سانالى عۇمىرىن ءدىن جولىنا ارناعان حاكىم حازىرەت 1906 جىلى بۋرابايدىڭ باۋرايىنداعى قوسداۋلەت اۋىلىندا ومىرگە كەلىپ, اتاسى سالعان مەدرەسەدە ساۋاتىن اشقان. جالپى, قوسداۋلەت دەگەن كىسى ءوز زامانىنىڭ اۋقاتتى, جاقسى-جايساڭدارمەن سىيلاس, بەدەلدى بەگى بولعان. ونىڭ بالاسى احمەتجان سول كەزدە مىسىردان وقىپ, 1905 جىلى اكەسىنىڭ مەشىتىندە ءجاديت وقۋىن ۇيىمداستىرعان. ال قوسداۋلەتتىڭ ەكىنشى ۇلى ومار قاجى 1908-1906 جىلدارى كوكشەتاۋ ۋەزىنىڭ وقۋ بولىمىمەن كەلىسىپ, ءوزىنىڭ جانە كورشىلەس اۋىلداعى قازاق بالالارىنا ورىس ءتىلى مۇعالىمىن الدىرىپ, ورىسشا وقىتقان.
كەڭەس وكىمەتى ورناعاسىن بولشەۆيكتەر ەل ىشىندەگى داۋلەتتىلەر مەن ءدىني تۇلعالاردى قۋعىنداعانى انىق. ءدال وسى جىلدارى حازىرەتتىڭ اكەسى ومار قاجىعا دا جازىقسىز جالا جابىلىپ, ول كىسى قولىنان قازا بولادى. وسى وقيعادان سوڭ قاجىنىڭ اۋلەتى جان-جاققا باس ساۋعالايدى. حاكىم شەشەسىن الىپ, الدىمەن ومبىداعى ناعاشىلارىنا بارادى, ودان حاباروۆسك اسىپ, اقىرى قاراعاندىعا كەلەدى. مۇندا دا ءبىراز تۇرتپەكتى كورىپ, 1935 جىلى سەمەيگە تۇراقتايدى.
جاسىنان ارابشا, جاديتشە, ورىسشا وقىعان يماندى ازامات 1948 جىلى سەمەي قالاسىنىڭ مەشىتىنە يمامدىققا سايلانىپ, وسى قىزمەتتى ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن, ياعني 26 جىل مۇلتىكسىز اتقاردى. سول كەزدەگى ورتا ازيا جانە قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءمۇفتيى زياۋدين باباحانوۆ حازىرەتتىڭ ءبىلىمى مەن پاراساتىن جوعارى باعالاپ, ونى 1948 جىلى اتالعان ءدىني باسقارماسىنا مۇشە ەتىپ, قازاقستان بويىنشا تەكسەرۋ كوميتەتىنىڭ توراعالىعىنا تاعايىندايدى.
دىنگە تەرىس قاراعان كەڭەستىك كەزەڭدە يماندىلىعى مەن ۇستانىمىنان تايقىپ كورمەگەن تاباندى تۇلعا مۇسىلماننىڭ بەس پارىزىنىڭ ءبىرىن وتەۋ ءۇشىن جوعارى جاۋاپتى مەكەمەلەرگە ۇزبەي حات جازا ءجۇرىپ, اقىرى رۇقساتىن الىپ, العاشقى قاجىلىققا 1954 جىلى بارادى. ودان كەيىن ەكىنشى رەت, ياعني 1965 جىلى تاعى دا جولى تۇسەدى.
سونداي-اق ءدىن قايراتكەرى قوعامدىق قىزمەتكە دە بەلسەندى اتسالىسىپ, يسلام دىنىنە بايلانىستى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار مەن مازمۇندى جيىنداردا بايانداما جاساپ, سالماقتى ءسوز سويلەيدى. ماسەلەن, 1956 جىلى ءۇندىستاندا وتكەن الەمدىك بەيبىتشىلىكتى قورعاۋدى قارۋسىزداندىرۋ كونگرەسىنە ورتا ازيادان جوعارىدا ەسىمى اتالعان باس ءمۇفتي زياۋدين باباحانوۆ پەن حاكىم ومار ۇلى عانا بارىپ, قاتىسقان. وسىدان-اق ول كىسىنىڭ بىلىگى مەن بەدەلىن بايقاۋعا بولادى. سونىمەن قاتار ليۆان, فرانتسيا سەكىلدى بىرقاتار شەت مەملەكەتكە ساپارلاپ قايتقان.
اتەيزم داۋىرلەگەن تۇستا يسلام دىنىنە قارسى مەرزىمدى باسپاسوزدە جاعىمسىز ماقالا جازعاندارعا حاكىم قاجى دالەلدى پىكىرلەرىمەن بايىپتى جاۋاپ بەرىپ وتىرعان.
كەزىندە ەلىمىزدەگى ءدىن ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى بولعان, بەلگىلى ازامات قايرات لاما شاريف حاكىم ومار ۇلىنىڭ كەڭەس وداعى كەزىندەگى اتەيستىك يدەولوگيانىڭ داۋرەنى جۇرگەن شاقتا ءدىندى قورعاپ ەڭبەكتەر جازىپ, قازاق جەرىندە يسلامنىڭ ساقتالۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان تۇلعالاردىڭ ءبىرى دەيدى. «وسىنداي قيىن-قىستاۋ زاماندا يسلامعا قىزمەت ەتۋ ماقساتىندا سەمەي وڭىرىندە 1948 جىلدان باستاپ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن 26 جىل يمامدىق قىزمەت اتقاردى. قاجىلىق عيباداتىن ورىنداۋ ءۇشىن قاسيەتتى مەككەگە ەكى رەت باردى. جۇما, ايت نامازدارىنا, قادىر تۇنىنە, ءماۋلىت كۇندەرىنە ارنالعان ۋاعىز-ناسيحاتتارىن, وزگە ءدىني مازمۇنداعى ەڭبەكتەرىن انا تىلىندە جازىپ قالدىردى. ول ءوزىنىڭ بىلىمدىلىگى, تەرەڭ وي-پاراساتى مەن ادالدىعىنىڭ ارقاسىندا تەك قازاق جەرىندە عانا ەمەس, بۇكىل ورتا ازيادا تانىمال تۇلعا بولدى» دەپ ايتادى.
حازىرەتكە 1974 جىلى تامىزدىڭ ورتاسىندا تاشكەنت قالاسىندا وتەتىن ءال-ءبۇحاريدىڭ 1200 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسىپ, بايانداما جاساۋعا ۇسىنىس تۇسەدى. وكىنىشكە قاراي, ول كىسى وعان ۇلگەرمەي, 2 تامىزدا دۇنيەدەن وزادى. الايدا كونفەرەنتسيادا ەۋروپا, ازيا, افريكا جانە ت.ب ەلدەردەن كەلگەن قاۋىم سوۆەت زامانىنىڭ سۇرقيا ساياساتىنان سەسكەنبەي اسىل ءدىنىمىزدى قىزعىشتاي قورىعان حاكىم قاجى ومار ۇلىن ەسكە الىپ, دۇعا باعىشتاعان.
ومىردە جەتپىس جىلعا جۋىق عۇمىر كەشىپ, ىزگىلىكتى ءىز قالدىرا بىلگەن تەكتى تۇلعانىڭ ونەگەلى جولىمەن جۇرگەن التى بالاسى دا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ەلگە حال-قادەرىنشە ەڭبەك ەتتى. قازىر ولاردان تاراعان نەمەرە-شوبەرەلەردى قوسقاندا حاكىم قاجىنىڭ شاڭىراعى ىرگەلى اۋلەتكە اينالدى. تاعدىردىڭ ءتۇرلى بۇرالاڭىندا اتامىزعا سەنىمدى سەرىك بولا بىلگەن زايىبى توتىكامال اجەمىز 2002 جىلى 84 جاسىندا الماتىدا قايتىس بولدى.
بيىلعى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە سەمەي شاھارىنداعى دالنىي كەنتىندە اشىلعان 400 ادامعا ارنالعان جاڭا مەشىتكە حاكىم حازىرەت ومار ۇلىنىڭ اتى بەرىلىپ, ءدىن قايراتكەرىنىڭ ەسىمى ۇلىقتالدى.
