الەم • 25 تامىز, 2021

جانارداعى جان ساۋلەسى

583 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

زارە مەن دامە نەمەسە ءۇمىت پەن ۇرەي. وسى ەكى ءسوزدىڭ قايسىبىرىن الدىنا شىعارساق تا ءبىر-بىرىنەن اجىراعىسى كەلمەيتىندەي. جاس قىزدىڭ جانارىنا قونىستانعان جالعان عۇمىردىڭ جالقى ساۋلەسى جان دۇنيەڭدى ەزىپ جىبەرەدى. نەتكەن اۋىر قاسىرەت دەسەڭىزشى! تىرشىلىكتىڭ تەڭىزىنە باتىپ كەتپەۋ ءۇشىن ارپالىسقا تۇسكەن ادامنىڭ شاراسىزدىعىنان تەرەڭ شىڭىراۋ بار ما؟ ءسال اياڭداساڭىز, كولەڭكەڭىز قۋىپ جەتەدى. ءسىز اجال الدىنداعى ادامنىڭ قاراشىعىنا ءۇڭىلدىڭىز بە؟ وعان ءومىردىڭ ءمولت ەتكەن ماعىناسى تامىپ تۇسكەندەي.

جانارداعى جان ساۋلەسى

اجالدان اقشا جاساعان فوتوگراف. تاپ وسى فوتو بولماعاندا فرانتسۋز ءفوتوجۋرناليسى فرەنك فۋرنەگە ء«داۋىر جىرتقىشى» دەگەن ايىپ تاعىلماس تا ەدى. ال ەگەر ول سەزىمىنە ەرىك بەرىپ, جىگەرسىزدىك تانىتقاندا الەم مۇنشا ابىگەرگە تۇسپەس تە ەدى عوي. ءدام-تۇزى تاۋسىلۋعا تاياعان قارشاداي قىزدىڭ قاسىرەتىنە قالاي عانا تامسانا قاراپ تۇرۋعا بولادى؟ بۇعان ءسىرا, تۇكتى جۇرەك كەرەك-اۋ! ۇلى شىعارمالاردى ومىرگە اكەلۋ ءۇشىن ۇلكەن قۇرباندىققا بارۋدىڭ قاجەتى بار ما ءوزى؟ بىرەۋدىڭ قاسىرەتىنە ءسۇيسىنۋدىڭ شە؟ ايتسە دە فوتوگراف ادامنىڭ اجال الدىنداعى دارمەنسىزدىگىن كورسەتكىسى كەلگەندەي. داڭقتى دارمەنسىزدىك!

1985 جىلى كولۋمبيانىڭ ارمەرو قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى نەۆادو-دەل-رۋيس جانارتاۋى اتقىلادى. سول ءزىلزالانىڭ سالدارىنان قاتتى سەل تۋىپ, 25 مىڭ ادامدى كوز جاسىنا كومەدى. سونىڭ ىشىندە نەبارى 13 جاستاعى ومايرا سانچەس گارزوننىڭ تاعدىرى عالامدى ەلەڭ ەتكىزدى. كولۋمبيالىق قىزدىڭ كامەرا الدىندا ءسونىپ بارا جاتقان جانارىن ءتورت كۇن بويى باقىلاعان ادامزات ءبىر ساتكە سەلت ەتكەن ەدى. تاماعىنا تىعىلعان ۇمىتسىزدىك تۇمانىنا تۇنشىعىپ, كەرمەك كوز جاسىنان سوقىر بولادى. ونىڭ قارا كوزدەرىندە سوڭعى سەكۋندقا دەيىن ءۇمىت وتى الاۋلاپ تۇردى.

سول كۇنى ومايرا الاڭسىز اعا-تاتەسىمەن بىرگە اكەسىنىڭ قاسىندا ءتاتتى ۇيقىدا جاتقان بولاتىن. ال اناسى استاناعا قىدىرىپ كەتكەن. ولار جاقىنداپ كەلە جاتقان سەلدىڭ ۇرەيلى داۋىسىنان ويانادى. بىراق ءبارى كەش ەدى. اكەسى مەن تاتەسى ءتىل تارتپاي كەتەدى. اعاسى ەكەۋى سەلدەن قاشىپ ۇلگەرگەنىمەن, كىشكەنتاي قىزدىڭ اياعى قيراعان ءۇيدىڭ ۇيىندىلەرى اراسىندا قالادى. جاقىن ماڭداعى قۇتقارۋشىلار قانشا تىرىسقانىمەن بەتون پليتالاردان بوساتا المادى.

قىزدى تۇزاقتان قۇتقارۋ ءۇشىن سۋدى سوراتىن قۋاتتى قۇرىلعى مەن قوقىستى بول­شەك­تەۋ ءۇشىن ۇلكەن كران قاجەت ەدى. بىراق كەدەي مەملەكەتتە مۇن­داي تەحنيكا قايدان بولسىن. قايعىلى وقيعا بولعان جەرگە كەلگەن دارىگەرلەر قىز­دىڭ اياعىن كەسۋدى ويلايدى. الاي­دا ارنايى حيرۋرگيالىق قوندىر­عىسىز مۇنداي امالعا بارۋ قاۋىپتى بولدى. سوندىقتان ولار ومايرانى قيناماي, ءوز ەركىمەن ولۋىنە جول بەردى.

ومايرا سۋىق سۋدا 60 ساعات­تان استام ۋاقىت تۇردى. وسى ۋاقىت ىشىندە ءوزىنىڭ اقىل-ەسىن جوعالت­پادى. قىز تۋىستارىنىڭ دەنە­لەرى سۋ استىندا قالعانىن بىلە تۇرا, ومىرگە شاعىم ايتىپ, جىلاعان جوق. ونىڭ بۇل ارە­كەتى اينالاسىنداعى ادامدار­دى تاڭعالدىردى. اجالىن قاسقايىپ قارسى العان قارشاداي قىز, قۇتقارۋشىلارعا ءان ايتىپ, ءتىپتى سۇحبات بەرۋگە دە كەلىسكەن. ەڭ اياۋلىسى, مەكتەپكە كەشىگىپ قالاتىنىن جەتكىزىپ, دۇعا دا وقىعان ەكەن.

مارقۇم ومايرا سانچەستى داڭققا فرانتسۋز ءفوتوجۋرناليسى فرەنك فۋرنە تۇسىرگەن فوتوسۋرەتتەر بولەدى. ول ولىممەن ارپالىسقان بالانى سۋرەتكە تارتۋ ءۇشىن 7 ساعات جول ءجۇرىپ كەلگەن. كەيىنىرەك, جانارتاۋ تاسقىنىنان قيراعان قالانى سيپاتتاي وتىرىپ, «مەن ۇلى ۇنسىزدىكتى ايقايلاپ وياتقىم كەلدى» دەپ جازادى. ومايرا ومىردەن وتكەننەن كەيىن, Paris Match-تە جاريالانعان سۋرەتتەر ناعىز دۇربەلەڭ تۋعىزدى. فۋرنە ازعىندىققا باردى, سونداي-اق ء«فوتوتىلشىنىڭ نەگىزگى مورالدىق ەرەجەسىن بۇزدى» دەپ ايىپتالدى. ادام ازابىنان كاسىپ جاساعان ماماندى قوعام قارعادى دا.

فرەنك فۋرنەر «كىشكەنتاي قىزدىڭ باتىلدىعى مەن قايسارلىعىن, ومىرگە  دەگەن قۇش­تارلىعىن كورسەتۋ ءۇشىن» وسىن­داي قادامعا بارعانىن جاريا­لادى. كولۋمبيا ۇكىمەتىنىڭ ارە­كەت­سىزدىگىنە قوعامنىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن تۇسىرگەنىن ءتۇسىن­دىردى. الەمدى اياعىنان تىك تۇرعىزعان «ومايرا سانچەستىڭ ازابى» دەپ اتالاتىن جانجالدى فوتوسۋرەت 1985 جىلدىڭ ەڭ ۇزدىك تۋىندىسى ەسەبىندە تاريحقا ەندى.

اجال الدىنداعى پەندەنىڭ دارمەنسىزدىگىن دارىپتەگەن فوتوسۋرەتشى عۇمىرى باياندى بولدى دەۋگە اۋىز بارمايدى. ۋاقىت ونىڭ ءوز سىباعاسىن بەرگەنى انىق. جانارعا جاس ۇيىرگەن وقيعانىڭ داۋىلى ءالى دە باسىلعان جوق. عالامشاردى باعىندىرىپ, اسپاندى باۋىرعا العان ادامزاتتىڭ كىشكەنتاي بالانى قۇتقارا الماعاندىعىنا كوڭىل قۇلازيدى. ءولىمىن قاسقايىپ قارسى العان قايسار قىزدىڭ بەينەسى كوڭىل تورىنەن كەتپەسى اقيقات. جانارداعى جان ساۋلەسى جۇرەككە جىلۋ سىيلايدى. قاراڭىزشى؟!

سوڭعى جاڭالىقتار