قارا جول بويىنداعى قاسىرەتتى جاعدايلار ازايماي تۇر. قۇزىرلى ورگاندار ءتىپتى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بيىل جول اپاتىنان قازا بولعانداردىڭ سانى 18 پايىزعا ارتىپ كەتتى دەپ دابىل قاعۋ ۇستىندە.
كۇنى كەشە اقتوبە وڭىرىنەن تاعى ءبىر قايعىلى حابار جەتتى. ايماقتى باسىپ وتەتىن سامارا-شىمكەنت تاس جولىنىڭ بويىندا ءىرى جول-كولىك وقيعاسى بولىپ, اپات سالدارىنان ءبىر وتباسىنىڭ ءتورت بىردەي مۇشەسى كوز جۇمعان. اقتوبە قالاسىنان Nissan X-Trail كولىگىمەن جولعا شىققان وتباسى ىرعىز اۋدانىنىڭ قالىباي اۋىلى ماڭىندا قارسى باعىتتا كەلە جاتقان جۇك كولىگىمەن سوقتىعىسقان. سوققىنىڭ قاتتى بولعانى سونشالىق – جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ 39 جاستاعى جۇرگىزۋشىسى مەن ونىڭ ايەلى جانە ولاردىڭ
11 جاستاعى ۇلدارى سول جەردە ءتىل تارتپاي كەتكەن. ال كولىك ىشىندە بولعان 5 جاسار ۇل مەن 10 جاستاعى قىز دەرەۋ اۋداندىق اۋرۋحاناعا جەتكىزىلگەنىمەن, دارىگەرلەر كىشكەنتاي ءبۇلدىرشىننىڭ ومىرىنە اراشا تۇسە الماعان. وسىلايشا, ءبىر وتباسىنىڭ وتى قاس-قاعىم ساتتە ءوشىپ, جانساقتاۋ بولىمىندە 10 جاستاعى قىزدىڭ عانا شىراعى ءالسىز جانىپ تۇر... ءبىر ادامنىڭ قاتەلىگى بۇكىل ءبىر شاڭىراقتى قارا جامىلدىردى. اسىعىستىقتىڭ اقىرى ورنى تولماس قاسىرەتپەن اياقتالدى. ەڭ وكىنىشتىسى – وسىنداي جول-كولىك اپاتى سالدارىنان ءبىر ەمەس, بىرنەشە ادامنىڭ قازا بولىپ, زارداپ شەككەنى تۋرالى سۋىت حاباردى كۇن سايىن ەستيتىن بولدىق.
ەستىگەن ەلدى كۇيزەلتىپ, جاقىندارىن كۇيرەتىپ كەتكەن وسى جول اپاتىنان كەيىن سامارا-شىمكەنت تاس جولىنىڭ ساپاسى تۋرالى تاعى دا ايتىلا باستادى. سەبەبى بۇكىل ءبىر وتباسىن جالماپ كەتكەن بۇل قايعىلى وقيعا – ءدال وسى كۇرە جولدا تىركەلىپ وتىرعان العاشقى اپات ەمەس. وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ءبىرى: «اقتوبە ايماعىندا جول ءجۇرۋ قاۋىپتى», دەسە, ەندى ءبىرى: «ىرعىز ماڭىنداعى جول – ەڭ ساپاسىزى! قانشاما ادام وسى جولدىڭ كەسىرىنەن اجال قۇشتى؟!» دەپ كۇيىنەدى. تاعى ءبىرى: «كۇرە جول وتە تار. ءتورت جولاق ەتىپ سالعاندا مۇنداي قارالى حابارلار بولماس ەدى», دەگەن وكىنىشىن جەتكىزدى.
ايماق تۇرعىندارىنىڭ اشىنا ايتىپ وتىرعان ماسەلەلەرى وزەكتى. كۇرە جولدا اي سايىن كەم دەگەندە 2-3 جول اپاتى بولىپ تۇرادى. ءار اپاتتىڭ ارتىندا ءبىر ادامنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ءبىر وتباسىنىڭ, تۇتاس ءبىر اۋلەتتىڭ تاعدىرى مەن قايعى-قاسىرەتى تۇرعانى دا حاق. تار جولدىڭ كەسىرىنەن ادام ءولىپ, تالاي جولاۋشىنىڭ اۋرۋحانا توسەگىنە تاڭىلعانى دا ءمالىم. ءدال وسى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدا كولىك يەلەرىنىڭ جول ەرەجەسىن بۇزىپ, جىلدامدىقتى ارتتىراتىنى دا راس. مەجەلى جەرىنە ءبىرىنشى بولىپ جەتۋى ءۇشىن كۇنىنە بىرنەشە رەيس جاساپ, كۇندەلىكتى ناپاقاسىن تاۋىپ جۇرگەن تاكسيستەردىڭ ونسىز دا تار جولدا كيىپ-جارىپ, اسىعاتىندارى دا بەلگىلى. الايدا وسىنىڭ بارلىعىنا ءبىر توقتاۋ قويۋ كەرەك. سەبەبى بىزدە زاڭ بار. ال زاڭ بارشاعا ورتاق.
ەلىمىزدەگى جول قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىنىڭ ۋشىعىپ كەتكەنىن مىنا دەرەكتەردەن-اق اڭعارۋعا بولادى. ءىىم مالىمەتىنشە, جىل باستالعالى بەرى رەسپۋبليكا جولدارىندا 7180 جول-كولىك وقيعاسى تىركەلگەن. اپات سالدارىنان 1017 ادام كوز جۇمسا, 9500-دەن استام جولاۋشى جاراقات العان. جۇرگىزۋشىلەردىڭ جۇگەنسىزدىگى – جول قاۋىپسىزدىگىنە ەڭ كوپ كەسىرىن تيگىزەتىن قاتەلىك, مىنە, وسى. مۇنى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ماماندارى دا جوققا شىعارمايدى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا اتىراۋ-اقتوبە باعىتىنداعى تاس جولدا ەكى كولىك سوقتىعىپ, سالدارىنان 9 ادام كوز جۇمعان كەزدە دە جىلدامدىقتى ارتتىراتىن جۇرگىزۋشىلەر ماسەلەسىن قوعام تالقىسىنا سالعان ەدى. جول-كولىك وقيعالارىنىڭ 96 پايىزى جۇرگىزۋشىلەردىڭ كەسىرىنەن بولاتىنىن اشىق مالىمدەگەن مينيستر سول كەزدە دە جۇگەنسىز كەتكەن كولىك يەلەرىنىڭ كوبىنەسە پاترۋلدىك كەزەكشىلىكتەر مەن بەينەباقىلاۋ كامەرالارى جوق اۆتوجولدار مەن تاس جولداردا ورەسكەل ەرەجە بۇزاتىندارىن سىنعا العان بولاتىن.
«جۇرگىزۋشىلەردىڭ دەنى جىلدامدىقتى شامادان تىس ارتتىرىپ, تىيىم سالىنعان جانە قاۋىپتى ايماقتاردا الدىندا كەلە جاتقان كولىكتى باسىپ وزۋعا تىرىسادى. ال مۇنداي جەلىگۋدىڭ سوڭى كوبىنە قايعىلى اپاتقا, ورنى تولماس وكىنىشكە ۇرىندىرىپ جاتادى», دەگەن ە.تۇرعىمباەۆ ءىىم ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرىنە سايكەس تاجىريبەسىز جۇرگىزۋشىلەردىڭ, ياعني كولىك جۇرگىزۋ ءوتىلى 1 جىلدان تومەن كولىك يەلەرىنىڭ ۇلەسىنە جول-كولىك وقيعالارىنىڭ تەك 1,8 پايىزى تيەسىلى ەكەنىن دە مالىمدەگەن-ءدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جول اپاتتارىنىڭ باسىم بولىگى «تاجىريبەلى» جۇرگىزۋشىلەردىڭ تاراپىنان ورىن الادى.
«وزدەرىنە تىم سەنىمدى تاجىريبەلى جۇرگىزۋشىلەر قاۋىپتى تاۋەكەلگە سانالى تۇردە بارىپ, وزدەرىنىڭ عانا ەمەس, وزگەلەردىڭ ومىرىنە دە ۇلكەن قاتەر توندىرەدى», دەگەن ەدى مينيستر ماسەلەنىڭ تاعى ءبىر سەبەبىنە توقتالىپ.
ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك ءتۇسىپوۆ تە جۇرگىزۋشىلەردىڭ كولىك جۇرگىزۋ مادەنيەتىنىڭ تومەندىگى جول قاۋىپسىزدىگىنىڭ «ايقىنداۋشى فاكتورى» بولىپ وتىرعانىن ايتادى. ماسەلەن, كەيىنگى 7 ايدىڭ ىشىندە جول ساقشىلارى ەلىمىز بويىنشا جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋدىڭ 3,8 ملن دەرەگىن تىركەسە, ونىڭ 68 پايىزى, ياعني 1,4 ميلليوننان استام حاتتاما جىلدامدىقتى شەكتەن تىس ارتتىرۋعا قاتىستى تولتىرىلعان. بۇل دەگەنىڭىز – قازاقستاندا «تەمىر تۇلپار» تىزگىنىن ۇستاعان ەكى جۇرگىزۋشىنىڭ ءبىرى جوعارى جىلدامدىقپەن جۇيتكيدى دەگەن ءسوز.
س.ءتۇسىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءاربىر بەسىنشى جول-كولىك اپاتى جىلدامدىقتى ارتتىرۋ سالدارىنان بولادى.
«اسىرەسە ەلدى مەكەندەردە, قالا ىشىندە, اۋىل كوشەلەرىندە جىلدامدىقتى ارتتىرۋ وتە قاۋىپتى ەكەنىن جۇرگىزۋشىلەر ەسكەرە بەرمەيدى. زاڭ تالاپتارى قاتاڭداتىلىپ, ايىپپۇل كولەمى ارتسا دا, جەلىك قۋعان كولىك يەلەرىنىڭ جاۋاپسىزدىعىنا بۇل شەكتەۋلەر تىيىم بولماي تۇر. ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنەر بولساق, ەلىمىزدە 2021 جىلدىڭ باسىنان بەرى ەلدى مەكەندەردە جىلدامدىقتى ارتتىرۋعا قاتىستى 1200-دەن استام جول اپاتى تىركەلدى. اسىققان جۇرگىزۋشىلەردىڭ كەسىرىنەن 136 ادام وقيعا ورنىندا كوز جۇمسا, 1628 جولاۋشى اۋىر جاعدايدا اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى», دەيدى ءىىم وكىلى.
ەلىمىزدە بيىل جول اپاتىنىڭ 15 پايىزعا ارتىپ كەتكەنىنە الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرگەن كوميتەت قىزمەتكەرى قازىرگى ۋاقىتتا جولدارداعى ءولىم-ءجىتىمنىڭ جول-كولىك اپاتىنىڭ نەگىزگى ءۇش ءتۇرىنىڭ ديناميكاسىنا بايلانىستى ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.
«ەڭ كوپ تىركەلەتىن جول اپاتى – جاياۋ جۇرگىنشىلەردى قاعىپ كەتۋ. وسىنداي وقيعالاردىڭ سالدارىنان جىل باسىنان بەرى 273 جولاۋشى قايتىس بولدى.
ەكىنشىسى – كولىكتىڭ اۋدارىلۋى, قازا بولعاندار سانى 170-تەن اسادى.
ءۇشىنشىسى – جولدىڭ قارسى بەتىنە شىعىپ كەتىپ, سوقتىعىسۋ. قازا تاپقاندار – 141 ادام.
جول-كولىك اپاتىنىڭ وسى ءۇش جاعدايىندا قازا بولعانداردىڭ جالپى سانى ەلىمىزدەگى جول وقيعالارىنان كوز جۇمعانداردىڭ جارتىسىنان كوبىن – 58 پايىزىن قۇرايدى. جوعارىدا ايتىلعان قارالى ساندارعا ورتاق ءبىر سەبەپ بار. ول – جىلدامدىقتى شامادان تىس ارتتىرۋ. سەبەبى ساعاتىنا 40 شاقىرىم جىلدامدىقپەن كەلە جاتقان جۇرگىزۋشى كەز كەلگەن جاعدايدا, ءتىپتى قارسى الدىنان جاياۋ جولاۋشى جۇگىرىپ شىقسا دا, تەجەگىشتى باسىپ ۇلگەرەدى. ادامدى قاققان كۇننىڭ وزىندە سوققى ولىمگە الىپ كەلەتىندەي اۋىر بولمايدى. ال 80, 100, 120-مەن كەلە جاتقان اۆتوكولىك جاياۋ جۇرگىنشى ءۇشىن دە, جۇرگىزۋشىنىڭ ءوزى ءۇشىن دە, قارسى بەتتە كەلە جاتقان كولىك يەسى ءۇشىن دە وتە قاۋىپتى. مۇنداي جىلدامدىقتاعى سوققىنىڭ سالدارى دا, تارتقىزار زاردابى دا كوپ», دەيدى ول.
قازاقستانداعى جول قاۋىپسىزدىگى ستاتيستيكاسىنا قانداي فاكتورلار ءجيى اسەر ەتەدى؟ وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەگەن Freedom Finance Insurance ساقتاندىرۋ كومپانياسى ەلدەگى جول-كولىك وقيعالارىنا ەڭ كوپ تۇرتكى بولعان 5 سەبەپتىڭ رەيتينگىسىن جاساپ شىعارعان. ونىڭ نەگىزگى پارامەترلەرىنە – جۇرگىزۋشىنىڭ ماس كۇيدە كولىككە وتىرۋى, اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى, جولدىڭ ساپاسى, اۆتوكولىكتىڭ جاعدايى ەنسە, ەڭ باستى فاكتور رەتىندە – جىلدامدىقتى اسىرۋ كورسەتىلگەن. ال ارنايى ساراپتاما جاساعان ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ماماندارى جول اپاتىنا سەبەپ بولاتىن باستى ءۇش فاكتوردى اتاپ كورسەتەدى. ولار – جىلدامدىقتى اسىرۋ, باعدارشامنىڭ قىزىل تۇسىنە ءوتۋ جانە قارسى باعىتقا شىعىپ كەتۋ. سوندىقتان جول تارتىبىنە جاۋاپتىلار جۇرگىزۋشىلەردەن قانداي جاعداي بولسىن جول ەرەجەسىن قاتاڭ ساقتاۋدى تالاپ ەتەدى.
Ranking.kz ساراپشىلارىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلىمىزدە بولعان 10 جول اپاتىنىڭ ۇشەۋى الماتى قالاسىندا تىركەلەدى ەكەن. جىل باسىنان بەرى بۇل مەگاپوليستە 2 مىڭنان استام جول-كولىك اپاتى بولعان. سونىمەن قاتار جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانى بويىنشا قارالى ءتىزىمنىڭ باسىندا الماتى (1,3 مىڭ) مەن جامبىل (576) وبلىستارى تۇر. بيىل جول ۇستىندە قازا بولعان مىڭنان استام جولاۋشىنىڭ 733-ءى ەر ادام بولسا, 280-ءنى ايەل, 90-عا جۋىعى – كامەلەتكە تولماعان بالا.
ءتۇيىن. ادامنىڭ ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جارىق دۇنيەدەن مەزگىلسىز ءوتىپ كەتكەنىنەن ارتىق قاسىرەت جوق. توتەلەپ كەلگەن اجال اتا-اناسى بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتكەن جاستى, اسىرەسە بۋىنى قاتىپ ۇلگەرمەگەن بالانى ج ۇلىپ اكەتسە, ءتىپتى جانىڭ جۇتاپ, سەڭ سوققانداي ەسەڭگىرەپ قالاسىڭ.
«اسىققان – شايتاننىڭ ءىسى» دەگەن ءسوز بار. جانى بار ءسوز. قاراپايىم عانا قاعيدا. جول ەرەجەسىن ساقتاۋ – ءاربىر ادامنىڭ ءوز ومىرىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى ءارى بىردەن-ءبىر كەپىلدىگى. جولدى جوندەۋگە بولادى, جول قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن زاڭنامانى جەتىلدىرۋ دە ۋاقىتتىڭ ەنشىسىندەگى ءىس. الايدا «تەمىر تۇلپار» تىزگىندەگەندەردىڭ ءتارتىبى تۇزەلمەي, جىلدامدىقپەن ويناعان جۇرگىزۋشىلەردىڭ جەلىگى باسىلماي, ءار جۇرگىنشى ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن جەتە تۇسىنبەي جاعدايدىڭ وڭعا باسۋى قيىن. ماسەلە –
زاڭنىڭ قاتايتىلۋىندا ەمەس, قوعامدىق سانانىڭ ءھام جۇرگىزۋشى مەن جۇرگىنشى مادەنيەتىنىڭ ءالى دە تومەندىگىندە ەكەندىگى كوزگە ۇرىپ, «ەندى نە ىستەسەك؟» دەگەن ساۋال القىمنان الىپ تۇر...
