كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايتىن سەبەپ قانداي؟

ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان ءۇشىنشى ۇلتتىق حالىق ساناعى بيىل 1 قىركۇيەكتەن باستالىپ, 30 قازانعا دەيىن جالعاسادى. 2020 جىلدىڭ قازان ايىندا وتەدى دەپ جوسپارلانعان ساناق دۇنيە ءجۇزىن دۇرلىكتىرگەن پاندەمياعا بايلانىستى 2021 جىلعا اۋىستىرىلعان بولاتىن.

حالىق ساناعى ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋال جايلى ناقتى اقپارات جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ وتكەن بيۋرو باسشىسى بيىلعى ساناقتىڭ بۇۇ جاريالاعان حالىق جانە تۇرعىن ءۇي قورى ساناقتارىن وتكىزۋ بو­يىنشا ەۋروپالىق ستاتيستيكتەر كون­فەرەنتسياسىنىڭ ۇسىنىمدارىنا ساي­كەس جۇرگىزىلەتىنىن دە ەسكە سالىپ ءوتتى.

حالىق ساناعى بارىسىندا ناقتى قانداي دەرەكتەرگە قول جەتكىزىلەتىنىنە جەكە-جەكە توقتالعان ن.ايداپكەلوۆ جوسپارلانعان ماڭىزدى ناۋقاننىڭ ماقسات-مىندەتتەرىن دە تارقاتىپ ايتتى.

«ساناقتىڭ ماڭىزدىلىعى تەك حالىق سانى تۋرالى دەرەكتەر الۋمەن شەك­تەلمەيدى. بۇل ناۋقان ەلدەگى دەمو­گرافيالىق, الەۋمەتتىك, دەموكرا­تيالىق, مەملەكەتىمىزدىڭ ساياسي دامۋى­نا قاتىستى كەڭ كولەمدى ءارى ناقتى اقپارات جيناۋعا مۇمىندىك بەرەدى. ياعني ادامعا بايلانىستى, ونىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنە, دەنساۋلىعىنا, نەكەدەگى جاعدايىنا, وتباسى قۇرىلىمىنا, جۇمىس ىستەۋى, تابىس كوزى, تۇرعىلىقتى جەردەگى ءۇي جايىنا بايلانىستى سۇراقتاردى قامتيتىن تولىققاندى اقپارات جينالادى», دەدى بيۋرو باسشىسى.

بريفينگ بارىسىندا ەلدەگى كۇر­دەلى ەپيدەميالىق احۋالدى ەسكە سالىپ, «وسىنداي قيىن كەزدە ساناق وتكى­زۋ­دىڭ قاجەتتىلىگى قانشا؟» دەگەن جۋر­ناليستەردىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەر­گەن سپيكەر: «بيىل الەمنىڭ 61 ەلىن­دە حالىق ساناعى وتەدى. ساناق جۇرگى­زەتىن مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا رەسەي فەدەراتسياسى دا بار. بيۋدجەتتىڭ ءبىر بولىگى جۇمسالدى, ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى جوعارى دەڭگەيدە شەشىلدى. سون­دىقتان حالىق ساناعىن كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايدى», دەدى.

ن.ايداپكەلوۆ سونداي-اق ەپيدە­ميا­لىق جاعدايعا بايلانىستى جان-جاقتى دايىندىق جۇمىستارىنىڭ جۇرگىزىلگەنىن ايتىپ ءوتتى.

«ساناق كەزىندە تۇرعىنداردى ارالاۋ ءۇشىن تەك ۆاكتسينا سالدىرعان ادامداردى تارتامىز, ولاردى قورعانىس قۇرالدارىمەن تولىق قامتاماسىز ەتەمىز, قاشىقتىقتى ساقتاۋ ءۇشىن ارنايى وقىتامىز. وسىلايشا, ماڭىزدى ناۋقان كەزىندە ىندەتتىڭ ءورشىپ كەتپەۋى ءۇشىن ءوزىمىزدى دە, ازاماتتاردى دا قورعايمىز», دەدى ول.

بارلىق اقپاراتتىڭ ءاربىر ەلدى مەكەن بويىنشا جەكە جينالاتىنىن ەسكەرتىپ وتكەن سپيكەر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەرەكتەر بازاسىنان الىناتىن مالىمەتتەردىڭ ساناق ناتيجەلەرى ءۇشىن جەتكىلىكسىز ەكەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك بازاداعى اقپاراتتار تولىق ەمەس.

«ساناق حالىق سانىن شىعارۋ ءۇشىن عانا وتكىزىلمەيدى. بىزگە تۇرعىنداردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى, تىلدەردى ءبىلۋى, نەكە جاعدايى, وتباسى قۇرىلىمىنا قاتىستى ادام ءومىرىنىڭ بارلىق اسپەكتىلەرى بو­يىنشا ساپالى دەرەكتەر الۋ ماڭىزدى. سەبەبى ساناق كەزىندە ازاماتتاردىڭ تىرشىلىكتەرىندە قانداي الەۋمەتتىك شەكتەۋلەر بار, شەشىمىن تاپپاعان ەڭبەك ماسەلەلەرى قانداي, حالىقتىڭ نەگىزگى تابىس كوزدەرى نەدە دەگەن ماڭىز­دى سۇراقتارعا جاۋاپ الىنادى. سون­دىقتان بۇكىل الەم ناقتى قىسقا ۋاقىتتا حالىقتىڭ جاعدايىن جازىپ الۋ جانە بولاشاقتا دەموگرافيالىق, ەكونو­ميكالىق تالداۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن دەرەكتەردى الۋ ءۇشىن ساناق جۇرگىزەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك ورگاندارعا ساناق كەزىندە الىنعان دەرەكتەردى الەۋمەتتىك باعدارلامالار جاساۋ­عا, اۋماقتاردى دامىتۋعا, ءتىپتى ءاربىر ازاماتتىڭ تىنىس-تىرشىلى­گىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن قولدانۋعا كومەك­تەسەدى», دەدى سپيكەر.

قازىرگى كەزدە ساناققا دايىندىق جۇمىستارى اياقتالىپ, قىركۇيەك ايى­نان باستاپ وسى جۇمىسقا جۇمىل­دى­رىلاتىن ازاماتتاردى وقىتۋ پروتسەسى جۇرگىزىلەدى. بيىلعى ساناق 1 قىركۇيەك پەن 15 قازان ارالىعىندا ونلاين فورماتتا جانە 1 قازان 30 قازان ارالىعىندا جالپى ساۋالداما تۇرىندە وتكىزىلەدى. ساناق كەزىندە تۇرعىندارعا جالپى 91 سۇراق قويىلادى. بيىلعى ساۋالداما ازاماتتاردىڭ تىرشىلىك ارەكەتىنىڭ شەكتەلۋى, پاندەمياعا بايلانىستى, قر اۋماعىندا ۋاقىتشا تۇراتىن ازاماتتار تۋرالى جانە كوشى-قون, جۇمىسپەن قامتىلۋ, نەكە جاعدايلارىنا, تىلدەردى مەڭگەرۋ, تابىس كوزدەرىنە قاتىستى سۇراقتارمەن تولىقتىرىلعان. ال سۇراقتاردىڭ بارلىعى قازاقستانداعى حالىق ساناعىنا قاتىستى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ساراپشىلارىنىڭ جانە ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ كەلىسىمىنەن وتكەن.