ەشكىم اتا-اجەلەرىمىزدى حولوكوست كەزىندە ادامداردى قۇتقارۋ ءۇشىن ءوز ءومىرىن تاۋەكەلگە تىگۋگە, قۇربان ەتۋگە شاقىرعان جوق. بىراق كوپتەگەن البان-مۇسىلماندار, حريستياندار مەن اتەيستەر ءدال وسىلاي جاسادى. البانيانىڭ قۇرمەت كودەكسى بارىمىزگە مۇقتاج بەيتانىس ادامدارعا باسپانا ۇسىنۋدى تالاپ ەتەدى. البانيا –سوعىستىڭ باسىنا قاراعاندا اياعىندا ەۆرەيلەرى كوپ بولعان ەۋروپاداعى جالعىز مەملەكەت.
وسىدان كەيىن قۋدالاۋدى ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. سىرتقى جاۋلارىمىزدى جەڭگەننەن سوڭ, ەل ىشىندە دە سونداي قاتىگەزدىككە تاپ بولدىق. وسىلايشا, وزىنە جاۋ ساناعانداردى تۇرمەگە قاماعان, ازاپتاعان جانە ولتىرگەن قىسىمشىل توتاليتارلىق رەجىمنىڭ قۇربانىنا اينالدىق.
ءبىزدىڭ باسىمىزدان وتكەن تاعدىر سىناعىنا ءدال قازىر اۋعانستان حالقى ءتۇسىپ تۇر. «تاليبان» ەلدەگى بيلىكتى جاۋلاپ الدى. ءبىزدىڭ ەلدە بيلىك شەكاراسىن جاۋىپ تاستاپ, ديسسيدەنت دەپ ساناعاندار مەن ولاردىڭ وتباسىلارىن قۋدالاعاندارعا كۋا بولدىق. ءدال سول سەكىلدى «تاليبان» دا ءوز قارسىلاستارىنا وسىنداي ءادىس قولدانادى. ەلۋ جىلعا جۋىق ازاتتىقتىڭ ءتاتتى ءدامىن تاتتىق. اۋعانستان دا 20 جىلعا جۋىق وسىنداي جاقسىلىقتى كوردى. ەندى سودان ايىرىلىپ قالماق.
بۇگىندە البانيا – ناتو مۇشەسى, ونىڭ ارتىقشىلىقتارىن پايدالانادى جانە ىنتىماقتاستىقتىڭ اۋىرتپالىعىن بولىسەدى. تاريحىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز «تاليباننان» قاشقان مىڭداعان بوسقىنعا باسپانا ۇسىنعان الەمدەگى ءبىرىنشى ەل اتانعانىمىز وتە دۇرىس. ناتو-نىڭ بارلىق مۇشەسى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن مويىنداۋعا ءتيىس.
ءيا, اۋعانستاندا نە بولىپ جاتىر, قازىرگى وقيعالار سولتۇستىك اتلانتيكالىق اليانستىڭ بولاشاعىن قالاي قالىپتاستىرادى, نەلىكتەن احۋال وسىلاي وربىمەك دەگەن ماڭىزدى سۇراق تۋىندايتىنى ءسوزسىز. بىراق مۇنداي تالقىلاۋدى جۇرگىزۋ ماڭىزدى بولعانىمەن, قازىر ءبىر عانا نارسە وزەكتى. مۇمكىندىگىنشە كوپ ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقارۋ ءۇشىن بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ. ءبىز بارلىق دەموكراتيالىق ەلدەردىڭ, سولتۇستىك اتلانتيكالىق اليانستىڭ ورتاق قۇندىلىقتارىن ساقتاۋىمىز كەرەك. بۇل بىزگە سەنگەندىكتەن, قازىر ومىرىنە قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان ادامداردان باس تارتپاۋدى بىلدىرەدى.
بىرنەشە كۇن بۇرىن ناتو مۇشەلەرى اۋعانستان حالقىنىڭ نەگىزگى قولداۋشىسى ەدى. ءبىز جيىرما جىل بويى تالپىنعان بوستاندىق پەن دەموكراتيانىڭ ۋادەسىن, پرينتسيپتەرىن جانە كەلەشەگىن ۇمىتىپ, كولەڭكە سەكىلدى شەگىنە المايمىز.
وسىنداي ماقساتتاردى مۇرات ەتىپ, كۇش پەن مىسالدىڭ كۇشىمەن قورقىتۋ ءۇشىن قۇرىلعان الەمدەگى ەڭ قۋاتتى اسكەري وداق اۋعان حالقىنىڭ, سونداي-اق ەركىن, ءادىل ءومىر سۇرگىسى كەلەتىن باسقا دا ميلليونداعان ادام مەن دەموكراتيالىق قوعام الدىندا قۋىرشاققا اينالا المايدى.
ءبارىمىز – حالىقارالىق قوعامداستىق بىزگە سەنگەن, ءبىز ءۇشىن جۇمىس ىستەگەن جانە ءبىز ۇسىنعان بولاشاقتىڭ ۋادەسى ءۇشىن كۇرەسكەندەردىڭ بارلىعىنا ءۇمىت, باسپانا جانە جاڭا ءومىر سىيلاۋىمىز كەرەك.
ءبىز اۋعان بوسقىندارىن پانالاتۋعا كەلىسكەندە, مۇنى وداقتاستار الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىمىزگە بايىپپەن قاراعاندىقتان جاسادىق. بىراق ەڭ باستىسى, ءبىز مۇنى حالىقتىڭ بولمىسىنىڭ ارقاسىندا جاسادىق. نەبارى 30 جىل بۇرىن ءبىز ادرياتيكا جاعالاۋىنداعى اۋعاندىقتار ەدىك.
تيراناداعى «قىزىل تاليباننان» قاشىپ قۇتىلۋعا تىرىستىق. كوسوۆو سوعىسى كەزىندە سەربيا باسشىسى سلوبودان ميلوشەۆيچتىڭ ەتنوستىق قىرعىنىنان قاشقان جارتى ميلليون بوسقىنعا پانا ۇسىنىپ, ەسىگىمىزدى اشتىق.
ءبىز قاتىگەز رەجىمنىڭ قولىندا قالعان كەزدە دە, باسقا ەلدەردە بوسقىن رەتىندە جاڭا ومىرگە ۇمتىلعان كەزدە دە تيرانداردىڭ بۇكىل قىرىن جاقسى مەڭگەردىك. مۇنداي باستان وتكەن تاجىريبەلەر بىزگە قورقىنىشتى تۋدىراتىن قاۋىپ ەمەس, قاۋىپتى تۋدىراتىن قورقىنىش ەكەنىن ۇيرەتتى.
البانيا ۇلكەن دە, باي دا ەمەس. ەلىمىز ەۋروپاداعى كۇردەلى شىندىقتان, سونىڭ ىشىندە يمميگراتسيا سالدارىنان تۋىندايتىن اۋىرتپالىقتان قاشپايدى. ءبىز بوتەن ادامداردىڭ ساۋالداماعا, سايلاۋعا جانە بيلىككە جەتۋگە ۇمتىلعان پارتيالار مەن ساياساتكەرلەردىڭ مىندەتتەمەلەرىنە اسەر ەتەتىنىن بىلەمىز. سونداي-اق بارلىق باسقا ەلدىڭ قيىن تاڭداۋىن قۇرمەتتەيمىز. بىراق كومەك كورسەتۋگە مىندەتتى ادامدارعا قاتىستى ماسەلەدە, ءومىر مەن ءولىمنىڭ ءبىرىن تاڭداۋ كەرەك بولعاندا, ءبىزدىڭ جولىمىز ايقىن.
ءدال قازىر ارەكەت ەتپەۋ – ءوز تاريحىمىزدان جەرىنۋ, وتكەن عاسىرداعى قايعىلى وقيعالاردان ۇيرەنگەنىمىزدى ۇمىتۋ. قازا تاپقان كوپتەگەن جاۋىنگەردىڭ ەسىمدەرىن ەلەمەۋ جانە ۇرىس دالاسىندا ۇزاق جىلدار بويى جاسالعان سانسىز قۇرباندىقتى ءوشىرۋ. «تاليبان» مەن ولاردىڭ قاتىگەزدىكتەرى ادامزاتقا ز ۇلىمدىقتىڭ ەشقاشان ولمەيتىنىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالادى.
البانيا ناتو-نىڭ بارلىق ەلى بىرگە كوتەرۋگە ءتيىس جۇكتىڭ ءوز ۇلەسىن موينىنا الۋعا دايىن. بىراق مەنى مىنا سۇراق مازالايدى. ەگەر اليانستىڭ ەڭ كەدەي مۇشەسى البانيا وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويمەن ورىنداي السا, ناتو-عا مۇشە باسقا مەملەكەتتەردىڭ قايسىسى وعان قول جەتكىزە المايدى؟ ەندەشە, ادامزات الدىنداعى نەگىزگى مىندەتىمىزدى ورىنداماۋعا سەبەپ بولاتىن قانداي ساياسي اقتالۋ بار؟
ساۋساقپەن كورسەتەتىندەر كوپ, قول كوتەرۋ دە جەتكىلىكسىز. ناتو قۇرىلعانداعى باستى پرينتسيپ مىناۋ: ءبىر ادامعا جاسالعان شابۋىل – ادامزاتقا شابۋىل. سونىمەن قاتار ناتو اۋعانستاندا قالدىرىپ بارا جاتقان گۋمانيتارلىق قيىندىقتى بارلىعى قابىلداۋى كەرەك.
ەدي راما,
البانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org
