تاۋارلار مەن ونىمدەر شىعارۋدىڭ الەمدىك باسەكەسىندە بەلگىلى ءبىر ەل, بەلگىلى ءبىر مەملەكەت شىعاراتىن رەسۋرستارعا دەگەن سۇرانىس باستى فاكتور بولىپ تابىلادى. مۇنداي باسەكەگە سۇرانىس از, كەمشىن بولعان جاعدايدا قاي ەل بولماسىن, ونىڭ وسى باسەكەگە توتەپ بەرۋ قابىلەتى تومەندەيدى. وزىنەن ءوزى جۇتىلىپ كەتەدى. مۇنىڭ سوڭى سول ەل ەكونوميكاسىنىڭ ىلگەرى كەتۋىنىڭ ورنىنا كەرى قۇلدىراۋىنا اكەلىپ سوقتىرۋى ابدەن مۇمكىن. باسەكەلەستىكتىڭ كۇردەلى قۇبىلىس بولاتىنى دا سوندىقتان. مۇنىڭ الدىن الماسا, مۇنداي قاۋىپتىڭ سالقىنى تەرەڭدەي بەرەتىنى تاعى دا ايان.
تاۋارلار مەن ونىمدەر شىعارۋدىڭ الەمدىك باسەكەسىندە بەلگىلى ءبىر ەل, بەلگىلى ءبىر مەملەكەت شىعاراتىن رەسۋرستارعا دەگەن سۇرانىس باستى فاكتور بولىپ تابىلادى. مۇنداي باسەكەگە سۇرانىس از, كەمشىن بولعان جاعدايدا قاي ەل بولماسىن, ونىڭ وسى باسەكەگە توتەپ بەرۋ قابىلەتى تومەندەيدى. وزىنەن ءوزى جۇتىلىپ كەتەدى. مۇنىڭ سوڭى سول ەل ەكونوميكاسىنىڭ ىلگەرى كەتۋىنىڭ ورنىنا كەرى قۇلدىراۋىنا اكەلىپ سوقتىرۋى ابدەن مۇمكىن. باسەكەلەستىكتىڭ كۇردەلى قۇبىلىس بولاتىنى دا سوندىقتان. مۇنىڭ الدىن الماسا, مۇنداي قاۋىپتىڭ سالقىنى تەرەڭدەي بەرەتىنى تاعى دا ايان.
ال, رەسۋرس دەگەنىمىز مەيلىنشە جان-جاقتى كەڭ ۇعىم ەكەنى بەلگىلى. ەلباسى ءوز جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەندەي, ونىڭ الدىڭعى ۇشتىگىنە ەنەرگيا, ازىق-ت ۇلىك جانە يندۋستريالاندىرۋ ءونىمى كىرەدى. ەگەر الداعى جىلداردا ەلىمىزدەگى وسى رەسۋرستارعا سۇرانىس ارتا تۇسەتىن بولسا, قازاقستاننىڭ الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ءوتۋ ءۇردىسى دە سوعۇرلىم تەزىرەك بولماق. بۇل تۋرالى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلباسى ن.نازارباەۆ ايقىن تۇردە مالىمدەدى.
ال, ونىمگە دەگەن سۇرانىستى قازىرگى دەڭگەيىنەن ودان ءارى كوتەرۋدىڭ باستى جولدارى قانداي؟ مەملەكەت باسشىسى مۇنداي باسى اشىق ساۋالدىڭ جاۋابىن دا تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىنداپ بەردى. ناقتىراق ايتقاندا, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جاسالعان بولجامدار مەن ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر بويىنشا قاراستىرعاندا, الداعى 10-15 جىل بەدەرىندە ەلىمىزدىڭ اۋقىمىندا كەڭ سەرپىلىستەر جاسالماق. بۇعان دەيىنگى كەزەڭدە مۇلدەم قولدانىلماعان تاماشا دا جاڭاشا قادامدار بەلگىلەنبەك. مۇنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوز جولداۋىندا «مۇمكىندىكتەر تەرەزەسى» دەپ اتادى.
ەندىگى جەردە وسى «تەرەزەنىڭ» بارىنشا يكەمدى بولۋى بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ۇلكەن سىن. ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, «مۇمكىندىكتەر تەرەزەسىنىڭ» مۇمكىندىگى بارىنشا مول بولۋى سىرتقى قولايلى ورتاعا بايلانىستى بولماق. سوندىقتان دا الداعى ۋاقىتتا سىرتقى قولايلى ورتانىڭ ساقتالىپ قالۋى ءبىزدىڭ تابىستارىمىز بەن جەڭىستەرىمىزدىڭ باستى كىلتى بولىپ قالا بەرمەك. ەلباسى تاراپىنان وسى ۇتىمدى ۇسىنىس پەن سىندارلى وي-پىكىردىڭ قازاقستاننىڭ رەسۋرستارىمەن بايلانىستىرىلا ايتىلۋى ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىس قاراپايىم ماسەلە ەمەس ەكەندىگىن كورسەتەدى.
ونىمگە دەگەن سۇرانىس ماسەلەسىن ءسوز ەتكەندە وتاندىق شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جاي-كۇيى مەن ونىڭ دامۋ ءۇردىسىن ەكىنشى كەزەككە ىسىرا سالۋعا مۇلدەم بولمايدى. ءوزىنىڭ جولداۋىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2050 جىلعا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەس قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 50 پايىزىنان كەم بولمايتىن ءونىم شىعاراتىنىن شەگەلەپ ايتىپ بەردى. قاراپايىم ەسەپكە شاققاندا, مۇنىڭ ءوزى ەڭبەك ونىمدىلىگى 5 ەسە ءوسىپ, بۇگىنگى 24,5 مىڭ دوللاردان 126 مىڭ دوللارعا دەيىن جەتەدى دەگەن ءسوز.
ارينە, بۇل ايتۋعا عانا جەڭىل. ءدال وسى ارادا قازاقستاننىڭ رەسۋرستارى مەن ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىستى ءوسىرۋدىڭ جاڭا تالاپتارى تۋىندايدى. ويلاپ قاراساق, سان جاعىنان ونشا سورلى بولمايتىن سەكىلدىمىز. ال, ساپا شە؟ وسى ماسەلەنىڭ مۇنداي ءمانىسىن وسى باستان كەڭىرەك ءپىشىپ ويلاستىرعاننان ەش ۇتىلماسىمىز كامىل. ءبىر ەسەپتەن, الداعى جىلداردا بيزنەستەگى ءونىم سانىنىڭ ءوسۋىن تەك جاقسى قۇبىلىسقا تەلۋگە ابدەن بولادى. بەلگىلى فيلوسوفيالىق قيسىنعا سايساق, سان ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ساپاعا اينالماي قويمايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاندىق رەسۋرسقا دەگەن سۇرانىستىڭ وسۋىنە جەتكىزەرى كامىل.
مىنە, ەلباسى جولداۋىنان تۇيگەن العاشقى وي-پىكىرىمنىڭ جەلىسى وسىنداي.
اۆەتيك اميرحانيان,
ورال قالاسىنداعى
«ايدانا» جشس-ءنىڭ
باس ديرەكتورى.
باتىس قازاقستان وبلىسى.
