ساتۋ كولەمى ۇلعايدى
بۇل رەتتە كانادالىق Cameco كومپانياسى الداعى ۋاقىتتا COVID-19, ورمان ءورتى نەمەسە باسقا دا جاعدايلاردىڭ سالدارىنان تاۋەكەلدەر تۋىنداماسا, وندا بيىلعى وندىرىستىك كورسەتكىشتى 12 ملن فۋنتقا دەيىن جەتكىزەتىنىن مالىمدەدى. الدىمەن وتاندىق كاسىپورىننىڭ جاعدايىنا توقتالىپ وتەيىك.
«قازاتومونەركاسىپ» ۇاك» اق قوعاممەن بايلانىس دەپارتامەنتىنىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, وسى جىلدىڭ 6 ايىندا كومپانيا توبىنداعى ءوندىرىس كولەمى ءسال وسكەنىمەن تۇتاستاي بىلتىرعى كەزەڭنىڭ كورسەتكىشىمەن ۇقساس. ناقتى ايتساق, ەلىمىزدە 100% نەگىزدە 10 451 توننا ۋران (سالىستىرۋ ءۇشىن – 2020 جىلى 10 434 توننا) جانە كاسىپورىنداردىڭ يەلەنۋ ۇلەسىنە تەڭ 5 864 توننا تابيعي ۋران (2020 جىلى 5 790 توننا) ءوندىرىلدى. بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى ساتۋ كولەمى كومپانيا توبى مەن «قازاتومونەركاسىپتىڭ» دەڭگەيىندە وسكەنى بايقالعان. اتاپ ايتقاندا, توپتىڭ دەڭگەيىندە ونىڭ مولشەرى 6 193 توننانى قۇراسا, تىكەلەي كاسىپورىن ساتقان شيكىزاتتىڭ كولەمى 5 179 تونناعا جەتكەن. بۇل 2020 جىلداعى كورسەتكىشكە قاراعاندا 38%-عا ارتىق.
وسى ورايدا ۋراننىڭ سپوتتىق باعاسىنىڭ ءوسۋى ۇلتتىق كومپانيانىڭ ورتاشا ساتۋ باعاسىنا جاعىمدى اسەر ەتكەنىن ايتا كەتكەن ورىندى. ەگەر دە جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سپوت قۇنى وزگەرمەسە, ساتۋ باعاسىنىڭ ءوسۋ ءۇردىسى ساقتالۋى مۇمكىن. نەگىزىنەن كاسىپورىننىڭ شيكىزاتتى تاسىمالداۋ جۇمىستارى ەكىنشى جارتىجىلدىققا جوسپارلانىپتى.
«قازاتومونەركاسىپ» شيكىزات قورىن ماقساتتى تۇردە ساقتاۋعا تىرىسىپ كەلەدى, بۇل شامامەن 6-7 ايلىق ءوندىرىس كولەمىنە سايكەس. الايدا 2021-2022 جىلدارداعى ونىڭ مولشەرى پاندەمياعا بايلانىستى جوعارىداعى كورسەتكىشتەن تومەن بولۋى دا مۇمكىن. حولدينگ وكىلدەرى ەكىنشى توقساندا سپوت نارىعىنداعى ءونىمدى ساتىپ الۋعا قاتىستى بىرقاتار كەلىسىمگە قول جەتكىزىلگەنىن جانە ءوز قورلارىن وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن نارىقتاعى جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستايتىندارىن ايتتى.
يادرولىق وتىن وندىرۋشىلەردىڭ قاتارىنا قوسىلدىق
«قازاتومونەركاسىپ» جانە China General Nuclear Power Corporation (CGNPC) كومپانياسى وسكەمەندەگى ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا جىلۋ بولگىش قۇرامانى شىعاراتىن زاۋىتتى سالۋ جونىندە ۋاعدالاسقان ەدى. ونىڭ اياسىندا قىتايلىق كورپوراتسيا ء«ۇلبى-جبق» ءونىمىن ساتىپ الۋعا كەپىلدىك بەرىپ, ءوز كەزەگىندە «قازاتومونەركاسىپ» ءوزىنىڭ ەنشىلەس كومپانياسى «ورتالىق» وك» جشس اكتسياسىنىڭ 49%-ىن CGNPC-ءدىڭ ەنشىلەس كاسىپورنىنىڭ پايداسىنا ساتۋعا كەلىستى. بيىل ساۋىردە ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىنا قول قويىلىپ, ءىرى حالىقارالىق كونسالتينگتىك كومپانيالاردىڭ ءبىرى «ورتالىق» وك» جشس-ءنىڭ 49% ۇلەسىن شامامەن 435 ملن دوللارعا باعالاعان.
«شىلدەنىڭ سوڭىندا بارلىق كەيىنگە قالدىرىلعان تالاپ پەن قاجەتتى مەملەكەتتىك ءراسىم ورىندالىپ, كەلىسىمشارت جابىلدى. قايتا تىركەۋ اياقتالىپ, CGN Mining UK Limited (CGNPC-ءدىڭ ەنشىلەس كومپانياسى) «ورتالىق» وك» جشس-ءنىڭ تولىق قۇقىقتى مۇشەسىنە اينالدى. «قازاتومونەركاسىپ» اتالعان كاسىپورىندى تولىق باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 51% اكتسيانى وزىندە ساقتاسا, CGN Mining UK Limited ونىڭ 49%-نا يە. بۇل ورايدا سەرىكتەستەر ۋراننىڭ كولەمىن ءوز ۇلەستەرىنىڭ دەڭگەيىنە بايلانىستى ساتىپ الاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك», دەلىنگەن كومپانيانىڭ اقپاراتىندا.
ماقالا دايىندالىپ جاتقاندا ء«ۇلبى-جبق» كومپانياسى تامىزدىڭ 12-سىندە العاشقى ءونىمىن شىعارعانىن حابارلادى. بۇل – ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ۇلكەن جەتىستىك. نەگە دەسەڭىز, اتوم ستانسالارىنا ارنالعان يادرولىق وتىن ءوندىرۋشى ساناۋلى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا ەندى قازاقستان دا رەسمي قوسىلدى.
تۇتاستاي العاندا, اتوم حولدينگىنىڭ كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ تارالۋىنا قارسى قابىلداعان ناقتى شەشىمدەرى, جۇمىسشىلار مەن جەرگىلىكتى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ باعىتىندا قولعا العان جۇمىستارى بيىلعى وندىرىستىك پروتسەستىڭ ۇزدىكسىز جۇرگىزىلىپ, ساقتالۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. دەسە دە كومپانيا وكىلدەرى بىلتىر ەلىمىزدە ەنگىزىلگەن توتەنشە جاعداي رەجىمى ءوندىرىس نىساندارىنداعى كەيبىر وپەراتسيالىق قىزمەتتى ءتورت ايعا توقتاتىپ, گەولوگيالىق بارلاۋ جانە تاۋ-كەن سالاسىنداعى دايىندىق جۇمىستارىنا, سول سەكىلدى جاڭا تەحنولوگيالىق بلوكتاردى ىسكە قوسۋ كەستەسىنە اسەر ەتكەنىن جاسىرعان جوق. سونىڭ سالدارىنان وسى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا دايىن ءونىمدى ءوندىرۋ كولەمى تومەندەدى. سونداي-اق COVID-19 بۇكىل وندىرىستىك تاسىمال تىزبەگىنە اسەر ەتىپ, بۇل بەلگىلى ءبىر ماتەريالداردىڭ, ونىڭ ىشىندە قۇبىر ونىمدەرىنىڭ تاپشىلىعىنا اكەلدى. وسى قيىندىقتارعا قاراماستان كومپانيا توبى ۋران وندىرۋگە بايلانىستى بيىلعى جوسپاردى ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق العىشارت قاراستىرىلعانىن العا تارتتى.
كانادالىقتاردىڭ ۇپايى تۇگەل
ۋران ونەركاسىبىنىڭ تاعى ءبىر الىبى – كانادالىق Cameco Corporation وسى جىلعا جوسپارلانعان كورسەتكىشتى ارتىعىمەن ورىنداماسا دا كەم تۇسىرمەيتىنىن جەتكىزدى. جاسىراتىنى جوق, بيىل الەمدە تابيعي جانە تەحنوگەندى اپاتتار كوپ بولدى. توتەنشە وقيعالار قالىڭ ورمانىمەن ەرەكشەلەنەتىن كانادانى دا اينالىپ وتپەدى. اسىرەسە ورمان ءورتى – ۇيەڭكى جاپىراقتار ەلىندەگى كوكەيكەستى ماسەلەنىڭ ءبىرى. ايتسە دە Cameco Corporation كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى تيم گيتتسەلدىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگە دەيىن پاندەميا نەمەسە ورمان ورتتەرى كومپانيا ونىمدەرىنىڭ تاسىمالىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتپەگەن جانە بۇل جىل سوڭىنا دەيىن قالعان ونىمدەردى جەتكىزۋ جۇمىستارىنا ىقپالىن تيگىزبەيدى.
«ستراتەگيامىزدى ورىنداۋ بارىسىنداعى قىسقا مەرزىمدى شىعىندار مەن Cigar Lake-گى ءوندىرىستىڭ الدىن الا توقتاتىلۋىنا قاراماستان جاعدايىمىز تۇراقتى. وسى توقساندى شامامەن 1,2 ملرد كانادالىق دوللارمەن اياقتادىق. سونداي-اق ۇزاق مەرزىمدى ساۋدا-ساتتىق كەلىسىمشارتتارىنىڭ پورتفوليوسىنا تاعى 7 ملن فۋنتتى ءساتتى قوسىپ, ناتيجەسىندە, 2021 جىلعا ارنالعان كەلىسىمشارتتاردىڭ جالپى سوماسى 16 ملن فۋنتتى قۇرادى. ءبىز اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتىپ وتىرمىز. بۇعان قوسا, ۋرانعا دەگەن ۇسىنىس پەن سۇرانىستىڭ ارتۋى جانە كومپانيامىزدىڭ الەۋەتى ءبىزدى ارمەن قاراي جۇمىستى قارقىنداتا تۇسۋگە جىگەرلەندىرەدى. سەبەبى جاھاندىق دەڭگەيدە الىپ قاراعاندا, ادامزات ەنەرگيانى كوپ جۇمسايتىن رەسۋرستاردان بىرتىندەپ باس تارتىپ جاتقانىن بايقاپ وتىرمىز», دەدى ت.گيتتسەل.
قحر العاشقى توري رەاكتورىن سالۋدى كوزدەۋدە
اسپاناستى ەلى سالقىنداتۋعا سۋدى قاجەت ەتپەيتىن الەمدەگى العاشقى تاجىريبەلىك توري يادرولىق رەاكتورىن سالۋدى كوزدەپ وتىر. مۇنداي رەاكتور ەكولوگيالىق تۇرعىدا تازا ءارى قاۋىپسىز سانالادى.
اتالعان رەاكتور سۇيىق توريمەن (اكتينويدتارعا جاتاتىن راديواكتيۆتىلىگى از اۋىر مەتالل) جۇمىس ىستەپ, ونى سالقىنداتۋ ءۇشىن تۇز بالقىماسى قولدانىلماق. مامانداردىڭ سوزىنە سەنسەك, مۇنداي قوندىرعىنىڭ ارتىقشىلىعى كوپ. بىرىنشىدەن, رەاكتور كوپ مولشەردە سۋدى قاجەت ەتپەيدى, ياعني ءشولدى ايماقتاردا جۇمىس ىستەۋگە قاۋقارلى. ەكىنشىدەن, توري ۋرانعا قاراعاندا الدەقايدا ارزان, سونداي-اق ونىڭ ىدىراۋى كەزىندە پايدا بولاتىن ەلەمەنتتەر يادرولىق قارۋ جاساۋعا جارامسىز. ۇشىنشىدەن, مۇنداي رەاكتوردىڭ قالدىقتارى 500 جىلدا ىدىرايدى. ال ۋران قالدىقتارىنىڭ ىدىراۋ كەزەڭى 10 مىڭ جىلعا سوزىلاتىنى بەلگىلى.
رەاكتوردىڭ 2 مەگاۆاتتىق ءپروتوتيپى تامىز ايىندا دايىن بولىپ, العاشقى سىناقتار قىركۇيەكتە باستالادى. ال تولىق قۋاتتى 100 مەگاۆاتتىق كولەمدى رەاكتور 2030 جىلعا دەيىن ۋۆەي قالاسىندا سالىنادى دەپ جوسپارلانۋدا.
