تەسلانىڭ زامانداسى توماس الۆا ەديسسوننىڭ دا اتالارى نيدەرلاندتان. بويىندا يتاليانداردىڭ, نەمىستىڭ قانى بار. ناعاشىلارى ورىستان تارايدى دەگەن دەرەكتى دە كەزىكتىردىك. بىراق ەديسسوننىڭ ءوزى – ناعىز امەريكالىق. اقش عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى, ەلدىڭ ەڭ جوعارى ازاماتتىق ماراپاتى – اقش كونگرەسىنىڭ التىن مەدالىن يەلەنگەن. اشقان ونەرتابىستارى ءۇشىن تەك اقش-تىڭ وزىندە مىڭنان استام پاتەنت العان.
ايتپاقشى, ءۇندىستاندى ىزدەپ, امەريكا قۇرلىعىنا ەۋروپادان كەمەمەن ءجۇزىپ جەتكەن حريستوفور كولۋمب تا يسپانيالىق ساياحاتشى سانالعانىمەن, ارعى تەگى يتالياندىق ەكەن.
ارىگە بارماي-اق, قازىرگى تانىمال تۇلعالارعا توقتالايىقشى. لوندوننىڭ قازىرگى مەرى سادىق حان – پاكىستاننان باس ساۋعالاپ بارعان ەميگرانتتاردىڭ ۇرپاعى.
فۋتبول تاريحىنداعى ەڭ مىقتى ويىنشىلاردىڭ ءبىرى – زينەددين زيداننىڭ الجيرلىك اراب ەكەنىن ەلدىڭ ءبارى بىلەدى. ءوزى ءومىر باقي فرانتسيا تۋى استىندا ونەر كورسەتتى, ءدۇبىرلى دوپ دودالارىندا الاڭعا «مارسەلەزانى» شىرقاپ شىقتى, فرانتسۋز فۋتبولىنىڭ داڭقىن اسپانداتتى. زيداننىڭ بەينەسى جاي عانا فۋتبولشى مەن باپكەردەن الدەقايدا بيىك, ول – ءبىرىنشى رەسپۋبليكانىڭ ۇلتتار دوستىعىنىڭ, حالىق بىرلىگىنىڭ سيمۆولدارىنىڭ ءبىرى.
ايتا بەرسەك, مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. شەتەلدىكتەرگە جۇگىنە بەرمەي, ءوزىمىزدىڭ بەيبارىس سۇلتان وزگە ەلدە بيلەۋشى بولدى ەمەس پە؟! شىعىستىڭ اريستوتەلى اتانعان ءال-فارابي بابامىز دا ءبىلىم ىزدەپ, شام شاھارىنا جول تارتقان. توپىراق سول جاقتان بۇيىرعان. ءۇندىستان جەرىندە ماڭگىلىك دامىلداعان مۇحاممەد حايدار دۋلاتي دا تۇركىنىڭ ايبىنىن اسىرعان تۇلعالاردىڭ ءبىرى.
قازاقتىڭ ماقال-ماتەلىن سىناعان ابايدان باسقا ەشكىم جوق شىعار. بىراق كەيدە تالايلى تاعدىر يەلەرىنىڭ ءومىر جولىنا قاراپ وتىرىپ, «وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا, ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» دەگەنگە كەلىسكىڭ كەلمەي قالاتىنى بار. بالكىم, قازىرگى كوزقاراس تۇرعىسىنان قاراساق, ء«وز ەلىڭدە ۇلتان بولىپ» كۇن كەشۋ – قاساڭ ستەرەوتيپ شىعار. جۇمىر جەردىڭ باسقا قيىرىنان باقىت ىزدەگىسى كەلەتىن جاستاردى نەگە تۇساپ ۇستاۋىمىز كەرەك؟! ولاردىڭ ادىمىن تۇسايتىن ماقال ايتقانشا, الدىنان جارىلقاسىن ايتىپ باتا بەرگەن دۇرىسىراق سياقتى بۇگىندە.
وتكەن عاسىرداعى قازان توڭكەرىسىنەن كەيىن دۇنيە استى ۇستىنە ءتۇسىپ, ورىستىڭ زيالىلارى, اقسۇيەكتەرى ەۋروپاعا باس ساۋعالاپ, تارىداي شاشىراپ كەتكەنى ءمالىم. ءبىزدىڭ الاش زيالىلارى شەتەلگە قاشپادى, تۋعان توپىراعىنان تابان اۋدارماي, قىرىلىپ قالدى. قازاق ەلىنىڭ عانا ەمەس, ءيىسى تۇركى جۇرتىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن ارپالىسقان, توتاليتارلىق جۇيەنىڭ قىسىمىنا ۇشىراپ, ەميگراتسياعا كەتكەن مۇستافا شوقاي سىرتتا ءجۇرىپ تە ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسىن جالعاستىرا بەردى. كەتپەسە, احمەت, مىرجاقىپتار سياقتى وتىزىنشىنىڭ ويرانىندا وپات بولارى انىق ەدى. ول المانيادا جۇمباق جاعدايدا كوز جۇمعانعا دەيىن دە ۇلتىنىڭ ۇلى مۇراتى جولىندا قىزمەت ەتتى. بۇگىندە بەرليندەگى «تۇرىك شاھيتلىگى مەشىتى» اۋماعىنداعى شاعىن زيراتىنا ءتاۋ ەتىپ بارۋشى ۇرپاقتارى از ەمەس.
قازىر ءبىزدىڭ قازاق وزگە ەل, وزگە قۇرلىق تۇرماق, باسقا اۋىلعا كوشۋگە قينالادى. حالقى تىعىز ورنالاسقان وڭتۇستىك وبلىس تۇرعىندارىن قازاعى دا, حالقى دا سيرەك سولتۇستىك ايماققا كوشىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ويداعداي ورىندالماي جاتقانى دا سونىڭ ءبىر كورىنىسىندەي. اقىندارىمىز:
«مەنىڭ جانىم – مەن جازعان ولەڭدەردە,
تاعى ايعايلاپ ايتامىن كەرەڭدەرگە:
مەن تۋعاندا قۋانعان وسى تىلدە,
وسى تىلدە جىلايدى مەن ولگەندە!
ال لوندوندا كىم جىلايدى؟..» دەپ اھ ۇرادى. ادامنىڭ ەسىمى مەن ەڭبەگى ۇرپاق جادىندا ساقتالسا, جوقتاۋشى سول ەمەس پە؟! ادام قاي قيىردا جۇرسە دە وزىنە, جاقىندارىنا, ەلىنە پايداسىن تيگىزسە, ودان ارتىق قانداي ۇلى مۇرات بولۋى مۇمكىن؟!
ايتپاقشى, نيكولو تەسلا ءومىر باقي شەتەلدە تۇرسا دا, قارا ورمان حالقى ونى ۇمىتقان جوق. سەربتەر نيۋ-يوركتەگى زيراتتان داڭقتى جەرلەستەرىنىڭ ك ۇلىن اكەلىپ, بەلگرادقا قايتا جەرلەدى. بەينەسىن ۇلتتىق ۆاليۋتاعا بەدەرلەگەنىن ايتتىق. ال امەريكالىقتار ەلەكتروموبيلدى تەسلا اتادى.
