتىنە ىسساپارعا جىبەردى. ويتكەنى بۇل گازەت تۇركىستان رەسپۋبليكا­سى­مەن قاتار, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا دا تارايتىن. قازىرگى كەزگە دەيىن اتالعان گا­زەتتىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى بولىپ جۇ­مىس ىستەيمىن. قىركۇيەكتىڭ باسىندا ءوز دەنساۋلىعىمدى تۇزەۋ ءۇشىن ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتىم.

سارىتورعاي بولىسىنىڭ بولىستىق سەزىندە 3-ءشى تورعاي ۋەزدىڭ سەزى كەڭەسىنە دەلەگات بولىپ سايلاندىم. وسى سەزدە ۋەزدىك اتقارۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلاندىم.

«قولى» ا.يۋسۋپوۆ.

الاشتانۋشى تۇرسىن جۇرباي: «ا.يۋسۋپوۆ – م.دۋلاتوۆتىڭ باجاسى. جاقسى ارالاسقان. ج.ايماۋىتوۆپەن بىرگە تورعايداعى اشتارعا مال ايداپ بارىپ, سونىمەن قوسا جاۋاپقا تارتىلعان. ءۇش-ءتورت جىل جازاعا دا كەسىلگەن. ءبىر تۇسىنىكسىز تۇسى, ا.يۋسۋپوۆكە: «نكۆد-نىڭ جاسىرىن تىڭشىسى. دەر كەزىندە حابار بەرمەگەنى ءۇشىن اتۋ جازاسىنا كەسىلدى», دەگەن ايىپ تاعىلعان», دەيدى دە, ء«بىز انىق دەرەكتى بىلمەگەندىكتەن دە, ا.يۋسۋپوۆتى اقتاۋدان دا, قارالاۋدان دا اۋلاقپىز. سەبەبى نكۆد-نىڭ ۇكىمى ورىندالىپ كەتتى. ەكىنشىدەن, ول ەشقانداي كۋاگەرلەر ءسوزىن ماقۇلداماعان. ياعني مۇنىڭ ءوزى دە جوعارىداعى ايىپتاردىڭ وتىرىك ەكەنىن دالەلدەيدى» دەگەن تۇجىرىم جاسايدى.

اتاقتى «ون ءتورتتىڭ ءىسى» تەك ايىپ­تاۋ­شى­لىق سيپاتتا عانا جۇرگەنىن ايتا كەلىپ, عا­لىم: «سسسر حالىق كوميسسارلارى سوۆەتىنىڭ جانىنداعى وگپۋ كول­لە­گيا­سى­نىڭ 1930 جىلى 4 ساۋىردەگى قاۋلىسى بويىنشا: بايتۇرسىنوۆ احمەت, دۋلاتوۆ مير-ياكۋب, ەسپولوۆ مىرزا-عازى, ادىلەۆ دىنمۇحامەد (دىنشە), ايماۋىتوۆ جۇسىپ­بەك,­ بولعانباەۆ حايرەتدين, ءبىرىم­جا­نوۆ عا­زىمبەك, گابباسوۆ حالەل, يۋسۋپوۆ احمەد-سافا:

- 1921 جىلى ورىنبور قالاسىندا كونترەۆوليۋتسيالىق ۇيىم كۇرىپ, ورتا ازياداعى پانتيۋركيستىك ۇيىمنىڭ باستىعى ۆاليدوۆپەن بايلانىس جاساعانى ءۇشىن;

- دالاعا بارىپ قارۋلى كوتەرىلىس ۇيىمداستىرۋ تۋرالى جينالىس وتكىزگەنى جانە دالاعا ءسىڭىپ كەتۋگە دايىندالعانى ءۇشىن;

- 1927 جىلى ۆكپ(ب) قازاق ولكەلىك كوميتەتىنىڭ سەكرەتارى گولوششەكينگە قاس­تان­دىق ارەكەت جاساۋعا تىرىسقانى ءۇشىن;

- يۋسۋپوۆ ا. س. - وگپۋ-ءدىڭ قۇپيا تىڭ­شىسى بولا تۇرا, ءبىرىمجانوۆتىڭ ۆالي­دوۆكە كەتكەنىن حابارلاماعانى ءۇشىن; رسفسر قىلمىستى ىستەر كودەكسىنىڭ - 58-بابىنىڭ 2, 4, 8, 11, 13-تارماعى بويىنشا: اتۋ جازاسىنا كەسىلدى.

- جۇماباەۆ ماعجان, وماروۆ ەلدەس, بيتىلەۋوۆ داموللا - «القا» اتتى جاسىرىن, ۇلتشىل ۇيىرمە قۇرعانى ءۇشىن; رسفسر قىلمىستى ىستەر كودەكسىنىڭ 58-بابىنىڭ 4,11-تارماعىنا سايكەس جازانىڭ ەڭ اۋىر تۇرىنە كەسىلىپ, ول جازا 10 جىل كون­تسەنترا­تسيا­لىق لاگەردە وتەۋ تۋرالى ۇكىم­مەن الماستىرىلدى. اتۋعا بۇ­يىرىلعان ءتورت ادامنىڭ - احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ, مىرزاعازى ەسپو­لوۆ­تىڭ, قازىمبەك ءبىرىم­جانوۆتىڭ ءىسى 1931 جىلى 13 قاڭتاردا قايتا قارالىپ, ەڭ اۋىر جازا تۇرمەمەن الماس­تىرىلدى. ولار ون جىلعا باس ەركى­نەن ايىرىلدى. ال حالەل عابباسوۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ, دىنمۇحامەد ادىلەۆ, حايرەتدين بولعانباەۆ, احمەد-سافا يۋسۋپوۆ اتىلىپ كەتتى» دەگەن دەرەك كەل­تىرەدى.

احمەتساپا ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتتەرى تۋرالى كەيبىر ماعلۇماتتاردى رەسەيلىك ru.openlist.wiki سايتىنداعى «اشىق ءتىزىم» جوباسىنان تابۋعا بولادى. مۇندا ا.يۋسۋپوۆتىڭ «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» رەداكتسيا قىزمەتكەرى ەكەنى, قىزىلوردا قالاسىندا سەلۆەرستوۆ كوشەسىندەگى №28 ۇيدە تۇرعانى, 1929 جىلدىڭ 29 قاڭتارىندا كونتررەۆوليۋتسيالىق ۇيىم­دار­عا قاتىسقانى جانە انتيكەڭەستىك ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزگەنى ءۇشىن تۇتقىنعا الىن­عانى, 1930 جىلى 4 ساۋىردە وگپۋ القاسى اتۋ جازاسىنا كەسىپ, ۇكىمنىڭ 21 ساۋىردە ورىندالعانى جانە ماسكەۋدەگى ۆاگانكوۆ زيراتىنا جەرلەنگەنى تۋرالى مالىمەت بار.