بيىل اۋا رايىنىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى, وبلىس سۋدان ءبىراز تارشىلىق كوردى. جاز مەزگىلىندە دە مۇندا جاڭبىر جاۋماي, ايماقتا اپتاپ ىستىق بولدى. بۇل دا سۋارمالى القاپتاردىڭ قۋاڭشىلىققا ۇشىراۋىنا الىپ كەلدى. سونداي-اق, ديقانداردىڭ دا جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىردى. ال ءبىز ايىر قالپاقتى اعايىنداردان كەلەدى دەپ كۇتىپ جۇرگەن سۋدىڭ بيىل دا قارقىنى باسەڭ. سەبەبى «كيروۆ» سۋ قويماسىنداعى جينالعان سۋ قورى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ەمەس. ول جاقتا سۋدىڭ جاعدايى جاقسى بولماسا, بىزدە دە احۋال ويداعىداي بولمايدى.
جالپى, جامبىل – اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولايلى ءوڭىردىڭ ءبىرى. ايماقتا شارۋالار قارا جەردىڭ مۇمكىندىگىن مەيلىنشە پايدالانىپ وتىر. ەگىن سالىپ, باۋ-باقشا ەگەتىندەرى دە, ءتۇرلى ءونىم تۇرلەرىن وسىرۋمەن اينالىساتىندارى دا بار. بىراق بار ماسەلە تاعى دا سۋعا كەلىپ تىرەلەدى. شارۋاڭدى شالقىتىپ, تىرلىگىڭدى تىكتەۋ ءۇشىن دە سۋ كەرەك. ال قىرعىزداردان كەلەتىن سۋ بولماسا, مۇنداعى ەلدىڭ جاعدايى تاعى قيىنداي تۇسەدى. قازىرگى كەزدە وبلىستا ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ارنايى كەستە قۇرىپ, بار سۋدى مەيلىنشە ۇنەمدەپ ءارى كەزەكپەن پايدالانۋ كەرەكتىگى دە ايتىلۋدا. سول سياقتى, وبلىس اۋماعىنداعى جەراستى سۋلارىن دا زەردەلەپ, ونى كادەگە جاراتۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىندە تۇر. زەردەلەۋ ناتيجەسىندە, وڭىردە 1 ملرد 715 مىڭ تەكشە مەتر جەراستى سۋىنىڭ بار ەكەنى انىقتالعان.
الايدا جەراستى سۋى انىقتالعانىمەن, ونى پايدالانۋ جاعى سول كۇيى قالىپ كەلەدى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات امانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ايماقتا 106 سۋ قويماسى بار. ولاردىڭ جوبالىق سىيىمدىلىعى 132 ملن 447 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايدى. سونداي-اق وڭىردە 773 كانالعا 207,8 مىڭ گەكتار القاپ بەكىتىلگەن. الايدا 306 كانال قازىرگى تاڭدا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. سونىمەن قاتار بۇگىندە وبلىستا 392 ملن تەكشە مەتر سۋ جەتىسپەيتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. «جەتىسپەيتىن سۋ كولەمىن وبلىسىمىزدا ورنالاسقان ىشكى سۋ كوزدەرى ارقىلى قامتۋ جوسپارلانۋدا. ولاردىڭ 8,2 مىڭ گەكتار القاپقا بەكىتىلگەن 106 كىشى سۋ قويمالارى بار. بۇل رەتتە كىشى سۋ قويمالارى ەسەبىنەن 64,9 ملن تەكشە مەتر سۋمەن قامتۋ كوزدەلۋدە. ناتيجەسىندە, ىشكى سۋ كوزدەرىن پايدالانۋ ارقىلى جەتىسپەيتىن 392 ملن تەكشە مەتر سۋ كولەمى 327 ملن تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەمەك. جوعارىداعى سۋ كوزدەرىمەن قاجەتتى سۋ كولەمىنىڭ 3,8 پايىزىن قامتيتىن بولادى. بۇدان بولەك, سالىنىپ جاتقان جاڭا سۋ قويمالارى ەسەبىنەن دە قاجەتتى سۋمەن قامتۋ جوسپارلانۋدا», دەيدى باسقارما باسشىسى.
جالپى العاندا, وڭىردە تاۋلىگىنە قايتا قالپىنا كەلەتىن 4 ملن 464,49 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايتىن سۋ قورى بار. بۇل رەتتە 120 كۇندىك ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭدە 535 ملن تەكشە مەتردى قۇرايتىن سۋ كولەمىمەن قامتۋعا بولادى. وسى ورايدا ايماقتاعى جەرۇستى سۋ تاپشىلىعى بار اۋداندار جەراستى سۋىنىڭ مۇمكىندىگىن تولىعىمەن پايدالانۋى قاجەت ەكەنى سەزىلۋدە.
«وبلىس بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىندا 1706 ۇڭعىما بار. ونىڭ ىشىندە 1 458 ۇڭعىما مال شارۋاشىلىعى, 248 ۇڭعىما ەگىن شارۋاشىلىعى ماقساتىندا پايدالانىلادى. اعىمداعى جىلى جالپى 146 ۇڭعىماعا زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جەراستى ۇڭعىمالارى ەسەبىنەن قاجەتتى سۋ كولەمىنىڭ 16,4 پايىزىن قامتيدى. ناتيجەسىندە, جەتىسپەيتىن 275 ملن تەكشە مەتر سۋ كولەمىن تولىعىمەن جەراستى قورلارى ارقىلى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلادى», دەيدى قايرات امانوۆ.
بۇل مالىمەتتەرگە قاراپ, جەراستى سۋلارىن تولىق پايدالانۋ ارقىلى وڭىردەگى كۇردەلى ماسەلەنى شەشۋگە بولاتىنىن كورەمىز. الايدا جەراستى تۇگىلى, جەردىڭ ۇستىندەگى سۋلاردىڭ ءوزى تولىق كادەگە اسىپ جاتقان جوق. ماسەلەن, وبلىستا بۇگىندە يەسىز 53 كانال بار. بىراق بۇل كانالداردى اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ تەڭگەرىمىنە «قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ وبلىستىق فيليالى بەرمەي وتىر ەكەن. ىسكە اسپاي تۇرعان كانالدار وسىلايشا قاڭتارىلعان قالپى تۇر. ال «قازسۋشار» مەكەمەسى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى قازىبەك بەدەباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماقساتتاعى جۇمىستار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلۋدە. ەندى بۇل جۇمىس اياقتالا ما, جوق پا, ول جاعى تاعى دا بەلگىسىز.
وڭىردەگى سۋارمالى جەردەگى سۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن تاۋ وزەندەرىن جانە بۇلاق سۋلارىن دا پايدالانۋ ماڭىزدى. دەگەنمەن, ونى پايدالانۋ ءۇشىن 30 سۋ قويماسى مەن سالىناتىن 8 كىشى توعان انىقتالىپتى. مۇنىڭ ءبارى دە قارجى ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلەدى. سونداي-اق قازىرگى تاڭدا ايماقتاعى 92 سۋ قويماسى تولىق پايدالانۋدا بولسا, 14 سۋ قويماسى پايدالانىلماي تۇر. وبلىستاعى سۋ قويمالارىنىڭ, كانالداردىڭ توزىعىنىڭ جەتۋى دە مۇنداعى سۋ ماسەلەسىن ودان ءارى كۇردەلەندىرە تۇسۋدە.
ال «جامبىل سۋ قويمالارى» مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى ايدار اسامبەكوۆ وڭىردە 52 بۇلاق بار ەكەنىن جەتكىزدى. «ونىڭ ىشىندە 4 بۇلاق قورداي اۋدانىنىڭ اسۋىندا بولسا, شۋ اۋدانىندا 4 بۇلاق بار. قالعان اۋدانداردا دا بۇلاقتار ورنالاسقان. بۇل بۇلاقتار سەكۋندىنا 5-7 ليترگە دەيىن سۋ بەرەدى. بۇلاقتاردىڭ جانىندا وتىرعان شارۋالار پايدالانۋدا», دەيدى ول.
جالپى العاندا, جامبىل جەرى قۋاڭشىلىق جايلاعان قۇرعاق جەر ەمەس. ايماقتا شارۋالار ەگىن سالىپ, وزگە دە جۇمىستاردى اتقارعانىمەن قوسا, كەيبىر ازاماتتار تابيعي وزەن-كولدەر مەن سۋ قويمالارىندا بالىق تا وسىرۋدە. جەردىڭ ۇستىندەگى جانە جەردىڭ استىنداعى ەن بايلىقتى كوزىن تاۋىپ پايدالانۋ كەلەر كۇننىڭ ەنشىسىندەگى نارسە. ول ءۇشىن ميللياردتاعان قاراجات كەرەك. دەگەنمەن زەرتتەۋ ناتيجەسىنەن بىلگەنىمىزدەي, جەراستى سۋلارىن تولىق پايدالانعان جاعدايدا وڭىردەگى سۋ ماسەلەسى شەشىمىن تابادى.
بۇل كۇندە كۇردەلى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وبلىس اكىمدىگى مەن ءتيىستى عىلىمي ورتالىقتار بىرلەسىپ جۇمىس اتقارۋدا. ماسەلەن, «قازاق سۋ شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس باس ديرەكتورى نۇرلان بالعاباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مەكەمە وڭىردەگى 26 ۇڭعىمانى زەرتتەگەن. ناتيجەسىندە, اتالعان ينستيتۋت 10 ۇڭعىمانى قالپىنا كەلتىرۋگە ۇسىنىس جاساپتى. ەگەر بۇل ۇڭعىمالار جوندەلەتىن بولسا, بىرقاتار جەردى سۋارۋعا بولادى ەكەن. جاڭبىردىڭ جاۋعانىنا دا, قىرعىزستان تاراپىنا دا قاراپ وتىرا بەرمەي, قولدا بار بايلىقتى ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەكتىگىن وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تا ايتىپ وتىر. سوندىقتان دا ايماقتاعى جەرۇستى جانە جەراستى سۋلارىن تولىق پايدالانۋدىڭ قاجەتتىگى تۋىنداپ تۇر. سوندا عانا وبلىس قىرعىز ەلىنە سۋعا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلىپ, ءوزىنىڭ بار مۇمكىندىگىن جان-جاقتى كورسەتەتىن بولادى.
جامبىل وبلىسى
